Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy 25 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 25 Dywizja Piechoty - stronę ujednoznaczniającą.

25 Dywizja Piechoty^[1] (25 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Kalisz - w tym mieście stacjonował sztab dywizji

[edytuj] Formowanie

Nawiązująca do powstańczej tradycji kaliska Dywizja Piechoty została sformowana w 1921 w trakcie reorganizacji sił zbrojnych.

Powstała w wyniku wydzielenia z innych dywizji określonych pułków piechoty:

• 29 pułk piechoty - wydzielony z 10 DP DOK IV Łódź — do garnizonu Kalisz
• 56 pułk piechoty - wydzielony z 14 DP DOK nr VII Poznań — do garnizonu Krotoszyn
• 60 pułk piechoty - wydzielony z 15 DP DOK nr VIII Toruń — do garnizonu Ostrów Wlkp.

[edytuj] Dywizja w kampanii wrześniowej

25 Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. bryg. Franciszka Altera wchodziła w skład Armii "Poznań" gen. Tadeusza Kutrzeby.

1 września 56 pp bronił skutecznie Krotoszyna przed niemieckim 183 pułkiem Landwehry. Natomiast 3 batalion 55 pp został wyparty z Rawicza przez oddziały niemieckiej Straży Granicznej, lecz z pomocą Wielkopolskiej Brygady Kawalerii udało się odrzucić wroga. Z kolei 1 batalion 55 pp bronił skutecznie Leszna.

Przez następne dni dywizja znajdowała się w odwrocie wraz z resztą Armii. 8 września, wchodząc w skład GO "Koło", zajmowała pozycje wyjściowe, aby następnego dnia wziąć udział w bitwie nad Bzurą, uderzając na miejscowość Ozorków. Dywizja została wcześniej wzmocniona 69 pp z 17 DP.

9 września rano jeden batalion z 69 pp zaatakował Łęczycę, lecz został odrzucony. Natomiast jedna kompania zdobyła i utrzymała pobliski Tum. Wieczorem dywizja uderzyła całością sił i - łamiąc opór wroga - wdarła się do Łęczycy, którą zdobyła koło północy.

Następnego dnia wyszła z Łęczycy i odrzuciła niemieckie oddziały na odległość od 8 do 10 km od miasta. Po południu dywizja napotkała jednak na silny opór niemiecki pod Sierpowem, Leśmierzem, Solną Małą i Mętlewem, gdzie została zatrzymana. 12 września dywizja prowadziła dalsze zacięte walki o folwark Wróblew i Solcę Wielką i dopiero po południu udaje jej się złamać niemieckie linie oporu i dojść do przedmieść Ozorkowa.

W nocy z 12 na 13 września na rozkaz dowódcy Armii 25 DP zaczęła się wycofywać z zajmowanych pozycji.

17 września dywizja forsowała Bzurę pod Brochowem. Udało jej się przebić do Puszczy Kampinoskiej, zachowując mimo dużych strat zwartość bojową.

19 września pod Palmirami dywizja zebrała się w składzie 3 niepełnych pułków i dwóch baterii artylerii. Miała przedzierać się do Warszawy przez Młociny, Buraków i Łomianki. Ubezpieczenia dywizyjne wyrzuciły śmiałym atakiem Niemców ze wsi Dabrowa, gdzie zniszczono kilka czołgów i dział.

Przez cały dzień 20 września dywizja zbierała siły i zajmowała obronę w rejonie Młocin i Burakowa. 21 września odpierała ataki niemieckiej 24 DP. Polacy wyparci zostali ze swoich pozycji dopiero po całkowitym zniszczeniu 1 i 3 batalionu 29 pp. W kilku miejscach udało im się także rozerwać obronę 56 pp i 60 pp.

Następnego dnia polskie oddziały musiały się wycofać na nowe pozycje. Udało się jej przebić do Warszawy, gdzie - po wejściu w skład Armii "Warszawa" - przeszła do odwodu i stanęła w rejonie ulic 3 Maja i Marszałkowskiej.

Walczyła w obronie Warszawy do jej kapitulacji 28 września, zyskując sobie wysokie uznanie dowództwa Armii "Warszawa".

[edytuj] Ordre de Bataille i obsada personalna 25 DP w kampanii wrześniowej

Planowane Ordre de Bataille i obsada personalna 25 DP w kampanii wrześniowej. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących oraz stanowiska służbowe oficerów dywizji zajmowane przed mobilizacją.

• Dowództwo
  • dowódca dywizji - gen. bryg. Franciszek Ksawery Alter
    • oficer ordynansowy - ppor. rez. Marian Nowicki
  • dowódca piechoty dywizyjnej - płk Julian Skokowski
    • oficer sztabu - mjr Michał Augustyn Chrupek
  • dowódca artylerii - ppłk Antoni Wereszyński (dowódca 25 pal)
    • oficer sztabu - kpt. Kazimierz Budzianowski
    • oficer służby wywiadowczej artylerii - ppor. rez. Józef Bembel
    • oficer łączności - por. Zygmunt Wroniecki
    • oficer łącznikowy - kpt. Leon Horodyski
    • referent - ppor. rez. Zbigniew Kowalczewski
  • dowódca saperów dywizyjnych - kpt. Czesław Kiełczewski
  • dowódca kawalerii dywizyjnej - rtm. Antoni II Paszkowski
  • szef służby sprawiedliwości - kpt. Antoni Łukasik
• Sztab
  • szef sztabu - mjr dypl. Edward Marceli Ostrowski
    • oficer operacyjny - kpt. dypl. Bolesław Wojtowicz
    • pomocnik oficera operacyjnego - kpt. Stanisław Kazimierz Gliński
    • oficer wywiadowczy - kpt. Czesław Jewasiński
    • oficer wywiadowczy - por. Aleksander Kapałka
    • dowódca łączności - mjr Jan Tomasz Stengert
    • kierownik kancelarii - ppor. rez. S. Kwiatkowski
    • kwatermistrz - kpt. dypl. Witold Kopytyński
      • pomocnik kwatermistrza - kpt. Fryderyk Ombach
      • pomocnik kwatermistrza - ppor. rez. Wacław Kamiński
      • szef służby uzbrojenia - kpt. Mieczysław Marcin Zulikowski
        • referent - por. rez. Antoni Maciejak
        • referent - por. rez. Ignacy Cieślak
        • referent - ppor. rez. Bohdan Szykulski
      • szef sanitarny - mjr dr Tadeusz Frydrychowicz
        • referent - mjr rez. dr Władysław Nowak
      • dowódca żandarmerii - ppor. rez. Zbigniew Kempiński
      • dowódca taborów - kpt. Stefan Tomanowski
        • oficer dyspozycyjny - ppor. rez. Roman Palacz
      • szef służby weterynaryjnej - kpt. Eugeniusz Warnicki
      • szef służby duszpasterskiej - ks. kapelan Wojciech Rojek
      • komendant Kwatery Głównej - kpt. Kazimierz Wężyk
        • płatnik - ppor. rez. Edward Szmydt
        • oficer żywnościowy - ppor. rez. Tadeusz Michał Tarchalski
        • dowódca kompanii gospodarczej - ppor. rez. Tadeusz Adam Pałęcki
• Sąd Polowy 25 DP
  • szef sądu - kpt. Antoni Łukasik
  • sędzia - por. rez. Ludwik Gołaszewki
  • sędzia - ppor. rez. Stefan Stroiński

• 29 Pułk Strzelców Kaniowskich
• 56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej
• 60 Pułk Piechoty Wielkopolskiej
• 25 Pułk Artylerii Lekkiej
  • dowódca pułku - ppłk Antoni Wojtanowicz (I zastępca dowódcy 25 pal)
  • I dywizjon armat - mjr Stanisław Boryczko
  • II dywizjon armat - mjr Juliusz Ziółkowski
  • III dywizjon haubic - ppłk Józef Nowak (II zastępca dowódcy 25 pal)

• 25 Dywizjon Artylerii Ciężkiej (7 pac)
  • dowódca dywizjonu - kpt. Edmund Wołkowiński
• 25 Batalion Saperów - kpt. Czesław Kiełczewski
• Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa Typ A Nr 25 - kpt. Kazimierz Żniński
• Kompania Telefoniczna 25 DP
• Szwadron Kawalerii Dywizyjnej - rtm. Antoni II Paszkowski
• Kompania Kolarzy Nr 73 - por. Antoni Julian Grellus
• Samodzielna Kompania Karabinów Maszynowych i Broni Towarzyszącej Nr 73
• Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 25 - ppor. rez. Zbigniew Kempiński
• Ambulans Weterynaryjny - kpt. rez. Klemens Wicentowicz

[edytuj] Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1921-1939

dowódcy dywizji:

• gen. bryg. Jan Karol Wróblewski 1921-1924
• gen. bryg. Michał Karaszewicz-Tokarzewski 1929-1932
• gen. bryg. Franciszek Alter 1935-1939

dowódcy piechoty dywizyjnej:

• gen. bryg. Maciej Puchalak 1922-1926 (→ stan spoczynku)
• płk dypl. Wilhelm Lawicz-Liszka XII.1930 - XI.1934 (→ pomocnik dowódcy OK Nr X)
• płk dypl. Stefan Kossecki I.1935-VII.1939 (→ dowódca 18 DP)
• płk Julian Skokowski 1939

szefowie sztabu:

• płk SG Erwin Emil Juliusz Więckowski
• mjr dypl. Edward Marceli Ostrowski

[edytuj] Odtworzenie dywizji w ramach AK

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych w 1944 powstała 25 Dywizja Piechoty AK (Okręg Łódź).

[edytuj] Bibliografia

• Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.

Przypisy

p • d • e

Piechota II RP

Centrum Wyszkolenia Piechoty • Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych * Szkoła Podchorążych Piechoty

Dywizje piechoty: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21G • 22G • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 1 DLB • 2 DLB • 1 DSP • 4 DSP • 5 DSP • DOchotn.

Rezerwowe dywizje piechoty: 33 • 35 • 36 • 38 • 39 • 41 • 44 • 45 • 50 • 55 • 60

Pułki piechoty: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21 • 22 • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 31 • 32 • 33 • 34 • 35 • 36 • 37 • 38 • 39 • 40 • 41 • 42 • 43 • 44 • 45 • 46 • 47 • 48 • 49 • 50 • 51 • 52 • 53 • 54 • 55 • 56 • 57 • 58 • 59 • 60 • 61 • 62 • 63 • 64 • 65 • 66 • 67 • 68 • 69 • 70 • 71 • 72 • 73 • 74 • 75 • 76 • 77 • 78 • 79 • 80 • 81 • 82 • 83 • 84 • 85 • 86

Pułki strzelców podhalańskich: 1 psph • 2 psph • 3 psph • 4 psph • 5 psph • 6 psph Morskie pułki strzelców: 1 mps • 2 mps

Rezerwowe pułki piechoty: 93 • 94 • 95 • 96 • 97 • 98 • 114 • 115 • 116 • 133 • 134 • 135 • 144 • 145 • 146 • 154 • 155 • 156 • 159 • 163 • 164 • 165 • 178 • 179 • 180 • 182 • 183 • 184 • 201 • 202 • 203 • 204 • 205 • 206 • 207 • 208 • 209 • 216

Bataliony piechoty: bmor. • bstoł. • 1 bs • 2 bs • 3 bs • 1 mbs • 2 mbs