Amfetamina
Z Wikipedii
| Amfetamina | |||
|
|||
 Sproszkowany chlorowodorek amfetaminy |
|||
| Ogólne informacje | |||
| Nomenklatura systematyczna (IUPAC): | |||
| 1-fenylopropylo-2-amina | |||
| Inne nazwy | α-metylofenyloetyloamina, 1-fenylo-2-aminopropan | ||
| Wzór sumaryczny | C9H13N | ||
| SMILES | CC(N)Cc1ccccc1 | ||
| Masa molowa | 135,2 g/mol | ||
| Identyfikacja | |||
| Numer CAS | 300-62-9 405-41-4 (chlorowodorek) 60-13-9 (siarczan) |
||
| Niebezpieczeństwa | |||
| Zwroty ryzyka | R25 | ||
| Zwroty bezpieczeństwa | S45 | ||
| Podobne zwiÄ…zki | |||
| Pochodne | fenyloetyloaminy | ||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków standardowych (25°C, 1000 hPa) |
|||
| Farmakokinetyka | |||
| Biodostępność | doustnie 20–25%; donosowo 75%; doodbytniczo 95–99%; dożylnie 100% | ||
| Okres półtrwania | 10 dla d-izomeru, 13 godzin dla l-izomeru[1],[2] | ||
| Wiązanie z białkami osocza i tkanek |
15-40% | ||
| Metabolizm | wÄ…trobowy (CYP2D6[3]) | ||
| Wydalanie | nerkowe, przeważająca część w postaci niezmienionej | ||
| Uwagi terapeutyczne | |||
| Drogi podawania | doustnie, donosowo, doodbytniczo, dożylnie, podjęzykowo, wdychanie oparów | ||
Amfetamina (nazwa systematyczna: (rac)1-fenylopropylo-2-amina; znana również jako: benzedryna, psychedryna, perwityna) – organiczny związek chemiczny o silnym działaniu psychotropowym pobudzający ośrodkowy układ nerwowy. Jest on mieszaniną racemiczną dwóch odmian prawoskrętnej (2S)(+)-1-fenylo-2-aminopropanu (dekstroamfetamina) i lewoskrętnej (2R)(-)-1-fenylo-2-aminopropanu (lewoamfetamina), które różnią się działaniem fizjologicznym.
Jej stereoizomer prawoskrętny S(+) dekstroamfetamina (deksedryna) dwukrotnie mocniej uwalnia noradrenalinę, jednak czterokrotnie słabiej blokuje jej wychwyt zwrotny.
Amfetamina jest jednym z bardziej rozpowszechnionych spośród nielegalnie rozprowadzanych środków psychotropowych. Uwalnia neuroprzekaźniki z zakończeń nerwowych i blokuje ich wychwyt zwrotny. Enancjomer R(-) silniej uwalnia noradrenalinę, enancjomer S(+) uwalnia głównie dopaminę, oba enancjomery najsłabiej uwalniają serotoninę. Wskutek tego zwiększa się aktywność układu nerwowego i w efekcie pobudzany jest cały organizm. Amfetamina najczęściej przyjmowana jest w formie siarczanu amfetaminy, rzadziej w postaci fosforanu, winianu czy higroskopijnego chlorowodorku.
Szkielet cząsteczki amfetaminy stanowi struktura fenyloetyloaminy, będąca podstawą wielu innych substancji psychoaktywnych, na przykład: MDMA, MDA, MDE, DOM, DOB. Pochodne amfetaminy mają również zastosowanie w medycynie (na przykład fentermina czy bupropion).
Spis treści |
[edytuj] Własności chemiczne i fizyczne
[edytuj] Wolna zasada (free base)
W temperaturze pokojowej amfetamina jest higroskopijną, bezbarwną cieczą o właściwościach silnie zasadowych i gęstości trochę mniejszej od wody. Amfetamina w postaci wolnej zasady na gorąco matowi szkło sodowe oraz niszczy gumę. Ma niezbyt przyjemny i charakterystyczny "mysi" zapach. Wolna zasada pozostawiona na ciele przez dłuższy czas powoduje trudno gojące się oparzenia, połknięta uszkadza ścianę żołądka powodując dotkliwy ból.
Temperatura wrzenia: 97°C pod ciśnieniem 12 mmHg lub 203°C pod ciśnieniem 760 mmHg. Podczas destylacji z wodą tworzy azeotrop. Rozpuszczalność w wodzie ok. 15 g/l. Rozpuszczalność wody w amfetaminie ok. 170g/l. Pozostawiona na wolnym powietrzu ciemnieje reagując z tlenem (tworzy polimeryczne produkty) oraz dwutlenkiem węgla tworząc ciało stałe – higroskopijny karbaminian (rac)-amfetaminy, który pod wpływem wilgoci przechodzi w węglan. Przechowuje się ją w ciemnych butelkach napełnionych argonem lub azotem.
[edytuj] Sole amfetaminy
Z powodu właściwości zasadowych (rac)-amfetaminę przeprowadza się w obojętne sole najczęściej siarczan (rac)-diamfetaminy (zwany w uproszczeniu również amfetaminą) (rozpuszczalność w wodzie 1,1 g w 10 ml w 20°C) lub chlorowodorek (rac)-amfetaminy (higroskopijny). Stosuje się również jednozasadowy fosforan (rac)-amfetaminy lub winian (rac)-diamfetaminy. Obie sole rozpuszczają się w wodzie lepiej niż siarczan, ale nie są higroskopijne. Wszystkie sole amfetaminy są białymi proszkami o gorzkim smaku.
[edytuj] Otrzymywanie
Amfetamina jest związkiem o prostej strukturze, który jest stosunkowo łatwo otrzymać jako mieszaninę racemiczną. Jest pochodną fenetylaminy (skrót od β-fenyloetyloaminy).
(rac)-Amfetaminę produkuje się najczęściej w reakcji Leuckarta, tj. redukcyjnego aminowania benzylometyloketonu (fenyloaceton (BMK)) formamidem względnie mrówczanem amonu w obecności kwasu mrówkowego lub przez kondensację aldehydu benzoesowego z nitroetanem w obecności n-butyloaminy i redukcję powstałego beta-nitrostyrenu glinowodorkiem litu (LiAlH4) do amfetaminy w bezwodnym THF lub eterze dietylowym. Sole amfetaminy uzyskuje się w wyniku reakcji odpowiedniego kwasu w środowisku np. alkoholu etylowego lub propylowego w reakcji zobojętniania.
Czystą S(+)-amfetaminę uzyskuje się w drodze rozdziału racematu.
[edytuj] Działanie fizjologiczne
Izomer o absolutnej konfiguracji S(+) amfetaminy wykazuje działanie euforyzujące, zaś izomer R(-) ma działanie bardziej obwodowe wykazując szkodliwe działanie na serce. Powoduje zmiany w obrazie EKG charakterystyczne dla zawału mięśnia sercowego.
Izomer S desynchronizuje półkule mózgowe oraz wywołuje zmiany w obrazie EEG mózgu, które po jednokrotnym zażyciu mogą utrzymywać się nawet do miesiąca. Czysty izomer S amfetaminy jest nieopłacalny do uzyskania w drodze totalnej syntezy, ma on działanie bardzo podobne do kokainy.
Okres półtrwania amfetaminy w organizmie wynosi 10 godzin dla d-izomeru i 13 godzin dla l-izomeru. Metabolizowana jest głównie odmiana S do BMK, który ma działanie drażniące i p-metoksyamfetaminy, która ma działanie psychotropowe (wywołuje psychozy). Reszta, czyli właściwie odmiana R, wydalana jest w stanie niezmienionym.
| Efekty zażycia: | |
|---|---|
|
|
| Efekty uboczne: | |
|
|
Przypomina to typową reakcję organizmu na silny, zewnętrzny stres - jednak ze względu na długotrwałe blokowanie wydzielania noradrenaliny stan ten utrzymuje się od 6 do 12 godzin po spożyciu.
Po ustaniu działania środka, przeważnie ok. 20 godzin od pierwszego zażycia następuje tzw. "zejście", co objawia się poprzez silne zmęczenie organizmu, senność, ogólne osłabienie i często wysoką gorączką. Objawy ustępują po ok. 30-40 min[potrzebne źródło].
[edytuj] Zażywanie amfetaminy
Amfetamina jest zażywana przez człowieka w różnych celach:
- jako używka (narkomania),
- jako środek dopingujący w sporcie (w odpowiednio zmniejszonych dawkach),
- jako środek pobudzający zdolność uczenia (stosowany przez niektórych studentów, a w ostatnim czasie również uczniów szkół średnich, którzy muszą w krótkim czasie opanować znaczny zakres materiału),
- jako środek wzmacniający podczas długotrwałego wysiłku (amfetamina była podawana podczas II wojny światowej lotnikom wyruszającym na długie trasy),
- w lecznictwie (np. w Stanach Zjednoczonych w terapii ADHD i narkolepsji - patrz Adderall). Dawki terapeutyczne są wielokrotnie niższe od dawek "rekreacyjnych" - w USA jest to od 5 do 40 mg na dobę.
[edytuj] Skutki używania
Możliwe są poważne konsekwencje zdrowotne z powodu wyczerpania organizmu. W przypadku spożycia dużych ilości mogą się pojawiać takie problemy jak:
- zaburzenia wzroku i słuchu,
- arytmia serca, mogąca w skrajnych przypadkach powodować zawał,
- wycieńczenie organizmu,
- psychoza amfetaminowa.
Następnego dnia po zażyciu występują objawy wyczerpania, takie jak np. potrzeba snu. Najskuteczniejszym lekarstwem jest przespanie kilku dodatkowych godzin. Po zażywaniu kolejnych dawek przez wiele dni (tzw. "ciąg") mogą wystąpić objawy bardzo dużego wyczerpania organizmu, takie jak bardzo silna potrzeba snu, ogólna ospałość, depresja, utrata wagi, spadek odporności na infekcje, silne migreny i zawroty głowy. Już pierwsze zażycie może doprowadzić do tak zwanej psychozy amfetaminowej.
Ze względu na fakt, że amfetamina powoduje zanik poczucia głodu i zmęczenia – spożywanie jej, połączone z sytuacją wzmożonego wysiłku fizycznego (dyskoteka, uprawianie sportu ekstremalnego, ciężka praca fizyczna), powoduje niekiedy bardzo poważne konsekwencje na skutek wyczerpania i odwodnienia, ze zgonem włącznie.
Osoby często spożywające amfetaminę mogą wpaść w "ciąg amfetaminowy". Amfetamina nie powoduje uzależnienia fizycznego lub jest ono bardzo słabe (może objawiać się dusznościami i lekkimi zawrotami głowy w momencie odstawienia), wywołuje jednak – jak każdy środek pobudzający – uzależnienie psychiczne.
Amfetamina przyjmowana dożylnie w postaci stężonych roztworów (zbliżonych do nasyconego) powoduje rozpad czerwonych krwinek i uwolnienie hemoglobiny. Amfetamina jako ligand tworzy z żelazem(II) związki kompleksowe poprzez które zachodzi utlenianie żelaza w hemoglobinie ze stopnia utlenienia +2 na +3, a wiec nieodwracalne tworzenie nieprzenoszącej tlenu methemoglobiny. Objawia się to sinieniem końców palców oraz ust, co może prowadzić do mikrouszkodzeń mózgu z powodu niedotlenienia.
Wstrzykiwanie stężonych roztworów powoduje powstawanie zakrzepów w naczyniach, które mogą stać się bezpośrednią przyczyną zawału serca lub zatorów w ośrodkowym układzie krwionośnym. Dodatkowym zagrożeniem przy gwałtownym podaniu dożylnym stężonego roztworu amfetaminy jest ryzyko wylewu podpajęczynówkowego. Ryzyko to bardzo rośnie z wiekiem, gdyż naczynia tracą normalną elastyczność, a więc i odporność na wzrost ciśnienia.
Najczęstszą przyczyną śmierci po przedawkowaniu amfetaminy jest paraliż mięśni oddechowych, a więc uduszenie się lub zatrzymanie akcji serca wskutek arytmii lub zawału. Najczęstszymi powikłaniami są mikrowylewy. Niewielka część osób popełnia samobójstwo wskutek psychozy amfetaminowej albo samookalecza się w fazie odstawienia. Ratowanie osoby która przedawkowała polega na podaniu neuroleptyków blokujących receptory adrenergiczne i dopaminergiczne w celu niedopuszczenia do nadmiernego ich pobudzenia oraz leki obniżające ciśnienie, dalej leczeniu objawowym. W przypadku psychozy amfetaminowej podaje się neuroleptyki (chlorpromazynę) domięśniowo lub/i relanium dożylnie. Osoby uzależnione od amfetaminy są bardzo wrażliwe na neuroleptyki, tak więc zwykle wystarczają dawki o połowę mniejsze niż u osób nieuzależnionych.
[edytuj] Historia
W roku 1887 uzyskano po raz pierwszy w USA fenylopropanolaminÄ™, pochodnÄ… amfetaminy.
W roku 1910 dwóch amerykańskich naukowców opisuje amfetaminę jako substancje pobudzającą ośrodkowy układ nerwowy.
W ciągu kilku lat powstał szereg związków o podobnym działaniu. W roku 1927 uzyskano siarczan amfetaminy który po niecałych 6 latach trafił do masowej produkcji. Podczas II wojny światowej amfetamina była powszechnie stosowaną substancją przez wojska wszystkich większych armii, pozwalając żołnierzom pozostać czujnym w okopach czy odbyć dobowy lot bombowcem. Amfetamina została zsyntetyzowana w latach 30. w USA i była w czasie II wojny światowej stosowana masowo przez żołnierzy amerykańskich, z których każdy miał w swoim ekwipunku jedną tabletkę 50 mg benzedryny, którą miał prawo zażyć w sytuacji skrajnego zmęczenia na polu walki[potrzebne źródło], a alianckim załogom bombowców dalekiego zasięgu wydawano amfetaminę w formie "witaminizowanej czekolady"[potrzebne źródło].
Szacuje się, że żołnierze amerykańscy spożyli w czasie II wojny światowej ok. 2 milionów tych tabletek. Badania epidemiologiczne po drugiej wojnie światowej wykazały pięciokrotny wzrost zachorowań na depresję maniakalną u żołnierzy, którzy spożywali więcej niż jedną tabletkę benzydryny miesięcznie w stosunku do żołnierzy, którzy nigdy z tych tabletek nie skorzystali[potrzebne źródło].
Żołnierze sił zbrojnych III Rzeszy otrzymywali z kolei metamfetaminę w tabletkach o nazwie "Pervitim", w warunkach znacznej przewagi liczebnej Armii Czerwonej w czasie walk na froncie wschodnim Perwitim był powszechnie wykorzystywany, między innymi znajdował się w ostatnich lotniczych transportach zaopatrzeniowych do oblężonego Stalingradu[potrzebne źródło].
Zapiski lekarza osobistego Adolfa Hitlera dowodzą, że Hitler regularnie dostawał zastrzyki z metyloamfetaminy, od 1942 roku aż do śmierci[potrzebne źródło].
Amfetamina była w USA legalnym lekiem, który można było kupić bez recepty, aż do końca lat 60. XX w. Stosowali ją masowo m.in. kierowcy ciężarówek – jednak liczne przypadki śmierci z wyczerpania i powodowanie przez nich wypadków pod wpływem tego leku spowodowały, że FDA zdecydowała się zakazać sprzedaży amfetaminy bez recepty i zaliczyła ją do zabronionych środków pobudzających. Obecnie lek ten jest jeszcze czasami stosowany przy leczeniu głębokich depresji i śpiączek, jest on jednak zastępowany przez bezpieczniejsze w użyciu leki antydepresyjne nowej generacji takie jak Prozac[potrzebne źródło].
Historia nadużywania amfetaminy, jak i innych środków pobudzających, jest stosunkowo krótka. W latach 60. i 70., nadużywane były głównie środki halucynogenne i uspokajające. Popularność amfetaminy wzrosła dopiero w latach 80., a zwłaszcza na początku lat 90., kiedy wzrosło zapotrzebowanie na środki pobudzające w związku z modą na wielodniowe imprezy taneczne techno, które wymagały od uczestników długotrwałego wysiłku fizycznego.
[edytuj] Sytuacja prawna
W Polsce, jak i w wielu innych krajach, posiadanie i rozpowszechnianie amfetaminy jest przestępstwem. W Polsce amfetamina została wykreślona z lekospisu. W wielu innych krajach jest jednak nadal stosowana jako lek. W USA należy do środków Schedule II, czyli o dużym ryzyku nadużywania i pewnym, acz niewielkim zastosowaniu medycznym. Jest dostępna na receptę.
[edytuj] Zobacz też
- narkotyk
- efedryna
- metamfetamina
- fentermina
- metylfenidat
- benzfetamina
- dekstroamfetamina
- fenylopropanolamina
- propylheksedryna
[edytuj] Przypisy
- ↑ Adderall XR Prescribing Information
- ↑ Stephen M. Stahl (2006), Essential Psychopharmacology, The Prescriber's Guide. Cambridge University Press.
- ↑ Determination of amphetamine, methamphetamine, and ...
[edytuj] Linki zewnętrzne
4-Fluoroamfetamina • 4-MTA • Adrenalina • Amfetamina • Amfetaminil • Benzfetamina • Bupropion • Chlorfentermina • Dekstroamfetamina • Efedryna • Fenfluramina • Fenmetrazyna • Fentermina • Fenylefryna • Katyna • Katynon • MDMA • MDPV • Metamfetamina • Metylfenidat • Metylokatynon • PMA • Pseudoefedryna • Selegilina • Synefryna
2C-B-BZP • BZP • mCPP • MeOPP • TFMPP
Kofeina • Teobromina • Teofilina
4-Metylaminoreks • Adrafinil • Amineptyna • Arekolina • Benzydamina • Johimbina • Kokaina • Mazindol • Modafinil • Niketamid • Nikotyna • Nokaina • Pemolina • Pipradrol • Propylheksedryna • Strychnina
Przeczytaj też zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych na Wikipedii!
Wikiprojekt: Nauki medyczne • Portal: Nauki medyczne
| Soczewki kontaktowe z elektronikÄ… |
|
Opracowano prototyp nowoczesnych soczewek kontaktowych, w których wnętrzu zatopiony jest układ elektroniczny oraz diody LED. Jest to przysłowiowy "kamień milowy" dla dziedziny nauki, która zajmuje się miniaturyzacją układów scalonych, donosi "LaserFocusWorld".
|
| Groźny detoks |
|
Pewna Brytyjka doznała uszkodzeń mózgu po poddaniu się tzw. diecie "detoks", która wymagała picia dużych ilości płynów.
|
| Pod lodami Arktyki 90 mld baryłek ropy |
|
90 mld baryłek ropy i ilość gazu równa całym znanym jego zasobom w Rosji - na tyle oceniają amerykańscy eksperci rządowi zasoby Arktyki. Ich szacunki opisał w czwartek "Financial Times".
|
| Twoje piersi tego nie lubiÄ…! |
|
Kobiety, które noszą źle dobrane biustonosze, niszczą sobie piersi - alarmują naukowcy.
|
| Odkryto "pogromcę plemników" |
|
Mężczyźni, którzy codziennie spożywają produkty sojowe produkują mniej plemników, niż mężczyźni, którzy nie jedzą ich wcale - informuje pismo "Human Reproduction".
|