Z Wikipedii

Bank Polski

5 złotych, 1831

2 złote, 1836

5 złotych, 1837

1. Bank emisyjny i kredytowy działający w latach 1828–1885 w Królestwie Polskim, z siedzibą w Warszawie. Założony przez księcia Ksawerego Druckiego-Lubeckiego.

Była to instytucja rządowa o własnej osobowości prawnej. Bank Polski miał prawo emisji banknotów do wysokości kapitału zakładowego (początkowo 30 mln zł polskich, od 1834 — 42 mln, od 1841 — 8 mln rubli, czyli ok. 53 mln zł pol.), udzielał kredytów krótko- i długoterminowych, obsługiwał pożyczki zagraniczne.

W latach 1829–1837 finansował budowę dróg w Królestwie Polskim, 1829–1842 — górnictwo rządowe (w 1833 stał się jego inwestorem i administratorem) itp. Od 1834 finansował budowę cytadeli warszawskiej.

W 1869 został podporządkowany rosyjskiemu Ministerstwu Skarbu w Petersburgu, w 1870 pozbawiony prawa emisji banknotów i udzielania kredytów długoterminowych.
1 stycznia 1886 został postawiony w stan likwidacji (zakończonej 1894) a jego majątek przejął Bank Państwowy Rosji.

Bilet płatniczy BP

2. Bank Polski Spółka Akcyjna , bank prywatny z prawem emisji z siedzibą w Warszawie, założony 20 stycznia 1924 (a faktycznie działający od 28 kwietnia 1924), na mocy ustawy o naprawie Skarbu Państwa i reformie walutowej z dnia 11 stycznia 1924, w formie spółki akcyjnej z kapitałem 100 mln zł. Później kapitał podniesiono do 150 mln, podzielonych na 1,5 mln imiennych akcji po 100 zł każda.

Głównymi zadaniami Banku Polskiego SA było: emisja pieniądza, regulowanie obiegu pieniężnego i ułatwianie kredytu. Powołanie Banku było jednym z etapów reformy pieniądza Władysława Grabskiego. Ponieważ Bank był spółką akcyjną prawa handlowego, której akcje nabyli w drodze emisji publicznej zwykli obywatele, był on w dużej mierze niezależny od rządu, ale realizował jego politykę pieniężną.

Władzami Banku były:

• Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy
• Rada Banku (prezes, wiceprezes i 12 członków wybranych przez Zgromadzenia na 3 lata); członkowie Rady: Stefan Przanowski
• Prezes i wiceprezes Banku mianowany przez Prezydenta RP na wniosek Rady Ministrów na okres 5 lat z możliwością przedłużenia nominacji
• Dyrekcja
• Komisja Rewizyjna

Bank miał monopol państwowy na emisję banknotów do 31 grudnia 1944. Co najmniej 40% pieniądza miało mieć pokrycie w złocie (w mniejszej ilości w srebrze) i dewizach. Dywidenda wypłacana akcjonariuszom nie mogła przekraczać 8%. Gdy zysk wynosił od 8 do 12%, to połowa przypadała Skarbowi Państwa, a druga połowa akcjonariuszom jako superdywidenda. Powyżej 12% państwo brało 2/3. Likwidacja Banku, wygaśnięcie przywileju lub dalsze prowadzenie Banku jako zwykłego banku wymagało 2/3 głosów Walnego Zgromadzenia.

We wrześniu 1939 Ignacy Matuszewski i Henryk Floyar-Rajchman w dramatycznych okolicznościach^[1] ewakuowali poprzez Rumunię, Turcję i Syrię cały zapas złota i dewiz Banku Polskiego na terytorium Francji . Siedzibą Banku Polskiego do czerwca 1940 był Paryż, następnie po kapitulacji Francji - Londyn, skąd w r.1946 decyzją zarządu pod przewodnictwem Bohdana Winiarskiego Bank Polski przeniósł siedzibę władz do Warszawy wraz z zapasem złota z depozytów Banku w bankach brytyjskich, francuskich i amerykańskich i wydrukowanymi w Wielkiej Brytanii banknotami przeznaczonymi do obiegu w Polsce. Nie zostały jednak one dopuszczone do obiegu. Ponieważ Rząd Tymczasowy ( sukcesor PKWN) powołał w 1945 całkiem nowy Narodowy Bank Polski, więc BP nie wznowił działalności, lecz wszedł w okres likwidacji zakończonej w 1952. W latach 1944-1945 w obiegu na terenach pod administracją PKWN i Rządu Tymczasowego znajdowały się w obiegu tzw.młynarki i banknoty drukowane w Moskwie poza kontrolą PKWN i Rządu Tymczasowego przed drukarnię rządu ZSRR (tzw. Goznak) pozbawione jakiegokolwiek pokrycia wymiennego. Zapas złota - majątek - będący pokryciem banknotów Banku Polskiego został rozdysponowany przez władze komunistyczne na wydatki budżetowe w latach 1946-1958, w tym częściowo został przeznaczony na odszkodowania dla wywłaszczonych w wyniku ustawy o nacjonalizacji przemysłu obywateli państw obcych ( poprzez przekazanie stosownych kaucji rządom USA, Wielkiej Brytanii i Francji w konsekwencji stosownych umów kompensacyjnych (clearingowych) , gdzie rządy tych krajów przejęły zobowiązania wobec swych obywateli z tytułu majątku pozostawionego ( i wywłaszczonego) na terenie Polski).

Zobacz też: marka polska, złoty polski

Przypisy