Z Wikipedii

Kompas żyroskopowy

Kompas żyroskopowy morski lub żyrokompas (także girokompas) – elektromechaniczne urządzenie służące do wskazywania kursu, wykorzystujące właściwości żyroskopu. Kompas żyroskopowy (morski) stanowi historycznie pierwszy, najprostszy, niepełny jeszcze system nawigacji bezwładnościowej.

Konstrukcja żyroskopu została opatentowana już w 1885 przez Martinusa van den Bosa ale nie zdołał on nigdy wybudować prawidłowo działającego modelu, a pierwszy działający model żyroskopu (pokazujący północ) został skonstruowany przez Hermanna Kaempfe'a w 1903, jednak wcześniej bo w 1890 Arthur Krebs zbudował eksperymentalny żyroskop (który nie wskazywał geograficznej północy).

[edytuj] Zasada działania

Środek ciężkości żyroskopu o trzech stopniach swobody przesunięty jest w dół w stosunku do środka zawieszenia, tworząc wahadło żyroskopowe z okresem Schulera (ok. 84 minut, co minimalizuje wpływ przyśpieszeń poziomych) oscylacji nietłumionych. Ruch tego wahadła tłumiony jest przez tłumik cieczowy lub inny. W efekcie oddziaływania krętu żyroskopu z ruchem obrotowym Ziemi i momentem od siły ciężkości oś wirowania żyroskopu ulega precesji a jej kierunek oscyluje wokół kierunku osi wirowania Ziemi. W wyniku tłumienia początkowe oscylacje kierunku osi wirowania żyroskopu po pewnym czasie (po kilku godzinach) zanikają i pokrywa się ona z osią obrotu Ziemi, bez względu na warunki początkowe. W ten sposób uzyskuje się element pomiarowy, wskazujący północ geograficzną. Element ten jest wbudowany w odpowiedni układ śledzący, poruszający wskaźniki i odbiorniki – takie jak powtarzacze żyrokompasu, człony wejściowe radaru czy autopilota.

Obecnie są także żyrokompasy laserowe, wykorzystujące te same fundamentalne prawa i wskazujące północ geograficzną.

Nie stosowane w lotnictwie (ze względu na prędkość samolotu i wynikające stąd konieczne korekcje, dyskwalifikujące pomiar) a wyłącznie, jak dotąd, na statkach. Stosowane są także (właśnie w lotnictwie) urządzenia zwane tylko żyrokompasami, ale bez elementu szukającego "z zasady" północy geograficznej, lecz naprowadzane na kierunek północy magnetycznej, lub wcale nie korygowane, lecz pamiętające przez pewien ograniczony czas wprowadzony jako wielkość początkową kierunek. Nie są to jednak ściśle mówiąc kompasy, lecz żyroskopowe wskaźniki kursu.

[edytuj] Zalety żyrokompasu

• niewrażliwość na wpÅ‚yw mas magnetycznych i zakłóceÅ„ pola magnetycznego.
• pokazywanie bieguna geograficznego a nie bieguna geomagnetycznego
• szybkość reakcji, brak oscylacji wskazaÅ„ przy zmianie kursu.

[edytuj] Mankamenty żyrokompasu

• zależność od zasilania
• stosunkowo dÅ‚ugi czas ustawiania siÄ™ we wÅ‚aÅ›ciwym poÅ‚ożeniu po wÅ‚Ä…czeniu zasilania
• duże wartoÅ›ci bÅ‚Ä™dów zmiennych (oscylacje) wywoÅ‚ywanych gwaÅ‚townymi manewrami okrÄ™tu
• skomplikowany mechanizm

[edytuj] Zobacz też

Zobacz kategoriÄ™ na Wikimedia Commons:
Kompas żyroskopowy

• busola, kompas
• podstawowe zagadnienia z zakresu: nawigacji oraz żeglarstwa