Z Wikipedii

Berberys pospolity
Systematyka wg Reveala
Domena	jÄ…drowce
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	naczyniowe
Nadgromada	nasienne
Gromada	okrytonasienne
Klasa	Ranunculopsida
RzÄ…d	jaskrowce
Rodzina	berberysowate
Rodzaj	berberys
Gatunek	berberys pospolity
Nazwa systematyczna
Berberis vulgaris L.
Sp.Pl.2 1753
Galeria zdjęć i grafik

Berberys pospolity, berberys zwyczajny (Berberis vulgaris L.) - gatunek krzewu należący do rodziny berberysowatych (Berberidaceae Juss.). Występuje w stanie dzikim w Europie. W Skandynawii i na Wyspach Brytyjskich gatunek zadomowiony. W południowych i środkowych Niemczech występuje rzadko i w rozproszeniu.

[edytuj] Charakterystyka

Pokrój 

Krzew o wysokości do 3 m z kanciastymi gałązkami i trójdzielnymi cierniami delikatnie kolczasto ząbkowane, odwrotnie jajowate do podłużno-eliptycznych, o długości od 3 do 6 cm, stojące w pęczkach na krótkopędach.

Kwiaty 

Pachnące, żółte z trzema płatkami korony wykształconymi jak działki kielicha i z sześcioma miodnikami wyglądającymi jak płatki korony, zebrane w zwisające grona o długości do 5 cm. Kwitnie w maju i czerwcu

Owoc 

Jajowaty, podłużny albo cylindryczny, jest wielonasienną, lśniąco czerwoną jagodą.

Biotop 

Słoneczne wzgórza, zarośla, świetliste lasy liściaste i lasy iglaste. Chętnie na żyznych i wapiennych glebach gliniastych. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Berberidion ^[1].

[edytuj] Ochrona

Dawniej berberys występował pospolicie w stanie naturalnym na całym obszarze Polski. Rósł na miedzach, zboczach, w zaroślach i na brzegach lasów. Odkryto jednak, że jest żywicielem pośrednim rdzy zbożowej, ponieważ na jego liściach rozwija się wiosenne pokolenie tego patogenu i że jego obecność w pobliżu pól może być szkodliwa dla upraw. Dlatego został praktycznie całkowicie wytrzebiony ze stanu naturalnego.

[edytuj] Zastosowanie

• RoÅ›lina ozdobna
• RoÅ›lina lecznicza :
  • surowiec zielarski : korzeÅ„, liść, owoc, kora.

Do celów leczniczych berberys był stosowany już przez mieszkańców starożytnego Babilonu i Indii.

W średniowieczu wykryto jego pozytywne działanie w przypadkach żółtaczki i malarii. Jego propagatorką była święta Hildegarda.

W XVII w. zaczął być powszechnie stosowany w Anglii jako środek przeciw schorzeniom wątroby.

Okazało się, że napary i odwary z liści pobudzają wydzielanie soków trawiennych i są skuteczne w chorobach dróg żółciowych i wątroby. Kora i korzenie mają właściwości antybiotyczne, zawierają alkaloidy izochinolinowe, głównie berberynę (1,24%^[2]), berbaminę (2,5%^[2]), palmatynę i magnoflorynę. Zalecano więc berberys w przypadku braku apetytu, w kamicy żółciowej, w przewlekłym zapaleniu wątroby, nieżycie pęcherzyka żółciowego, jako środek rozkurczowy również w kamicy nerkowej i w wielu innych przypadłościach ^[2]. Obecnie zastosowanie to jest mocno ograniczone, ponieważ berberyna odkłada się w sercu, wątrobie i trzustce, dlatego przetworów z berberysu nie można spożywać przez dłuższy czas.

Owoce są surowcem witaminizującym, dietetycznym i przeciwgorączkowym. Suszone owoce wykorzystuje się jako dodatek do herbaty podnoszący ogólną odporność organizmu, zwłaszcza w stanach gorączkowych, w zakażeniach bakteryjnych, w stanach zapalnych błon śluzowych oraz dla zwiększenia szczelności naczyń włosowatych. Takie zastosowanie jest podyktowane obecnością wielu cennych składników: witaminy C, E, karotenoidów, pektyn i soli mineralnych. Związki o charakterze witaminy P (rutyna, eskulina) poprawiają samopoczucie przy katarze i krwawieniach z nosa.

• • Zbiór i suszenie : Owoce zbiera siÄ™ zanim caÅ‚kowicie dojrzejÄ…, gdyż dojrzaÅ‚e sÄ… bardzo miÄ™kkie i Å‚atwo siÄ™ gniotÄ…. Suszyć w temperaturze do 40 stopni.

Berberys zwyczajny

• Sztuka kulinarna : Z owoców berberysu można także wytwarzać soki, syropy, dżemy, konfitury i marmolady.
• Konfitura z berberysu bÄ™dzie piÄ™knÄ… i oryginalnÄ… ozdobÄ… imieninowego tortu: 1 szklankÄ™ cukru zagotowujemy w bardzo maÅ‚ej iloÅ›ci wody tak, aby cukier siÄ™ rozpuÅ›ciÅ‚, dodajemy 1 szklankÄ™ jagód berberysu i chwilÄ™ gotujemy a nastÄ™pnie zostawiamy pod przykryciem. NastÄ™pnego dnia zagotowujemy, mieszamy i znów pozostawiamy i tak przez 3 dni. Tak przygotowane owoce możemy wykorzystać od razu do dekoracji ciast bÄ…dź przechowywać w wyparzonym i zakrÄ™conym sÅ‚oiczku.

W przemyśle cukierniczym używa się berberysu zamiast cytryny, nazywany jest nawet polską cytryną. Czesi natomiast wytwarzają wino berberysowe, które podobne jest skuteczne przy bólach głowy i zaparciach. Szlachta polska przygotowywała z berberysu nalewkę, którą pito dla zdrowia i przyjemności przy ważniejszych okazjach.

[edytuj] Ciekawostki

1. Ze względu na jego malejącą populację nie pozyskuje się już jak dawniej kory i korzeni do celów leczniczych.
2. W dawnych czasach stosowano go nie tylko w medycynie. W starożytności drewno berberysu było powszechnym materiałem w stolarstwie i tokarstwie. Wyrabiano z niego elementy do mebli, przedmioty ozdobne, a z kory i korzeni otrzymywano złocisty wyciąg do barwienia włókien naturalnych: jedwabiu, lnu i bawełny, z soku owoców otrzymywano czerwony atrament.

Przypisy