Z Wikipedii

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Mapa ekoregionów Amazońskiego lasu deszczowego. Granice wytyczone przez WWF. Żółta linia w przybliżeniu oznacza amazoński las deszczowy pomijając Wenezuelę, Gujanę, Surinam i Gujanę Francuską. Granice państw zaznaczono na czarno. Zdjęcie satelitarne udostępnione przez NASA.

Amazonia (amazoński las deszczowy, las tropikalny) (w brazylijskim portugalskim: Floresta Amazônica lub Amazônia; po hiszpańsku: Selva Amazónica lub Amazonía) jest wilgotnym lasem liściastym w dorzeczu Amazonki w Ameryce Południowej. Teren ten znany pod nazwą Amazonia, Dżungla Amazońska lub Dorzecze Amazonki, zajmuje obszar siedmiu milionów kilometrów kwadratowych, natomiast sam las zajmuje około 5,5 miliona kilometrów kwadratowych, na terenie dziewięciu państw: Brazylii (60 procent lasu deszczowego), Peru (13 procent, drugie po Brazylii), Kolumbii, Wenezueli, Ekwadoru, Boliwii, Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej. Cztery z nich noszą wobec tego nazwę krajów amazońskich. Amazonia stanowi ponad połowę wszystkich lasów deszczowych, oraz największy, najbogatszy gatunkowo obszar na planecie.

[edytuj] Etymologia nazwy

Nazwa Amazonia powstała podobno w związku z wojną, którą Francisco de Orellana toczył z plemieniem Tapuya i z innymi plemionami Południowej Ameryki, gdzie kobiety, według zwyczaju plemienia, walczyły razem z mężczyznami. Opisy Orellany mogą być wierne, jednak niektórzy historycy spekulują, czy Orellana nie pomylił miejscowych mężczyzn noszących "spódniczki z trawy" z kobietami. Orellana zapożyczył nazwę od starożytnych Amazonek z Azji i Afryki opisanych przez Herodota i Diodorusa w legendach starożytnej Grecji.

[edytuj] Flora i fauna

Rzeka Amazonka płynąca przez dżunglę.

Wycinanie drzew w dżunglii amazońskiej zagraża wielu gatunkom żab, bardzo wrażliwych na zmiany w środowisku (na zdjęciu: Phyllomedusa bicolor).

Wilgotne lasy tropikalne są najbogatszym w gatunki biomem, a tropikalne lasy w Amerykach są konsekwentnie bogatsze w gatunki niż lasy tropikalne w Afryce i Azji^[1]. Jako największy obszar lasów tropikalnych w Amerykach, lasy amazońskie posiadają niezrównaną różnorodność biologiczną. Jeden na dziesięć znanych gatunków na świecie mieszka w dżungli Amazońskiej^[2].

Region jest zamieszkaÅ‚y przez okoÅ‚o 2,5 miliona amazoÅ„skich gatunków owadów^{[potrzebne ÅºródÅ‚o]}, dziesiÄ…tki tysiÄ™cy gatunków roÅ›lin i okoÅ‚o 2000 gatunków ptaków i ssaków. Na dzieÅ„ dzisiejszy sklasyfikowano tam naukowo co najmniej 40 000 gatunków roÅ›ln, 3000 gatunków ryb, 1294 gatunków ptaków, 427 gatunków ssaków, 428 gatunków pÅ‚azów i 378 gatunków gadów^[3]. W samej Brazylii naukowcy opisali od 96 660 do 128 843 gatunków bezkrÄ™gowców^[4].

Różnorodność gatunków roÅ›lin jest najwiÄ™ksza na Ziemi. WedÅ‚ug niektórych ekspertów na jednym kilometrze kwadratowym może rosnąć w przybliżeniu 75 000 rodzajów drzew i 150 000 gatunków wyższych roÅ›lin, a jeden kilometr kwadratowy może mieÅ›cić 90 790 ton żywych roÅ›lin^[5]. SÄ… to najwiÄ™ksze tego typu iloÅ›ci na Ziemi. Mieszka tu okoÅ‚o 20% wszystkich ptaków Ziemi. Do dzisiaj skatalogowano okoÅ‚o 438 000 gatunków roÅ›lin o znaczeniu ekonomicznym lub kulturowym, ale nadal pozostaÅ‚o dużo, które nie zostaÅ‚y jeszcze opisane, ani nawet odkryte^[6].

[edytuj] Geografia

Amazonia znajduje się głównie na terenie dorzecza Amazonki i jej ponad 1100 dopływów. Dorzecze zostało ukształtowane w czasie paleozoiku, pomiędzy 500 a 200 milionów lat temu.

System korzeni podporowych w lesie zalewowym

Panuje tam wilgotny klimat równikowy o wysokiej średniej sumie opadów (do 4000 mm), ze średnimi rocznymi temperaturami od 24 do 27°C.

Do lat 70. XX w. obszar był bardzo słabo zagospodarowany i zamieszkany głównie przez łowiecko-zbieracze ludy tubylcze, takie jak Pirahã i Yanomami. Od tego czasu, w związku z licznymi programami osadniczymi (zwłaszcza w Brazylii), rozwija się w Amazonii chów bydła oraz górnictwo – głównie rud żelaza, manganu, cyny i glinu.

Lasy Amazonii są zwane "zielonymi płucami świata". To tu występuje największa produkcja tlenu, a zarazem pochłaniane jest najwięcej dwutlenku węgla na świecie.

W lasach Amazonii mieszkają do dziś plemiona, które nie miały styczności z cywilizacją.

[edytuj] Susza w 2005

W 2005, część dorzecza Amazonki została dotknięta najgorszą od 100 lat suszą^[7]. Były również wskazania, że rok 2006 mógł być kolejnym rokiem suszy^[8]. Artykuł z 23 lipca 2006 w brytyjskiej gazecie The Independent donosił o badaniach wykonanych przez Woods Hole Research Center, wykazujących, że las w swojej obecnej postaci może przetrwać jedynie trzy lata suszy^[9][10]. Naukowcy z brazylijskiego National Institute of Amazonian Research utrzymują, że skutki suszy oraz wycinania lasu w tamtym klimacie mogą doprowadzić do punktu krytycznego, po przekroczeniu którego las nieodwracalnie zacząłby umierać. Wymarcie lasu i jego zamiana w sawannę lub pustynię miałyby katastrofalne skutki dla ziemskiego klimatu.

Według WWF, zmiany klimatu w połączeniu z wycinaniem lasu nasilają efekt wysychania martwych drzew, co stwarza zagrożenie pożarami lasu^[11].

[edytuj] Spory polityczne

Niektórzy politycy i dziennkarze uważają, że Amazonia jest obszarem międzynarodowym i należy do całej ludzkości. Al Gore powiedział w 1989: "W przeciwieństwie do tego, co myślą Brazylijczycy, Amazonia nie jest ich własnością, należy do nas wszystkich."^[12] W brazylijskiej prasie temat wywołuje wiele kontrowersji, rząd i społeczeństwo uważają, że takie argumentowanie uderza w ich narodową suwerenność^[13].

W maju 2008 The New York Times opublikował artykuł pt. Czyj więc jest ten las?^[14] Artykuł ten wzbudził wiele kontrowersji w Brazylii^[15][16], zmuszając prezydenta Lulę do następującej odpowiedzi: "Amazonia należy do Brazylijczyków"^[17][18], następnie do dalszych agresywniejszych wypowiedzi: "Amerykanie nie posiadają prawa moralnego, aby zgłaszać jakieś pretensje co do Amazonii, wskazują palcami brudnymi od ropy."^[19][20]

W Brazylii trwa publiczna dyskusja o tym, czy Amazonia może być zaatakowana, co doprowadziłoby do wojny^[21][22][23]. Granica państwa jest patrolowana i strzeżona przez brazylijską armię^[24][25][26].

Przypisy

Zobacz kategoriÄ™ na Wikimedia Commons:
Amazonia