Z Wikipedii

Artur Sandauer (ur. 14 grudnia 1913 w Samborze, zm. 14 lipca 1989 w Warszawie), krytyk literacki, eseista, tłumacz i profesor Uniwersytetu Warszawskiego.

[edytuj] Elementy biograficzne

Ukończywszy filologię klasyczną na uniwersytecie we Lwowie, w latach 1939-1941 uczył w Samborze, gdzie został uwięziony w getcie żydowskim, z którego uciekł 1943, a następnie się ukrywał. 1944-1945 oficer LWP, korespondent wojenny dziennika "Pancerni". W latach 1946-1948 przebywał w Paryżu, 1948-1949 pracował w redakcji tygodnika "Odrodzenie" w Warszawie. Od 1974 profesor literatury polskiej na Uniwersytecie Warszawskim.

Od 1949 był żonaty z malarką Erną Rosenstein, był ojcem Adama (ur. 1950), fizyka, działacza politycznego i społecznego.

Artur Sandauer w okresie 1947-1949, występował aktywnie przeciwko socrealizmowi, w efekcie czego otrzymał zakaz publikowania który obowiązywał do końca okresu stalinowskiego. Jego cykl publikacji z 1957 r, a potem książka pt. "Bez taryfy ulgowej" były zwrotem rozpoczynającym odejście od oficjalnie obowiązującej doktryny socrealizmu. Przy okazji, tą drogą fachowy, kolejarski termin "bez taryfy ulgowej", przyjął się w języku potocznym. Ponieważ cenzura uniemożliwiała druk pierwszych artykułów tego cyklu, ukazywały się one początkowo w Kulturze Paryskiej. Sandauer był pierwszym polskim pisarzem, mieszkającym w kraju, który odważył się publikować w Kulturze Paryskiej.

W roku 1964 jest jednym z sygnatariuszy tzw. listu 34, listu protestacyjnego 34 intelektualistów, skierowanego do Prezesa Rady Ministrów, przeciwko zaostrzaniu cenzury.

Mimo że nigdy nie należał do PZPR, po wprowadzeniu stanu wojennego, przyjął członkostwo w Narodowej Radzie Kultury - organizacji, która poparła gen. Jaruzelskiego.

Sandauer bronił twórczości Gombrowicza w Polsce w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych (walczył również o pamięć i uznanie dzieła Schulza). W Dzienniku Gombrowicza znajduje się kilka fragmentów odnoszących się do Sandauera, utrzymywali oni bowiem regularną korespondencję, której część opublikowana została w Cahier de l’Herne przez Sandauera.

Nagrobek Artura Sandauera i Erny Rosenstein na Cmentarzu Wojskowym, Warszawa, 30 lipca 2006

Sandauer, zainteresowany problematyką żydowską m.in. ze względu na swoje żydowskie korzenie, wprowadził do języka polskiego termin "allosemityzm", oznaczający postrzeganie Żyda jako innego, egzotycznego : „allosemityzm polega (...) na wyróżnianiu tego pochodzenia, na przeświadczeniu o jego wyjątkowości i stanowi ogólna bazę, z której można wysnuć zarówno anty – jak i filosemickie wnioski” (O sytuacji pisarza polskiego pochodzenia żydowskiego w XX wieku (rzecz, którą nie ja powinienem był napisać...), Czytelnik, 1982, s. 17) – idea ta została przejęta przez Z. Baumana, [in:] "Allosemitism: Premodern, Modern, Postmodern".

[edytuj] Wybrana bibliografia

• Utwory prozatorskie: Śmierć liberała (1949),
• Poeci trzech pokoleń (1955),
• Moje odchylenia (mętniackie, kosmopolityczne, formalistyczne) (1956),
• O jedności treści i formy (1952-1953, opublikowany w 1957).
• Bez taryfy ulgowej (1959),
• Zapiski z martwego miasta. Autobiografie i parabiografie (1963).
• Dla każdego coś przykrego (1966).
• Samobójstwo Mitrydatesa (1968),
• Matecznik literacki (1972),
• Studia biblijne Bóg, Szatan, Mesjasz i...? (1977).
• O sytuacji pisarza polskiego pochodzenia żydowskiego w XX wieku (1982),
• Pisma zebrane (tom 1-4, 1985).
• Autobiografia Byłem... (wydana 1991).

[edytuj] Tłumaczenia

• Księga Rodzaju
• Johann Wolfgang Goethe Faust: tragedii część pierwsza
• Arystofanes Chmury, Żaby, Ptaki
• Teokryt Sielanki
• Rainer Maria Rilke Poezje
• Władimir Majakowski Dobrze, Łaźnia
• Antoni Czechow Trzy siostry, Wujaszek Wania, Iwanow
• antologia Poeci rosyjscy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Śmierć liberała – pisma Artura Sandauera na stronie internetowej syna, Adama Sandauera.
• Serwis Humanistyczny Hamlet - artykuł Artura Sandauera "Rzeczywistość zdegradowana" (rzecz o Brunonie Schulzu)

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Artura Sandauera