Z Wikipedii

Abdank (Abdaniec, Abdanek, Abdank, Awdancz, Awdaniec, Białkotka, Biłkotka, Czelejów, Habdaniec, Habdank, Haudaniec, Hawdaniec, Hebdank, Łąkotka, Łękawa, Łękawica, Skuba, Szczedrzyk) – polski herb szlachecki.

[edytuj] Opis herbu

W polu czerwonym łękawica srebrna. Klejnot: samo godło.

• Uwaga w wersji XVI-wiecznej w klejnocie godło na pięciu piórach strusich, czerwonych.

[edytuj] Najwcześniejsze wzmianki

Legenda herbowa mówi, że nazwa Abdank pochodzi od podziękowania, jakie skierował cesarz niemiecki do polskiego posła Skarbimira (Skarbka) w czasach Bolesława Krzywoustego. Niemiecki władca, chcąc zaimponować polskiemu posłowi bogactwem, pokazał mu wielkie skrzynie pełne złota. Skarbek zdjął wówczas z palca pierścień i ze słowami "Idź złoto do złota. My Polacy bardziej się w żelazie kochamy i żelazem bronić będziemy." wrzucił go do cesarskiego skarbca. Zaskoczonemu cesarzowi nie pozostało nic innego jak powiedzieć "Habdank – dziękuję". Słowa te stały się nowym zawołaniem rodu, przez co zmieniono pierwotną nazwę herbu ze Skarbek na Abdank.

Herb Abdank w dziele "Orbis Poloni" Szymona Okolskiego (1642)

Po zabójstwie św. Stanisława, ród Awdańców udał się wraz z Bolesławem Śmiałym na emigrację na Węgry.

Herb znany z pieczęci datowanych na rok 1212 (kasztelan kruszwicki Lupus), 1228 (wojewoda sandomierski, komes Pakosław), 1243 (kasztelan krakowski Michał), 1343 roku (Dobiesław sędzia ziemi kaliskiej), pierwsza wzmianka w źródłach pisanych z 1402 roku. Oprócz ziemi kaliskiej występował także na ziemi sandomierskiej, w 1413 roku przeniesiony na Litwę (herb przyjął Jan Gasztołd, adoptowali Piotr z Widawy i Jakub z Rogoźna).

[edytuj] Herbowni

Abczyńscy, Abłamowiczowie, Ankwicz, Gasztold(Gasztołd), Wojewódzki, Schimscheiner, Skoroszewski (Skoraszewski), Białobrzeski, Błażejewski, Słomowski, Ważyński, Kowalski, Kruszewski, Krzywiński, Eygird, Obornicki, Kołaczkowski, Kęsicki, Żytyński, Skarbek, Kozietulski, Bukowski, Magnowski, Janowski, Hankiewicz

[edytuj] Znani herbowni

• Hrabia Józef Ankwicz – właściciel Inwałdu, marszałek Rady Nieustającej, czołowy targowiczanin, stracony podczas insurekcji kościuszkowskiej w 1794.
• Andrzej Ankwicz (zm. 1838 r.) – prymas w Galicji, arcybiskup Lwowa i Pragi, współtwórca "Ossolineum".
• Jan Leon Kozietulski – pułkownik wojsk polskich, dowódca szwadronu 1 Pułku Szwoleżerów-Lansjerów Gwardii Cesarskiej Napoleona I, wsławiony pod Somosierrą i Wagram.
• Jan Gasztołd – wojewoda trocki.

[edytuj] Miasta

Herb Awdaniec był przez lata podstawowym elementem godła miasta Andrychowa (1767). Używała go bowiem rodzina Ankwiczów, posiadająca swoje dobra (XVIII i XIX w.) m.in. w Andrychowie (prywatne miasto), Inwałdzie, Tomicach. Miasta pieczętujące się herbem Skarbków-Abdank na Kresach wschodnich: Rożniatów, Obertyn

[edytuj] Zobacz też

• Odmiany herbu Abdank:
  • Bejnart
  • Ejgird
  • Liczbiński
  • Machowski
  • Chalecki
  • Ustarbowski
  • Życiński
• Z herbu Abdank wywodzi się, (ale nie jest uznawany za odmianę):
  • Syrokomla

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Abdank w Encyklopedii staropolskiej