Z Wikipedii

Gady naczelne
Venaticosuchus
Systematyka
Domena	eukarioty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	zauropsydy
Podgromada	diapsydy
Infragromada	archozauromorfy
Takson	gady naczelne
Nazwa systematyczna
Archosauria
Cope, 1869
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Gady naczelne, archozaury (Archosauria – z gr. archos – władca + sauros – jaszczur) — nadrząd diapsydalnych gadów obejmujący zaawansowane ewolucyjnie rzędy gadów.

Nazwę "archozaury" zaproponował Edward Drinker Cope w 1869 r. dla grupy, do której zaliczył krokodyle, "tekodonty", dinozaury, dicynodonty, dinocefale, rynchozaury i sfenodonty^[1]. Później archozaury były różnie definiowane, bywały nawet uznawane za grupę parafiletyczną; ostatecznie jednak w XX wieku przyjęło się ich rozumienie jako monofiletycznej grupy obejmującej dinozaury, pterozaury, krokodyle i "tekodonty"^[2]. Przedmiotem sporów pozostaje jednak, jaką dokładnie definicję filogenetyczną tej grupy należałoby przyjąć. Ścierają się tu dwie koncepcje:

• Archozaury w węższym rozumieniu to klad obejmujÄ…cy ostatniego wspólnego przodka krokodyli i ptaków oraz wszystkich jego potomków^[3], ostatniego wspólnego przodka grup Ornithodira i Crurotarsi oraz wszystkich jego potomków^[4] lub ostatniego wspólnego przodka Crocodylus niloticus i Passer domesticus oraz wszystkich jego potomków^[5]; niezależnie od dokÅ‚adnego sformuÅ‚owania definicji do tak rozumianych archozaurów należą jedynie klady Ornithodira/Avemetatarsalia i Crurotarsi, nie sÄ… natomiast archozaurami niektóre zwierzÄ™ta tradycyjnie zaliczane do "tekodontów" (nazwa obecnie używana raczej nieformalne, gdyż odnosi siÄ™ do grupy parafiletycznej).

• Archozaury w szerszym rozumieniu to diapsydy wyróżniane przez szereg apomorfii, przede wszystkim przez wystÄ™powanie otworów przedoczodoÅ‚owych w czaszce; do tak rozumianych archozaurów należą nie tylko Ornithodira i Crurotarsi, ale też kilka prymitywnych rodzin "tekodontów" nie należących do żadnego z tych dwóch kladów – Proterosuchidae, Erythrosuchidae, Euparkeriidae i Proterochampsidae^[6][7].

Archozaury w szerszym rozumieniu pojawiły się w późnym permie (ok. 250 mln lat temu), natomiast archozaury w rozumieniu węższym (Ornithodira + Crurotarsi) – w środkowym triasie (choć znaleziska z Rosji sugerują, że rauizuchy mogły się pojawić już we wczesnym triasie^[8]). Grupa osiągnęła szczyt rozwoju w erze mezozoicznej. To jedyna grupa gadów z zębami osadzonymi tekodontycznie – w zębodołach. Jedna z linii ewolucyjnych archozaurów – dinozaury – zdominowała królestwo ziemskich kręgowców przez większość ery mezozoicznej. Wiele z nich osiągało potężne rozmiary, a niektóre przeszły na dwunożny tryb życia.

Gady naczelne stanowią grupę, która odniosła największy sukces w historii rozwoju ziemskich kręgowców. Współcześnie jest reprezentowana przez krokodyle oraz jedną z linii rozwojowych dinozaurów – ptaki.

[edytuj] Klasyfikacja

Archozaury (Archosauria) sensu Benton, 2004 (Archosauriformes sensu Gauthier i in, 1988^[9])

• †Proterosuchidae
• †Erythrosuchidae
• †Euparkeriidae
• †Proterochampsidae
• Archozaury (Archosauria) sensu Gauthier, 1986 (Avesuchia sensu Benton, 2004)
  • Crurotarsi
    • †fitozaury (Phytosauria)
    • ? †Ornithosuchidae
    • ? †aetozaury (Aetosauria)
    • ? †rauizuchy (Rauisuchia) (być może takson parafiletyczny)
    • Crocodylomorpha
      • krokodyle (Crocodilia)
  • Ornithodira / Avemetatarsalia
    • Dinosauromorpha
      • dinozaury (Dinosauria)
        • dinozaury gadziomiedniczne (Saurischia)
          • ptaki (Aves)
        • †dinozaury ptasiomiedniczne (Ornithischia)
    • †pterozaury (Pterosauria)

[edytuj] Filogeneza

     `--Archosauria [Crown group Archosauria = Avesuchia]
           |--Crurotarsi
           |     |-?Ctenosauriscidae
           |     `--Crocodylotarsi
           |           |--?Ornithosuchidae
           |           `--+--Phytosauria
           |              `--Suchia
           |                    |--?Prestosuchidae
           |                    `--Rauisuchiformes
           |                          |--?Aetosauria
           |                          `--Rauisuchia
           |                                |--?Rauisuchidae
           |                                `--Paracrocodylomorpha
           |                                     |--?Poposauridae
           |                                     `--Crocodylomorpha (krokodyle i formy spokrewnione)
           `--Ornithodira
                 |--Pterosauromorpha
                 |     |--?Scleromochlus
                 |     `--Pterosauria
                 `--Dinosauromorpha
                    `--Dinosauriformes
                       `--Dinosauria
                              |--Ornithischia
                              `--Saurischia
                                 `--Aves (ptaki)

Przypisy

Brytyjczycy: spór prezydent-premier szkodzi Polsce

- Gorący spór, będący najnowszym starciem prezydenta z rządem w sprawie polityki zagranicznej, może zaszkodzić staraniom Polski, by zaprezentować się jako spójny i wiarygodny głos w ramach UE, zwłaszcza jeśli chodzi o kształtowanie polityki wobec Rosji - napisał warszawski korespondent "Daily Telegraph" Matthew Day.

Izrael będzie miał spójny rząd

Kilka tygodni partyjnych negocjacji przyniosło sukces - w Izraelu nie będzie przedterminowych wyborów parlamentarnych, a premierem zostanie dotychczasowa szefowa dyplomacji Cipi Liwni.

Obama ma plan wyjścia z kryzysu

Moratorium na przejmowanie przez banki domów wierzycieli i ulgi podatkowe dla firm - to podstawowe założenia planu Baracka Obamy. Plan ma podźwignąć Stany Zjednoczone z kryzysu.

Wypadek polskiego autokaru w Turcji

- Autobus z turystami wracającymi z Kapadocji do Alanyi miał wypadek - poinformował na Kontakt TVN24 internauta Janusz. Ambasada tylko potwierdziła informacje o wypadku.

Dziecko postrzeliło mężczyznę

Niecodzienne wideo znalazło się w jednym z portali internetowych - widać na nim jak małe dziecko strzela w brzuch mężczyźnie. Wszystko w wydarzyło się, jak opisane jest wideo, podczas wesela w Syrii.