Z Wikipedii

Anatole France

Wyróżnienie:	Laureat Literackiej Nagrody Nobla
Rok przyznania:	1921
Poprzedni laureat:	Knut Hamsun
Następca:	Jacinto Benavente y Martinez
Data urodzin:	16 kwietnia 1844
Data śmierci:	12 października 1924
Kraj:	Francja
Język w którym tworzy:	język francuski

Anatole France, właściwie Jacques Anatole Thibault, (ur. 16 kwietnia 1844 w Paryżu, zm. 12 października 1924 w Saint-Cyr-sur-Loire), poeta, powieściopisarz i krytyk francuski. Zapalony bibliofil i historyk, przedstawiciel postawy racjonalistycznej oraz sceptycznej. Przez jemu współczesnych porównywany do Voltaire'a i Jean Baptiste Racine'a^[1].

Jako poeta – przedstawiciel parnasizmu. Autor licznych powieści satyryczno-heroikomicznych wzorowanych na XVII-wiecznych powiastkach filozoficznych i libertyńskich. W swojej twórczości, zarówno literackiej jak i eseistycznej, głośno krytykował konwenanse religijno-obyczajowo-społeczne we Francji przełomu XIX i XX wieku. Laureat Literackiej Nagrody Nobla za rok 1921. Z uzasadnienia komisji noblowskiej otrzymał ją za błyskotliwe osiągnięcia literackie wyróżniające się wykwintnością stylu, głębokim humanizmem i prawdziwie galijskim temperamentem^[2]. Jeden z członków jury, Erik Axel Karlfeldt, okrzyknął go ostatnim wielkim klasykiem naszych czasów, a być może nawet ostatnim Europejczykiem^[3].

Przez Josepha Conrada nazwany "księciem prozy"^[4] (jego twórczość scharakteryzował jako "najsprawiedliwszą i najbardziej godną uwagi"^[5]). Humanizm France'a wywarł również wpływ na takich pisarzy jak: Marcel Proust, Tomasz Mann, Aldous Huxley^[6], Jean Paul Sartre czy André Gide.

[edytuj] Życie

Anatole France w młodości czytał wiele dzieł literatury starożytnej, pracując jako bibliotekarz, krytyk literacki i lektor rękopisów. Uzyskując w ten sposób wiedzę erudycyjną, wykorzystywał ją do swych dzieł. Był bibliofilem uznającym poglądy Woltera. W okresie sprawy Dreyfusa zaangażował się w jego obrone i zbliżył do francuskiej lewicy. Pod koniec życia został nawet członkiem Francuskiej Partii Komunistycznej.

[edytuj] Twórczość

Od 1896 członek Akademii Francuskiej. Początkowo pisał wiersze utrzymane w duchu parnasizmu i klasycyzmu, w 1873 wydając tomik poezji Les poemes dores, jednak bez większego powodzenia.

Pierwsze powodzenie zdobył powieścią "Le crime de Sylvestre Bonnard" (1881). Pisał głównie powieści, jak "Thaps" (1890), na tle XVIII. wieku "R-tisserie de la reine Pédauque" (1893, jedno z jego arcydzieł) i jej uzupełnienie "Les opinions de M. Jerome Coignard" (1893), współczesną powieść psychologiczno-obyczajową "Le lys rouge" (1894), satyryczną "Histoire contemporaine" (1897-1900, 4 t., pełen dowcipu obraz trzeciej republiki), ironizującą całą historię Francji: "Ile des pingouins" (1908), "Les dieux ont soif" (1912; na tle rewolucji francuskiej), "La revolte des Anges" (1913) i inne. Nadto nowele i opowiadania, jak "Balthazar" (1889), "L'tui de nacre" (1892), "Crainquebille" (1903), "Les sept femmes de Barbe-Bleue" (1909) i i. Autobiograficzne są: "Le livre de mon ami" (1885), "Le petit Pierre" (1918), i "La vie en fleur" (1922), historyczna "Vie de Jeanne d'Arc" (1908; 2 tomy), aforystyczno-filozoficzny "Le Jardin d'Epicure" (1895). Felietony zebrane w "La vie littéraire" (1888-1892, 4 tomy) i w "Opinions sociales" (1902, 2. tomy). Świetne szkice z literatury francuskiej: "Le génie latin" (1917).

Anatole France z Madame Arman De Caillavet.

[edytuj] Ocena twórczości

Anatole France, którego osobistość wyraźnie się przejawia we wszystkich jego dziełach, był uczonym polihistorem, umysłem jasnym i rozumnym, współczującym, dobrodusznym, skłonnym do ironii, ale miał wielu wrogów za swój sceptycyzm, socjalizm i pacyfizm. Powszechnie jest uznany za jednego z mistrzów francuskiej prozy. Wydanie zbiorowe ukazywało się od roku 1925. Literatura o France'ie jest bardzo obfita, sporo pozycji (przeważnie jednak drobniejszych) i po polsku.

W swych utworach przedstawiał problematykę społeczną, związaną z polityką religią i filozofią. Początkowo głównym środkiem wyrazu była u niego inteligentna i wyrafinowana satyra, którą posługiwał się w celu krytyki życia, a postawą pogodny i ironiczny sceptycyzm.

Pod koniec dziewiętnastego wieku w twórczości France zaobserwować można radykalizm skierowany ku ideologii socjalizmu. Wyznając poglądy socjalistyczne, wstąpił do Francuskiej Partii Komunistycznej. Na tematy do swoich prac często wybierał historię: początki chrześcijaństwa, rewolucję francuską i czasy współczesne.

W swojej oryginalnej twórczości wykorzystywał France motywy baśniowe, groteskowe i satyryczne dla ukazania śmiesznostek dotychczasowych schematów i ludzkich zachowań. Tak było m.in. w powieści Bunt aniołów, w której zrewoltowani przeciw wszechwładzy Boga aniołowie zstępują na ziemię i planują wielką wojnę. Historia ta dała autorowi możliwość do filozoficznych rozważań nad ludzką i boską ułomnością oraz nad schematem rzeczy boskich, wytworzonym przez sztukę.

W utworze Wyspa pingwinów ukazał France historia państwa pingwińskiego, będąca niejako karykaturą dziejów Francji.

Anatole France, dziś zapomniany, był za życia uznawany za najwybitniejszego prozaika swej epoki.

[edytuj] Nagroda Nobla

Anatole France jest laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1921.

Z uzasadnienia Komitetu Noblowskiego: "za błyskotliwe osiągnięcia literackie wyróżniające się wykwintnością stylu, głębokim humanizmem i prawdziwie galijskim temperamentem".

[edytuj] Polskie tłumaczenia

Dzieła France tłumaczyli na język polski: Jadwiga Boelke, W. i J. Dąbrowscy, F. K., St. Godlewski, E. Ligocki, J. Mareschowa, Mirandola, H. Niemirowska, St. Popowski, J. Sten, T. Świstakowski, Z. Wróblewska. Ukazał się też "Wybór pism" w przekładzie Jana Stena, (1904-1912), 9 t.(nowe wyd. od r. 1931, z wstępem Jana Parandowskiego).

Anatole France z rodziną w roku 1921

[edytuj] Skandale i kontrowersje

[edytuj] Dzieła

Zbiory wierszy

• "Złote wiersze", Poèmes dorés (1873)
• Les Noces corinthiennes/Les Noces corinthiennes (1876)

Powieści i opowiadania

• Jocaste et Le Chat maigre (1879)
• "Zbrodnia Sylwestra Bonnard", Le Crime de Sylvestre Bonnard, membre de l'Institut (1881),
• Les Désirs de Jean Servien (1882)
• Abeille (conte)|Abeille , (1883)
• Balthasar (1889)
• Thaïs, (1890)
• L'Étui de nacre (1892), recueil de contes
• La Rôtisserie de la reine Pédauque (1892)
• "Poglądy Jerome Coignarda", Les Opinions de Jérôme Coignard (1893)
• Le Lys rouge (1894)
• Le Jardin d'Épicure (1895)
• Le Puits de Sainte Claire (1895)
• L'Histoire contemporaine
  • L'Orme du mail (1897), (L'Histoire contemporaine, I)
  • Le Mannequin d'osier (1897), (L'Histoire contemporaine, II)
  • L'Anneau d'améthyste (1899), (L'Histoire contemporaine, III)
  • Monsieur Bergeret à Paris (1901), (L'Histoire contemporaine, IV),
• Clio (1900)
• Le Procurateur de Judée (1902)
• Histoires comiques (1903)
• Sur la pierre blanche (1905),
• L'Affaire Crainquebille (1901)
• L'Île des Pingouins (1908),
• Les Contes de Jacques Tournebroche (1908)
• Les Sept Femmes de Barbe bleue et autres contes merveilleux (1909)
• "Bogowie łakną krwi", Les dieux ont soif (1912)
• La Révolte des anges (1914)

Eseje

• Le Livre de mon ami (1885)
• Pierre Nozière (1899)
• Le Petit Pierre (1918)
• La Vie en fleur (1922)

Sztuki teatralne

• Au petit bonheur (1898)
• Crainquebille (1903)
• La Comédie de celui qui épousa une femme muette (1908)
• Le Mannequin d'osier (1928)

Prace historyczne

• "Życie Joanny d'Arc", Vie de Jeanne d'Arc (1908)

Krytyka literacka

• Alfred de Vigny (1869)
• Le Château de Vaux-le-Vicomte (1888)
• Le Génie latin (1913)

Krytyka społeczna

• Opinions sociales (1902)
• Le Parti noir (1904)
• Vers les temps meilleurs (1906)
• Sur la voie glorieuse (1915)
• Trente ans de vie sociale; tom I, 1897-1904 (1949), tom II, 1905-1908 (1953), z komentarzem Claude Aveline'a; tom III, 1909-1914 (1964) i tom IV, 1915-1924 (1973),

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Anatole'a France

[edytuj] Zobacz też

• Literatura francuska
• parnasizm
• klasycyzm
• powiastka filozoficzna
• Literacka Nagroda Nobla
• pacyfizm
• humanizm

Przypisy

p • d • e

Laureaci Literackiej Nagrody Nobla

1901: Prudhomme • 1902: Mommsen • 1903: Bjørnson • 1904: F.Mistral, Echegaray • 1905: Sienkiewicz • 1906: Carducci • 1907: Kipling • 1908: Eucken • 1909: Lagerlöf • 1910: Heyse • 1911: Maeterlinck • 1912: Hauptmann • 1913: Tagore • 1915: Rolland • 1916: Heidenstam • 1917: Gjellerup, Pontoppidan • 1919: Spitteler • 1920: Hamsun • 1921: France • 1922: Benavente • 1923: Yeats • 1924: Reymont • 1925: Shaw • 1926: Deledda • 1927: Bergson • 1928: Undset • 1929: Mann • 1930: Lewis • 1931: Karlfeldt • 1932: Galsworthy • 1933: Bunin • 1934: Pirandello • 1936: O'Neill • 1937: Gard • 1938: Buck • 1939: Sillanpää • 1944: Jensen • 1945: G.Mistral • 1946: Hesse • 1947: Gide • 1948: Eliot • 1949: Faulkner • 1950: Russell • 1951: Lagerkvist • 1952: Mauriac • 1953: Churchill • 1954: Hemingway • 1955: Laxness • 1956: Jiménez • 1957: Camus • 1958: Pasternak • 1959: Quasimodo • 1960: Perse • 1961: Andrić • 1962: Steinbeck • 1963: Seferis • 1964: Sartre • 1965: Szołochow • 1966: Agnon, Sachs • 1967: Asturias • 1968: Kawabata • 1969: Beckett • 1970: Sołżenicyn • 1971: Neruda • 1972: Böll • 1973: White • 1974: Johnson, Martinson • 1975: Montale • 1976: Bellow • 1977: Aleixandre • 1978: Singer • 1979: Elitis • 1980: Miłosz • 1981: Canetti • 1982: García Márquez • 1983: Golding • 1984: Seifert • 1985: Simon • 1986: Soyinka • 1987: Brodski • 1988: Mahfuz • 1989: Cela • 1990: Paz • 1991: Gordimer • 1992: Walcott • 1993: Morrison • 1994: Oe • 1995: Heaney • 1996: Szymborska • 1997: Fo • 1998: Saramago • 1999: Grass • 2000: Gao • 2001: Naipaul • 2002: Kertész • 2003: Coetzee • 2004: Jelinek • 2005: Pinter • 2006: Pamuk • 2007: Lessing