Z Wikipedii

Anna Jagiellonka (łac. Anna Dei gratia Infans Regni Poloniae), (ur. 18 października 1523 w Krakowie, zm. 9 września 1596 w Warszawie) — królowa Polski i wielka księżna litewska z dynastii Jagiellonów.

Córka króla Polski i wielkiego księcia Litwy Zygmunta I Starego i Bony Sforzy. Żona księcia Siedmiogrodu, króla Polski i wielkiego księcia Litwy Stefana Batorego, który w latach 1576-1586 sprawował faktyczną władzę.

Do 1548 r. Anna Jagiellonka mieszkała na Wawelu. Wówczas po małżeństwie brata, króla Polski i wielkiego księcia Litwy, Zygmunta II Augusta z Barbarą Radziwiłłówną popadła z nim w konflikt i przeniosła się na Mazowsze, a od 1558 do Wilna. W 1564 zamieszkała w Płocku. W maju 1565 Zygmunt II August odrzucił konkury do jej ręki księcia Danii Magnusa, gdy ten zażądał w posagu oddania kilku zamków w arcybiskupstwie ryskim. Do końca życia brata nie wyszła za mąż, co po bezpotomnej jego śmierci w 1572 r. uczyniło z niej czołową osobistość w państwie, dziedziczkę rodu określaną mianem infantki (hiszpańskie określenie córki królewskiej).

W czasie pierwszej elekcji sprzyjała na początku kandydaturze arcyksięcia Ernesta Habsburga. 21 maja 1574 Jan Zamoyski zobowiązał do jej poślubienia kandydata francuskiego, Henryka Walezego, który ostatecznie został królem Polski. Władca swych zobowiązań matrymonialnych nigdy nie wypełnił, co spowodowało zgorzknienie Anny, która zerwała związki polityczne z obozem Zamoyskiego, który nie dopilnował realizacji królewskich przyrzeczeń. Już po rocznym panowaniu, Henryk Walezy wrócił do Francji, gdzie objął tron po zmarłym bracie, Karolu IX Walezjuszu (formalnie nigdy nie zrzekł się tronu polskiego i do końca życia tytułował się królem Polski).

Nieoczekiwany obrót rzeczy, uczynił ją jedną z faworytek drugiej elekcji. 12 grudnia 1575 prymas Jakub Uchański ogłosił królem Polski cesarza Maksymiliana II Habsburga. W swoich pactach conventach cesarz zobowiązał się wydać swojego syna Ernesta za Annę. Jan Zamoyski pogodził nastawiony antyhabsbursko i zrażony do kandydatur zagranicznych obóz szlachecki, promujący do polskiej korony Piasta. 13 grudnia 1575 Anna okrzyknięta została na Rynku Starego Miasta w Warszawie królem Polski i wielkim księciem litewskim. Dzień później szlachta uznała ją za króla Piasta, przydając jej za małżonka księcia siedmiogrodzkiego Stefana Batorego. Mikołaj Sieniecki, podkomorzy chełmiński, marszałek koła rycerskiego, ogłosił decyzję szlacheckich elektorów, królewnę za królową, a Stefana Batorego za króla polskiego i książę Księstwa Litewskiego nominował^[1].

1 maja 1576 Anna Jagiellonka poślubiła na Wawelu Stefana Batorego i została wraz z nim koronowana w katedrze wawelskiej.

Tego też dnia podpisała akt, w którym zobowiązała się zrzec dóbr odziedziczonych po matce i bracie, co dopełniła dopiero na sejmie walnym w 1581. Uzyskała wówczas dożywotnie zaopatrzenie na dobrach litewskich i mazowieckich.

Formalnie jako król Polski zajmowała pozycję równorzędną Stefanowi Batoremu, próbowała jednak uzyskać nad nim przewagę, m. in. zobowiązała posłów cudzoziemskich, aby najpierw jej składali swoje listy uwierzytelniające i przedstawiali legacje. Od 1575 za pośrednictwem przebywającego w Rzymie kardynała Stanisława Hozjusza uzyskała częściową spłatę sum neapolitańskich pożyczonych swego czasu przez Bonę Filipowi II.

Odsunięta przez męża od biegu spraw państwa, skłaniała się ku jego przeciwnikom w osobach prymasa Polski i Litwy Jakuba Uchańskiego i referendarza koronnego Stanisława Czarnkowskiego, była też wrogo nastawiona do jego stronników, m.in. hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego.

Owdowiała w 1586 roku. Anna teoretycznie mogła nie zgodzić się na bezkrólewie i sama objąć rządy ze względu na fakt ogłoszenia jej "królem" w czasie elekcji w 1575 roku, jednak z tej możliwości nie skorzystała^[2].

W 1587 przeprowadziła elekcję na tron Polski swojego siostrzeńca, Zygmunta III Wazy. Zakładała przy tym, że Szwedzi nie pozwolą na przyjazd młodego władcy do Rzeczypospolitej, a w takim przypadku pełnia władzy spoczęła by w jej rękach jako regentki. W celu sparaliżowania akcji Habsburgów obiecywała małżeństwo arcyksięcia Maksymiliana z Anną Wazówną. Zygmunt III okazał się jednak odporny na wpływy ciotki, która dodatkowo w 1592 popadła w ostry konflikt o tytuł królowej polski z Anną Habsburżanką.

Ostatnie lata życia spędziła w Warszawie, gdzie też zmarła 9 września 1596 na rękach Zygmunta III. Na jej pogrzebie mowę wygłosił Piotr Skarga uznając, że dała piękny koniec i zamknięcie domowi Jagiellońskiemu. Pochowana w Kaplicy Zygmuntowskiej katedry wawelskiej.

Była osobą niezwykle energiczną, dążącą za wszelką cenę do realizacji swoich zamierzeń. Przy tym bardzo pobożna, co podkreślił Skarga: sama kapłanom warszawskim za biskupa i wizytatora stała. Wspierała kontrreformację, walnie przyczyniając się do zaniku wpływów protestantyzmu na Mazowszu. W 1579 Skarga dedykował jej swoje Żywoty świętych.

Spis treści 1 Zobacz też 2 Genealogia 3 Przypisy 4 Bibliografia

[edytuj] Zobacz też

• polskie królowe

[edytuj] Genealogia

Kazimierz IV Jagiellończyk ur. 30 XI 1427 zm. 7 VI 1492

Elżbieta Rakuszanka ur. 1436 zm. 30 VIII 1505

Gian Galleazzo Sforza ur. 20 VI 1469 zm. 21 X 1494

Izabela Aragońska ur. 2 X 1470 zm. 1 II 1524

Zygmunt I Stary ur. 1 I 1467 zm. 1 IV 1548

Bona Sforza ur. 2 II 1494 zm. 19 XI 1557

		Stefan Batory ur. 27 IX 1533 zm. 12 XII 1586 OO   1 V 1576		Anna Jagiellonka ur. 18 X 1523 zm. 9 IX 1596

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Julian Bartoszewicz, Anna Jagiellonka 1882
• Maria Bogucka, Anna Jagiellonka ISBN 83-04-04116-2 Wrocław 1994
• Wacław Sobieski, Kazimierz Lepszy Anna Jagiellonka w: PSB t. I. s. 128-132, Warszawa 1935

Dzisiaj Słońce najdalej od Ziemi

Dokładnie o godzinie 10, Ziemia znajdzie się najdalej od Słońca (aphelium). Oba ciała będzie wtedy dzielił dystans 152.1 milionów kilometrów.

Wirtualny spacer po gotyckim Wrocławiu

Zabytkowy, późnogotycki ratusz we Wrocławiu można zwiedzać w internecie w ramach tzw. wirtualnego spaceru. Dzięki nowej wizualizacji, siedząc przed ekranem komputera, można zajrzeć do prawie wszystkich sal budynku.

Superkomputer pomoże diagnozować osteoporozę

Dzięki wykonanym na superkomputerze "Blue Gene" symulacjom struktury ludzkich kości można bardzo dokładnie analizować ich kruchość i ocenić ryzyko złamań na wczesnym etapie rozwoju choroby - poinformowano podczas konferencji IACM/ECCOMAS 2008 w Wenecji we Włoszech.

Ciężkie noworodki mogą mieć problemy ze stawami

Dziewczynki, które rodzą się cięższe niż 4 kilogramy, są dwa razy bardziej narażone na zachorowanie na reumatoidalne zapalenie stawów w dorosłym życiu, niż ich lżejsze rówieśniczki - informują na łamach pisma "Annals of the Rheumatic Diseases" naukowcy z USA.

Jak wirusy przechodzą w stan "uśpienia"

Odkryto jak herpeswirusy "przełączają" swój cykl życiowy między okresami aktywności i uśpienia. Wyniki badań opublikowano na łamach pisma "Nature".

Linki: Strona g��wna