Z Wikipedii

Ból nowotworowy jest to ból związany z występowaniem choroby nowotworowej, najczęściej w stopniu zaawansownanym, spowodowany w wyniku drażnienia nocyceptorów lub bezpośredniego ucisku lub niszczenia struktur nerwowych.

[edytuj] Klasyfikacja

[edytuj] Etiologiczna

• ból spowodowany nowotworem
• ból powstaÅ‚y w wyniku leczenia przeciwnowotworowego (np. po mastektomii)
• ból zwiÄ…zany z wyniszczeniem chorobÄ… nowotworowÄ… (np. bóle mięśniowe, bóle spowodowane odleżynami)
• ból koincydentny, czyli wystÄ™pujÄ…cy u chorych na nowotwór, ale nie zwiÄ…zany z nim bezpoÅ›rednio (np. bóle migrenowe gÅ‚owy)

[edytuj] Neurofizjologiczna

• ból receptorowy (nocyceptywny) powstajÄ…cy w wyniku drażnienia receptorów nerwów czuciowych np. przez mediatory zapalne wokół guza.
  • somatyczny - zlokalizowany, staÅ‚y, samoistny lub uciskowy, Å‚atwy do opisania
  • kostny - samoistny lub uciskowy, nasila siÄ™ podczas poruszania, może wystÄ™pować jako bóle nocne
  • trzewny - rozlany, gÅ‚Ä™boki, przeszywajÄ…cy lub uciskajÄ…cy, mogÄ… mu towarzyszyć nudnoÅ›ci, pocenie siÄ™
• ból niereceptorowy (neuropatyczny) powstajÄ…cy w wyniku ucisku lub zniszczenia struktur ukÅ‚adu nerwowego np. przez guz, dziaÅ‚anie leków. Jest dokuczliwy, staÅ‚y i tÄ™py. Typowym objawem jest alodynia, tzn. wystÄ™powanie bólu po zadziaÅ‚aniu bodźca, który go normalnie nie wywoÅ‚uje np. dmuchniÄ™cie.

[edytuj] Szczególne rodzaje

• ból przebijajÄ…cy – ma charakter napadowy, szybko narastajÄ…cy i szybko przemijajÄ…cy, nasilenie jest zwykle znaczne, także u leczonych przeciwbólowo. Może mieć cechy bólu neuropatycznego lub receptorowego. Najczęściej jest zlokalizowany w tym samym miejscu, co ból podstawowy. WystÄ™puje zazwyczaj u chorych, którzy nie odczuwajÄ… bólu stale i przyjmujÄ… opioidy tylko doraźnie.
• ból koÅ„ca dawki (ang. end of dose pain) – pojawia siÄ™ wraz z ustÄ™powaniem dziaÅ‚ania p/bólowego leku. JeÅ›li pojawia siÄ™ regularnie, oznacza, że podawana dawka leku jest zbyt maÅ‚a i należy jÄ… zwiÄ™kszyć.
• ból incydentalny – pojawiajÄ…cy siÄ™ przy wykonywaniu okreÅ›lonej czynnoÅ›ci, np. podczas kaszlu. Należy wtedy podawać analgetyki zapobiegawczo, przed wystÄ…pieniem ataku.

[edytuj] Leczenie bólu nowotworowego

Obecnie standardem leczenia bólu nowotworowego jest podawanie leków przeciwbólowych wg tzw. trójstopniowej drabiny analgetycznej opracowanej przez WHO. Ponadto w każdym stadium choroby nowotworowej znajdują zastosowanie tzw. leki wspomagające. Odpowiednio dobrane leczenie pozwala na opanowanie bólu u około 90% chorych, pod warunkiem spełnienia następujących kryteriów:

• stosowanie leków silniejszych, gdy sÅ‚absze przestajÄ… dziaÅ‚ać
• zapewnienie utrzymania stężenia terapeutycznego leku we krwi przez jego regularne podawanie
• stosowanie dodatkowych dawek, jeÅ›li zachodzi taka potrzeba (np. przy pojawieniu siÄ™ bólów przeszywajÄ…cych)
• kojarzenie leków przeciwbólowych z lekami uzupeÅ‚niajÄ…cymi, zapewniajÄ…ce kompleksowÄ… terapiÄ™
• zapobieganie i leczenie objawów niepożądanych wystÄ™pujÄ…cych po zastosowaniu analgetyków
• zastosowanie optymalnej drogi podania leku, w zależnoÅ›ci od stanu chorego
• objÄ™cie opiekÄ… psychologicznÄ… zarówno chorego, jak i jego rodziny

[edytuj] Drabina analgetyczna wg WHO

1. I stopień – nieopioidowy lek przeciwbólowy + lek wspomagający
2. II stopień – słaby opioid + nieopioidowy lek przeciwbólowy + lek wspomagający
3. III stopień – silny opioid + nieopioidowy lek przeciwbólowy + lek wspomagający

[edytuj] Podział leków stosowanych w zwalczaniu bólu nowotworowego

• analgetyki nieopioidowe (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne - ibuprofen, naproxen, diklofenak, paracetamol)
• sÅ‚abe opioidy (np. kodeina, tramadol)
• silne opioidy (np. morfina, fentanyl, buprenorfina, tidiline)
• leki uzupeÅ‚niajÄ…ce (koanalgetyki)

[edytuj] Koanalgetyki

Leki stosowane uzupełniająco, na każdym ze szczebli drabiny analgetycznej. Zastosowanie znajdują leki z następujących grup:

• leki przeciwdrgawkowe
• leki psychotropowe
• leki steroidowe

[edytuj] Zasady kojarzenia leków przeciwbólowych

• kojarzenie leków o różnych mechanizmach dziaÅ‚ania, np. opioidowych z nieopioidowymi
• nieÅ‚Ä…czenie leków o tym samym punkcie uchwytu, należących do tej samej grupy (brak jednak jednoznacznej opinii co do stosowania jednoczeÅ›nie kilku silnych opioidów) - wyjÄ…tek – kojarzenie preparatów o dziaÅ‚aniu bezpoÅ›rednim z preparatami o dziaÅ‚aniu przedÅ‚użonym, np. fentanylu TSS z morfinÄ… w zwalczaniu bólów przebijajÄ…cych
• niestosowanie leków nawzajem siÄ™ antagonizujÄ…cych, np. buprenorfiny z morfinÄ…

[edytuj] Dobór leczenia przeciwbólowego ze względu na rodzaj bólu

• ból nocyceptywny
  • kostny - radioterapia, leki przeciwbólowe wg drabiny analgetycznej, bisfosfoniany, unieruchomienie
  • trzewny - leki przeciwbólowe wg drabiny analgetycznej, leki spazmolityczne, neuroliza splotu trzewnego, chemioterapia paliatywna
• ból neuropatyczny - opioidy w dużych dawkach, deksametazon, leki przeciwdepresyjne, leki przeciwdrgawkowe, ketamina, przezskórna stymulacja elektryczna (ang. Transcutaneous Electrical Nerve Stimulator - TENS), leki podawane dokanaÅ‚owo, jeÅ›li ból jest podtrzymywany współczulnie można zastosować blokady i neurolizy ukÅ‚adu współczulnego

[edytuj] Poradnie przeciwbólowe

Wskazania do skierowania do poradni przeciwbólowej:

• nieskuteczność standardowego leczenia,
• brak możliwoÅ›ci ustalenia rozpoznania,
• nasilone dziaÅ‚ania uboczne leków p/bólowych,
• szybkie narastanie zapotrzebowania na opioidy,
• na życzenie chorego.

W poradniach takich stosuje się zabiegi neurolizy, podawanie leków drogą zewnątrzoponową, ostrzykiwanie bolesnych punktów oraz przezskórną stymulację elektryczną.

[edytuj] Rodzaje leczenia i wskazania

• neuroliza
  • splotu trzewnego - bóle trzewne zlokalizowane w nadbrzuszu lub Å›ródbrzuszu spowodowane nowotworem trzustki, żoÅ‚Ä…dka, wÄ…troby lub zajÄ™ciem wÄ™złów chÅ‚onnych zaotrzewnowych
  • splotu podbrzusznego górnego i zwoju nieparzystego - bóle trzewne i neuropatyczne w obrÄ™bie miednicy i krocza, niezależnie od rodzaju nowotworu, bolesne parcie na odbyt i pÄ™cherz moczowy, popromienne bóle pÄ™cherza
  • korzeni tylnych i nerwów obwodowych - jednostronne, ograniczone do 2-3 dermatomów bóle w dolnym odcinku piersiowym, bóle krocza i okolicy krzyżowej spowodowane guzem w obrÄ™bie miednicy u chorych z zaÅ‚ożonym na staÅ‚e cewnikiem moczowym
  • odcinka piersiowego pnia współczulnego - zespół Pancoasta, bóle neuropatyczne z objawami wegetatywnymi w obrÄ™bie koÅ„czyny górnej
• zewnÄ…trzoponowe podawanie leków - nasilone bóle nieustÄ™pujÄ…ce po leczeniu doustnymi opioidami
• ostrzykiwanie bolesnych miejsc - bóle mięśniowo–powiÄ™ziowe
• przezskórna stymulacja elektryczna - bóle neuropatyczne, bóle fantomowe

[edytuj] Zobacz też

• MiÄ™dzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu

Przeczytaj też zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych na Wikipedii!
Wikiprojekt: Nauki medyczne • Portal: Nauki medyczne