Z Wikipedii

Arizona
Flaga stanowa Arizony Pieczęć stanowa Arizony
Przydomek: Stan Wielkiego Kanionu
Państwo	Stany Zjednoczone
Stolica	Phoenix
Największe miasto	Phoenix
Gubernator	Janet Napolitano
Powierzchnia  â€¢ ogółem  â€¢ lÄ…dowa  â€¢ wodna  â€¢ % wodna	na 6 miejscu 295 254 km² 294 312 km² 942 km² 0,32 %
Populacja (2000)	na 20 miejscu 5 130 632
Gęstość zaludnienia (2000)	na 36 miejscu 17,43 /km²
Piramida wieku
WejÅ›cie do Unii  â€¢ kolejność  â€¢ data	48 14 lutego 1912
Strefa czasowa	UTC-7 (czas letni UTC-6 tylko w rez.Navajo )
Szerokość geograficzna	31°20'N-37°N
Długość geograficzna	109°3'W-114°50'W
Szerokość DÅ‚ugość Wzniesienie  â€¢ najwyższe  â€¢ Å›rednie  â€¢ najniższe	500 km 645 km   3851 m 1250 m 21 m
ISO 3166-2	US-AZ

Arizona – stan w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, od południa sąsiadujący ze stanem Sonora w Meksyku, od zachodu z Kalifornią i Nevadą, od północy z Utah, a od wschodu z Nowym Meksykiem. Zajmuje obszar wyżynny, w północnej części rozciąga się wyżyna Kolorado.

Spis treści 1 Geografia 2 Historia i etymologia 3 Gospodarka 4 Dodatkowe informacje 5 Podział administracyjny 5.1 Religia 5.2 Komunikacja 5.3 Zobacz też:

[edytuj] Geografia

Arizona jest szóstym stanem pod względem obszaru za Nowym Meksykiem, a przed Nevadą. 15% obszaru stanu znajduje się w rękach prywatnych, resztę stanowią tereny rządowe i rezerwaty indiańskie.

Arizona jest najbardziej znana ze swojego pustynnego krajobrazu. Rosną tam m.in. takie rośliny jak kaktus. Lato jest wyjątkowo gorące, a zima umiarkowana.

[edytuj] Historia i etymologia

Pierwotną nadal obecną ludność tych obszarów stanowią m.in. Indianie z plemion Hopi na północy i Apaczów na południu, którzy przybyli tu po upadku cywilizacji Anasazi (na kilkaset lat przed Hiszpanami). Hopi mieszkają w tych samych wioskach od co najmniej 700 n.e. i kulturowo wywodzą się od Anasazi. Obecnie najliczniejsi Indianie Arizony, Nawahowie, również stanowią element napływowy, z Kanady, przybywając dopiero ok. 1300.

Poprawną etymologię nazwy Arizona historycy dopiero naświetlili w 1979. Nazwę swą stan zawdzięcza Baskom, którzy dysproporcjonalnie przeważali wśród elementu napływowego z Hiszpanii. Słowo aritz oznacza "dąb" a ona - "dobre miejsce". Całość, o znaczeniu "miejsce gdzie rosną dobre dęby", została z czasem skrócona przez opuszczenie litery "t", jako że ciąg "tz" nie występuje w hiszpańskim (kastylijskim) i nie był wymawiany. Istnieją inne miejsca o nazwie Arizona w Ameryce Środkowej czy Południowej, gdzie również zawitali Baskowie.

Gdy w 1836 na północ od dzisiejszej granicy państwowej odkryto kilka sporych brył srebra, poszukiwacze skarbów ruszyli w drogę, zatrzymując się zazwyczaj we wiosce Arizonac, nazywając zniekształconą nazwa wioski całe eksploatowane terytorium.

• • 1539 – Marcos de Niza penetruje obszar w poszukiwaniu "Siedmiu ZÅ‚otych Miast".
  • XVI wiek – obszar penetrujÄ… hiszpaÅ„scy poszukiwacze skarbów (m.in. Francisco Coronado).
  • 1692 – ojciec Euzebio Kino zakÅ‚ada pierwszÄ… misjÄ™.
  • 1776 – armia hiszpaÅ„ska buduje pierwszy fort na tych ziemiach – Tucscon.
  • 1821 – Hiszpania przekazuje terytorium Arizony Meksykowi.
  • 1848 – po wojnie amerykaÅ„sko-meksykaÅ„skiej obszar wchodzi w skÅ‚ad Stanów Zjednoczonych jako część Nowego Meksyku.
  • 1853 – rzÄ…d Stanów Zjednoczonych zakupiÅ‚ od Meksyku poÅ‚udniowÄ… część terytorium dzisiejszej Arizony.
  • 1863 – Arizona zostaje odrÄ™bnym terytorium.
  • 1871 – prezydent Ulysses Grant wysyÅ‚a wojsko do Arizony przeciwko Apaczom.
  • 1886 – koÅ„czy siÄ™ dÅ‚ugotrwaÅ‚a wojna z Apaczami. Ostatni oddziaÅ‚ dowodzony przez Geronimo zostaje rozbity.
  • 14 lutego 1912 – wstÄ™puje do Unii (jako 48 stan z rzÄ™du).
  • 1973 – powstaje jedna z wiÄ™kszych tam na Å›wiecie – New Cornelia Tailings.

[edytuj] Gospodarka

Arizona jest 39. stanem w USA pod względem dochodu na głowę mieszkańca. Największym pracodawcą w stanie jest rząd stanowy, największym prywatnym pracodawcą jest Wal-Mart. W stanie istnieje rozwinięty przemysł komputerowy.

[edytuj] Dodatkowe informacje

• Klimat: podzwrotnikowy i zwrotnikowy, suchy; Å›rednia temperatura powietrza latem powyżej 35°C, maksymalnie dochodzi do 55°C.
• Główne rzeki: Kolorado, Gila
• RoÅ›linność: półpustynne stepy z kaktusami, na poÅ‚udniu roÅ›linność pustynna, sosna żółta
• Liczba hrabstw: 15
• NajwiÄ™kszy okrÄ™g (liczba ludnoÅ›ci): Maricopa (3072 tys.)
• Liczba parków stanowych: 28
• 5 najwiÄ™kszych miast: Phoenix, Tucson, Mesa, Scottsdale, Glendale
• Dewiza: Ditat Deus (Bóg wzbogaca)
• Przydomek: Grand Canyon State
• Znaczenie przydomku: Stan Wielkiego Kanionu
• Symbole: kwiat kaktusa Saquaro, strzyż kaktusowy, drzewo paloverde

• PrzemysÅ‚ i bogactwa naturalne:
  • bogate zÅ‚oża rud miedzi, cynku, oÅ‚owiu, uranu, molibdenu, srebra, zÅ‚ota i pumeksu
  • rolnictwo, przed wszystkim uprawa owoców cytrusowych, baweÅ‚ny i hodowla zwierzÄ…t
  • turystyka

• Uniwersytety i wyższe uczelnie:
  • University of Arizona, Tucson (http://www.arizona.edu/)
  • Arizona State University, Tempe (http://www.asu.edu/)
  • Northern Arizona University, Flagstaff (http://www.nau.edu/)

• SÅ‚awni ludzie: Cochise, Geronimo, Linda Ronstand, Erskine Caldwell, Percival Lowell, Chester Bennington, Melody Thornton, Ashley Roberts

• Szczególne atrakcje: parki narodowe
  • Wielki Kanion Kolorado (Grand Canyon Colorado)
  • SkamieniaÅ‚y Las (Petrified Forest)
  • Malowana Pustynia (Painted Desert)
  • Meteor Crater

Ciekawostki: W Tucscon znajduje się największe na świecie skupisko teleskopów.

Pożar, 21 czerwca 2003]]

[edytuj] Podział administracyjny

Arizona dzieli siÄ™ na 15 hrabstw.

1. Apache
2. Cochise
3. Coconino
4. Gila
5. Graham
6. Greenlee
7. La Paz
8. Maricopa
9. Mohave
10. Navajo
11. Pima
12. Pinal
13. Santa Cruz
14. Yavapai
15. Yuma

[edytuj] Religia

• KoÅ›ciół katolicki - 41.9%
• Ewangelikalizm - 20.9%
• KoÅ›ciół Jezusa Chrystusa ÅšwiÄ™tych w Dniach Ostatnich - 10.8%
• Protestantyzm - 9.6%
• żydzi - 3.5%
• pozostaÅ‚e (każda mniej niż jeden) - 13.3%

[edytuj] Komunikacja

W Phoenix znajduje się międzykontynentalny Port lotniczy Phoenix-Sky Harbor, który obsługuje rocznie więcej niż 40 milionów pasażerów. Ważny jest także Międzynarodowy Port lotniczy w Tucson, który obsługuje 4 miliony pasażerów.

Krajobraz Arizony

Ostańce

Wielki Kanion Kolorado

[edytuj] Zobacz też:

• Stany Zjednoczone
• PodziaÅ‚ terytorialny USA
• Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki

Zatrzęsło Azją

Mocno zadrżała ziemia w Chinach. Wstrząs był tak silny, że zachwiały się budynki nie tylko w Pekinie, ale też na Tajwanie i w oddalonej o ponad 3 tysiące kilometrów stolicy Tajlandii Bangkoku.

Ujawnił dane sześciu milionów ludzi

Komputerowy haker w Chile opublikował w Internecie tajne dane należące do 6 milionów ludzi. Najpierw włamał się do wojskowych serwerów, a później umieścił dane na blogu poświęconym nowoczesnej technologii.

Amerykanie dolecieli do Birmy z pomocÄ…

Pierwszy amerykański samolot z pomocą humanitarną dla ofiar cyklonu w Birmie wylądował w Rangunie. Transportowiec C-130 wyleciał rano z bazy nieopodal stolicy Tajlandii, Bangkoku. Tuż po tragedii w Birmie rządząca krajem junta odrzuciła ofertę pomocową USA.

Chavez o Merkel: hitlerowska prawica

Znany z niepohamowanego języka prezydent Wenezueli Hugo Chavez atakuje Angelę Merkel. Niemieckiej kanclerz dostało się za przynależność do niemieckiej chadecji - "tego samego prawicowego skrzydła, które popierało Hitlera i faszyzm".

Unia Europejska cieszy się z wyboru Serbów

Tysiące ludzi na belgradzkich ulicach i Unia Europejska ucieszyły się ze zwycięstwa koalicji "O europejską Serbię" pod wodzą Partii Demokratycznej prezydenta Borisa Tadicia, która w przedterminowych wyborach parlamentarnych zdobyła 39 proc. głosów. Ultranacjonalistyczna Serbska Partia Radykalna została w tyle, uzyskując 28,6 proc. głosów.

Linki: Strona g³ówna