Z Wikipedii

Betelgeza
α Orionis
Zdjęcie Betelgezy wykonane przez kosmiczny Teleskop Hubble'a
Epoka J2000
Gwiazdozbiór	Orion
Rektascensja	5h55m10.3s
Deklinacja	+07°24'25
Odległość	427 ly (131 pc)
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy	czerwony nadolbrzym
Typ widmowy	M1-2 Ia-Iab
Jasność obserwowana	0.45 m
Jasność absolutna	-5.14 m
Inne nazwy	Betelgeuse

Położenie Betelgezy w gwiazdozbiorze Oriona

Betelgeza (Betelgeuse, α Ori, Alfa Orionis) - gwiazda w gwiazdozbiorze Oriona.

Nazwa pochodzi od arabskiego يد الجوزاء („Jad al-Dżauzā“, „Ręka [gwiazdozbioru] Bliźniąt“, "Ręka olbrzymki"). Nazwa ta występuje już w książce arabskiego astronoma Abd ar-Rahman as-Sufi (zm. 986) opisującej gwiazdozbiory i gwiazdy stałe.

[edytuj] Właściwości fizyczne

Betelgeza jest jedną z najjaśniejszych gwiazd na niebie, jak również jedną z najbardziej interesujących dla astronomów. Jest ona ogromnym czerwonym nadolbrzymem, jej masę ocenia się na 14-15 mas Słońca. Jej średnica jest ogromna, tak duża (maks. 630 razy większa od Słońca), że za pomocą ziemskich teleskopów jesteśmy w stanie widzieć jej powierzchnię jako dysk, a nie punkt (jeden z około 10 takich przypadków wśród wszystkich gwiazd, oczywiście z pominięciem Słońca). Gdyby znajdowała się na miejscu naszego Słońca, w momencie największego rozszerzenia wypełniałaby układ słoneczny aż do orbity Marsa. Barwa gwiazdy jest wyraźnie czerwona, z łatwością można to zauważyć gołym okiem.

Odległość gwiazdy wynosi 427 ± 92 lat świetlnych. Jako jedyna wśród najjaśniejszych gwiazd jest gwiazdą zmienną (średnia wielkość widoma: +0,45^m, typowe wahania od +0,3^m do +0,6^m, ekstremalne do +1,3^m). Zmiany jasności spowodowane są głównie zmianami w średnicy i temperaturze powierzchni gwiazdy (pomiary wykazały wahania średnicy od 290 mln km do 480 mln km). Do zmian w jasności przyczniają się też plamy na powierzchni gwiazdy (analogiczne do plam słonecznych, ale dużo większe i prawdopobnie spowodowane przez nieco inny mechanizm fizyczny). Temperatura powierzchni tej gwiazdy sięga 3100 K, jasność zaś przewyższa jasność Słońca od 40.000 do 100.000 razy. Na jeden obrót wokół własnej osi potrzebuje 17 lat (prędkość obrotowa ok. 16,6 km/s).

Astronomowie przewidują, że gwiazda ta, znajdująca się przy końcu swojej ewolucji, w stosunkowo niedalekiej przyszłości wybuchnie jako supernowa. Być może będzie to miało miejsce w ciągu następnych kilku tysięcy lat, choć zdania na ten temat są podzielone. Wybuch Betelgezy byłby spektakularnym widowiskiem dla mieszkańców Ziemi, gdyż przez kilka miesięcy gwiazda byłaby jaśniejsza niż pełny Księżyc. Na szczęście jest ona dostatecznie daleko, tak że jej wybuch najprawdopodobniej nie będzie dla Ziemi groźny.

Pomimo że gwiazda jest Alfą Oriona, nie jest najjaśniejszą gwiazdą gwiazdozbioru. Na pierwszym miejscu jest gwiazda Beta Oriona, Rigel.

[edytuj] Zobacz też

• Lista gwiazd w gwiazdozbiorze Oriona
• Lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach
• Lista największych gwiazd

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Opis Betelgezy na stronie AAVSO
• Wykres zmienności Betelgezy przez ostatnie 100 lat