Architektura barokowa w Rosji
Z Wikipedii
Architektura na ziemiach rosyjskich przez długi okres czasu rozwijała się niezależnie od drogi, przez którą przechodziły inne państwa europejskie. Dopiero pod panowaniem Piotra I nastąpiło zbliżenie do Europy Zachodniej i włączenie sztuki rosyjskiej w nurt przemian zachodzących na tym kontynencie. Jednak już wcześniej, zwłaszcza w okresie renesansu, widoczne były oddziaływania sztuki europejskiej na tradycje narodowe.
W drugiej połowie XVI wieku w architekturze występowały dwa nurty stylistyczne. Budowano cerkwie, w których do tradycyjnych wzorów wprowadzano inspirowane renesansem elementy zdobnicze oraz obiekty nawiązujące do drewnianej architektury sakralnej. Zastępując powszechnie stosowane drewno kamieniem lub cegłą nadal budowano cerkwie zachowujące plan kwadratu lub ośmioboku i zwieńczano je wysoka piramidą górującą nad piętrami kokoszników - np. cerkiew Wniebowstąpienia (ros. Церковь Вознесения) w Kołomienskoje na przedmieściach Moskwy, zbudowana w 1532 r.. W bardziej skomplikowanych rozwiązaniach, główne wnętrze otaczały kaplice z dachami w kształcie tradycyjnych, baniastych kopuł – np. cerkiew Wasyla Błogosławionego zbudowana w latach 1555 – 1561 w Moskwie.
W pierwszej połowie XVII wieku zachód nadal oddziałuje na sztukę Rosji. Najwyraźniejsze odstępstwa widoczne są w sposobie malowania ikon. Te tendencje zaowocowały wyodrębnieniem malarstwa portretowego tzw. parsuny. Także w architekturze cerkiewnej a zwłaszcza ich wystroju zaznacza się inne od tradycyjnego podejście do kształtowania bryły i wnętrza. Zachowany zostaje układ pięciokopułkowy wsparty na czterech lub sześciu kolumnach. Jednak bębny podpierające kopuły otrzymują smuklejsze proporcje i często są niewidoczne z wnętrza budowli przykrytej sklepieniem lub dachem. Zanikają stosowane wcześniej zwieńczenia piramidami, ozdobną funkcję nadal pełnią licznie nagromadzone kokoszniki. Przykładem takiego rozwiązania jest cerkiew Pokrowa (Opieki Matki Boskiej) na Rubcowie w Moskwie zbudowana w latach 1619-1629.
Spis treści |
[edytuj] Barok moskiewski
W 1652 r. patriarchą Moskwy został Nikon. Jego reformy, w których dążył do ujednolicenia cerkwi rosyjskiej z innymi cerkwiami prawosławnymi miały wpływ także na architekturę. Zakazał stosowania elementów kojarzących się z sztuką zachodu oraz uznanych za zbyt świeckie np. dachów namiotowych). Zahamowanie wpływów zachodnich nie trwało długo. Podpisany w 1667 rozejm andruszowski i podporządkowanie Moskwie tzw. Zadnieprza z Kijowem i Smoleńska oraz odsunięcie Nikona od władzy (1658) ponownie otwarły Moskwę na nowe trendy stylistyczne. Barok, który zdążył już zagościć na Litwie i Ukrainie wywarł znaczny wpływ na architekturę moskiewską. Tradycyjne wzory zostały wzbogacone nowym detalem architektonicznym stosowanym zwłaszcza w obramowaniach okien, portalach i przy podziałach na elewacji. Budynki charakteryzowały się zwartą, spiętrzoną bryłą o symetrycznie rozwiązanych elewacjach. Znacznie chętniej stosowano rozwiązania oparte na układach centralnych i centralno-podłużnych. Do kwadratowego planu dodawano cztery lub dwie półkoliste absydy zwieńczone bogatymi attykami. Wypiętrzona centralna kopuła zaczyna upodabniać się do latarni. Zmiany objęły przede wszystkim Moskwę i najbliższe jej okolice. Stąd okres ten nazywany jest barokiem moskiewskim. Często stosowana jest także nazwa – barok naryszkinowski (od nazwiska rodziny bojarów Naryszkinów, fundatorów wielu nowych cerkwi). Niekiedy wyróżnia się krótki okres baroku golicynowskiego (związanego z działalnością Wasylija Golicyna, księcia sprawującego rządy podczas regencji Zofii).
[edytuj] Przykłady zabytków
Moskwa i jej okolice:
- Cerkiew imienia Bogurodzicy (ros. Церковь Знамения Пресвятой Богородицы) w Dubrownicach, zbudowana w latach 1690-1704 na planie kwadratu z przylegającymi do jego boków czterema absydami, nad częścią centralną wznosi się wysoki, trójkondygnacyjny bęben zwieńczony kopułą w kształcie ozdobnej korony
- Cerkiew imienia Bogurodzicy (ros. Церковь Знамения Пресвятой Богородицы) w Pierowo (dzielnica Moskwy), zbudowana w latach 1690–1705, niewielka cerkiew zbudowana na planie centralnym z przylegającymi do wnętrza absydami i zwieńczona kopułą wspartą na wysokim bębnie, w którym umieszczono prostokątne okna doświetlające wnętrze.
- Cerkiew Opieki NMP (ros. Церковь Покрова Пресвятой Богородицы) w Filiach pod Moskwą (1693-1696)
- Cerkiew Zbawiciela (ros. Храм Спаса Нерукотворного Образа) w Uborach, pod Moskwą (1694-1697)
- Cerkiew Trójcy Świętej (ros. Церковь Троицы Живоначальной) w Trockim Łykowie, Moskwa (1698-1704)
- Klasztor Nowodziewiczy (ros. Новодевичий монастырь), Moskwa:
- Klasztor Doński
- Sobór Piotra Metropolity (1690) w Górnym Klasztorze św. Piotra (ros. Высоко-Петровский монастырь)
- Cerkiew Narodzenia (ros. Церковь Рождества Христова) i nadbramna (ros. Надвратная Входоиерусалимская церковь) w klasztorze Nowojerozolimskim (ros. Новоиерусалимского монастыря) nad Istrą
- Cerkiew Świętych Męczenników (ros. Церковь Святых Мучеников Бориса и Глеба) w Zjuzino (1688-1704)
- Baszta Mienszykowa, zbudowana w latach 1704-1706, obecnie znajduje się w niej cerkiew Archanioła Gabriela
- Kremlowski sobór Zaśnięcia NMP (ros. Успенский собор Рязанского кремля)), zbudowany w latach 1693-1699
- Cerkiew Św. Ducha (ros. Церковь Святого Духа), zbudowana w latach 1688-1689 i cerkiew nadbramna Jana Chrzciciela (церковь Иоанна Предтечи) z 1698 r. w klasztorze Opieki w Sołotczi (ros. Солотчинский Покровский монастырь) pod Riazaniem,
[edytuj] Barok czasów Piotra Wielkiego
Car Piotr I, po powrocie z podróży do Europy Zachodniej (1698), wprowadził w Rosji szereg zmian dążąc do przebudowy gospodarczej i politycznej kraju. Po zwycięstwie nad wojskami szwedzkimi broniącymi twierdz Noteburg (1702) i Nienczac (1703) Rosja uzyskała dostęp do Bałtyku. Wykorzystując położenie Noteburga, w 1703 r. car rozpoczyna budowę nowej fortecy Sankt Petersburg. Po zwycięstwie pod Połtawą (1709) zapada decyzja o budowie w tym miejscu nie tylko twierdzy, ale całego, portowego miasta. Od samego początku, zgodnie z życzeniem Piotra I przy budowie Sankt Petersburga pracowali cudzoziemcy z Anglii, Niemiec, Włoch, Francji, Holandii. Realizując projekty obcokrajowców budowano miasto w stylu baroku przejawiającego wpływy różnych jego odcieni. Pierwsze koncepcje urbanistyczne przedstawili Domenico Trezzini i Jean-Baptiste Alexandre Le Blond. Na życzenie cara dodatkowo opracowali projekty typowych domów dla mieszkańców, przedstawicieli różnych warstw społecznych (Trezzini opracował dwa projekty niewielkich domów dla warstw uboższych, Le Blond projekt piętrowego domu dla zamożnych mieszkańców). Budynki stawiano wzdłuż jednej linii zabudowy wytyczonych ulic. Mansardowe dachy kryte dachówką, poddasza doświetlone lukarnami, prostokątne okna w ozdobnych obramowaniach (nalicznikach) i barwne tynki to cechy typowego budynku stawianego w Sankt Petersburgu na początku XVIII wieku. Podjęte przez cara działania zapewniły nadanie zabudowie miasta spójnego wyrazu. Do najciekawszych obiektów tego okresu należą świeckie i sakralne budowle reprezentacyjne. Projekty wielu z nich powstały przy aktywnym udziale cara (np. zespół pałacowo-ogrodowy Peterhof). Budowle reprezentacyjnetego okresu wyróżniają się spokojnymi, płaskimi elewacjami pokrytymi najczęściej ciemnoniebieskim tynkiem. Ożywiają je pilastry i skromna dekoracja rzeźbiarska w białym, kontrastującym z tłem kolorze. Wśród cudzoziemców pracujących na zlecenie Piotra I i jego następców wyróżnili się:
- Domenico Trezzini, Włoch urodzony w Szwajcarii, przed przyjazdem do Rosji pracujący w Kopenhadze, projektant:
- soboru Pietropawłoskiego (sobór świętych Piotra i Pawła), zbudowanego w latach 1712-1733 na planie trójnawowej hali poprzedzonej niewielkim portykiem. Budowla zdominowana jest wysoką wieżą z kopułą, z której wyrasta smukła iglica;
- budynku Dwunastu Kolegiów, zbudowanego w latach 1722-1744. Jest to kompleks 12 budynków połączonych w jedną całość wzdłuż linii zabudowy;
- dwukondygnacyjnej cerkwi zbudowanej w latach 1717-1722 w klasztorze Aleksandra Newskiego;
- Letni Pałac Piotra I, zbudowany w latach 1710-1716. Drewniany, dwukondygnacyjny budynek z wysokim dachem zdobią skromne obramowania okien i płyciny z płaskorzeźbami wykonanymi przez Andrzeja Schlütera.
- Jean-Baptiste Alexandre Le Blond (Jan Baptista Leblond), architekt francuski, projektant:
- Wielkiego Pałacu rezydencji cesarskiej Peterhof (od 1714 r.). Podmiejski pałac zbudowany na wzgórzu poprzedzają liczne tarasy stopniowo opadające ku morzu. Przy prowadzących do rezydencji schodach usytuowano Wielką Kaskadę z fontannami i rzeźbami. Całość otacza rozległy park, w którym z czasem powstały groty i pawilony. Po śmierci Le Blonda budowę pałacu kontynuowali (wprowadzając szereg zmian) m.in. Johann Braunstein (1719), w czasach panowania Elżbiety Niccolo Michetti i Bartolomeo Rastelli (1745-1752).
- Domek podróżny Piotra I w Strelnej, zbudowany w 1718, przebudowany w latach 1719-1720. Domek służył jako miejsce postoju podczas podróży z Sankt Petersburga do Peterhofu.
- Niccolo Michetti, jeden z kontynuatorów prac Jana Baptista Leblonda (Peterhof), projektant Wielkiego pałacu w Strelnej (Pałac Konstantynowski), budowany od 1720 r.
- Johann Friedrich Braunstein, kontynuator prac Jana Baptista Leblonda w Petrehofie: pracował przy budowie Wielkiego Pałacu, współtwórca (wraz z Leblondem i Michettim) projektu pałacyku Montplaisir (1714-1725), projektant fasady dwukondygnacyjnego pawilonu Ermitaż (1721-1725) i pałacyku Marly (1720-1723); projektant pałacu Katarzyny w Carskim Siole (1717-1723).
- Johann Gottfried Schädel i Giovanni Mario Fontana, projektanci podmiejskiego pałacu Mienszykowa w Oranienbaum (1710-1727)
- Giovanni Mattarnovi, projektant Kunstkamery (1718), po jego śmierci prace kontynuował Michaił Grigoriewicz Zemcow.
[edytuj] Ostatni okres baroku
Najwybitniejszym twórcą w ostatnim okresie baroku był architekt zatrudniony przez carycę Elżbietę Francesco Bartolomeo Rastrelli. Twórca monumentalnych dzieł o bogatej dekoracji. W tym okresie, oprócz carskich, powstają przede wszystkim rezydencje arystokracji. Mniej liczne są budowle publiczne i sakralne. Do najważniejszych prac Rastrelliego należą:
- rozbudowa Peterhofu (od 1745 r.)
- pałac Stroganowa zbudowany w latach 1752-1754 w Sankt Petersburgu,
- rozbudowa pałacu Katarzyny w Carskim Siole, pierwszą przebudowę prowadzili Aleksy Kwasow i Sawa Iwanowicz Czekawski, od 1752 r. pracami kierował Rastrelli, który nadbudował piętro i zaprojektował nową dekorację fasady
- Pałac Zimowy, zbudowany w latach 1754-1762 (prace ukończono po śmierci carycy), największa barokowa budowla Rosji,
- Sobór Smolny, zbudowany w latach 1748-1764 jako świątynia niezrealizowanego Monasteru Smolnego.
Uczeń Rastrelliego, Sawwa Iwanowicz Czewakinski zaprojektował sobór św. Mikołaja (sobór Morski). Pięciokopułowa budowla zaprojektowana na planie krzyża greckiego powstała w latach 1753-1762. Pobliska dzwonnica została zaprojektowana dla Monasteru Smolnego.
Okres panowania następczyni Elżbiety, carycy Katarzyny II rozpoczyna czas architektury klasycystycznej.
[edytuj] Literatura
- Tadeusz Broniewski, Historia architektury dla wszystkich, Wydawnictwo Ossolineum, 1990 r.
- Sztuka baroku, red. Rolf Toman, Kōln: Kōnemann 2000 r.
- Sztuka Świata, t. 7, praca zbiorowa, Wydawnictwo Arkady, 1994 r.
| Zamieszki w Czarnogórze |
 Co najmniej 34 osoby zostały ranne podczas zamieszek w Podgoricy. W stolicy Czarnogóry z policją starli się przeciwnicy uznania niepodległości Kosowa. Poszkodowani, to głównie funkcjonariusze.
|
| Kalifornia w ogniu |
 Dwie osoby nie żyją, a ponad 1200 musiało uciekać ze swoich domów - to bilans pożarów w okolicach Los Angeles. Setki strażaków i helikoptery od kilku dni nieustannie zmagają się z ogniem.
|
| Pospolite ruszenie ma zwalczyć Al-Kaidę |
 Pospolite ruszenie do walki z terroryzmem - to pomysł Islamabadu na wojnę z Al-Kaidą i sprzymierzonymi z nią bojownikami talibańskimi. Pakistańskie plemiona z rejonu afgańskiego pogranicza już organizują się w armie – informuje CNN.
|
| Brytyjczycy: spór prezydent-premier szkodzi Polsce |
 - Gorący spór, będący najnowszym starciem prezydenta z rządem w sprawie polityki zagranicznej, może zaszkodzić staraniom Polski, by zaprezentować się jako spójny i wiarygodny głos w ramach UE, zwłaszcza jeśli chodzi o kształtowanie polityki wobec Rosji - napisał warszawski korespondent "Daily Telegraph" Matthew Day.
|
| Izrael będzie miał spójny rząd |
 Kilka tygodni partyjnych negocjacji przyniosło sukces - w Izraelu nie będzie przedterminowych wyborów parlamentarnych, a premierem zostanie dotychczasowa szefowa dyplomacji Cipi Liwni.
|