Sielanka - Google

Sielanka

Z Wikipedii

(Przekierowano z Bukolika)
Skocz do: nawigacji, szukaj
Witold Pruszkowski Sielanka (1880)
Witold Pruszkowski Sielanka (1880)

Sielanka (bukolika, idylla, ekloga) - gatunek literacki. Utwór poetycki, przedstawiający w sposób wyidealizowany uroki życia wiejskiego. Wysnuta z piosnek pasterskich stała się świadomie kreowanym obrazem utęsknionej, szczęśliwej natury - zdaniem badaczy gatunek jest specyficznym wytworem kultury miasta i ujawnia znużenie światem cywilizacji. Idylla odsłania beztroskie, spokojne i pogodne życie, spełnione przez miłość. Sielanka ma najczęściej kształt lirycznego monologu, poprzedzonego lub przeplecionego opisem lub dialogiem. Gatunek często ukazuje świat mitologiczny. Nierzadko też ujawnia się w utworach sielankowych temat śmierci, zwłaszcza w formie słynnego toposu "Et in Arcadia ego". ("I ja w Arkadii" to napis na grobowcu.)

Gatunek w postaci dojrzałej i mistrzowskiej ukształtował grecki poeta Teokryt (III w. przed Chrystusem). W literaturze rzymskiej Wergiliusz potraktował sielankę jako obraz życia pasterzy w idealnej Arkadii. Tę tradycję ponawia europejski renesans, a zwłaszcza barok (także w obrębie barokowego klasycyzmu XVII w.). W epoce baroku ton idylliczny ujawnia się też w malarstwie (Nicolas Poussin i obraz Et in Arcadia ego, z którego pochodzi topos o tej samej nazwie) i muzyce (opera Claudia Monteverdiego Orfeusz).

W literaturze polskiej uprawiana w renesansie (Jan Kochanowski i zwłaszcza Szymon Szymonowic, który dał dojrzałą postać gatunku i nadał mu polską nazwę), baroku (Szymon Zimorowic, Józef Bartłomiej Zimorowic, Samuel Twardowski) i oświeceniu ( klasycysta Adam Naruszewicz; poeci sentymentalizmu: Franciszek Karpiński i Franciszek Dionizy Kniaźnin). Ton idylliczny ujawnia się w utworach, które nie podejmują modelu gatunkowego sielanki,wielu innych autorów - jak Mikołaj Rej (pisany prozą Żywot człowieka poczciwego), barokowa poezja ziemiańska (i tworzące osobny gatunek poematy tytułowane Votum, np. Zbigniewa Morsztyna), Elżbieta Drużbacka (i Pochwała lasów).

Sielanka wpłynęła też na romantyzm, w tym na poglądy estetyczne (słynna rozprawa O klasyczności i romantyczności) i poezję (poemat Wiesław) Kazimierza Brodzińskiego oraz twórczość polemicznie sięgającego do tej tradycji Adama Mickiewicza (którego Pan Tadeusz ma w sobie jednak także tonację idylliczną). Ślady tradycji sielankowej - jako ton, klimat utworów - sięgają nawet wieku XX: to Maria Komornicka i jej późny zbiór rękopiśmienny Xięga poezji idyllicznej, Czesław Miłosz i Świat. Poema naiwne, wiersze Józefa Czechowicza oraz wielu innych autorów).

Polskie przykłady tego gatunku poetyckiego to między innymi:

W rozumieniu szerokim "idylla" oznacza "idylliczność", czyli łagodną, sielską tonację dzieła artystycznego (często: ukazującego pejzaż) lub sytuacji życiowej. To ostatnie rozumienie pojęcia ujawnia np. Guy de Maupassant w noweli Idylla.

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Źródła:

  • Jan Kochanowski: PieÅ›ni. Oprac. Ludwika ÅšlÄ™kowa. WrocÅ‚aw 1970, seria Biblioteka Narodowa i wyd. nast.
  • Szymon Szymonowic: Sielanki. Oprac. Janusz Pelc. WrocÅ‚aw 1964, BN i wyd. nast.
  • Szymon Zimorowic: Roksolanki. Oprac. RadosÅ‚aw GrzeÅ›kowiak. Warszawa 1999
  • Józef BartÅ‚omiej Zimorowic: Sielanki nowe ruskie. Oprac. Ludwika ÅšlÄ™kowa. WrocÅ‚aw 1993, BN
  • Samuel Twardowski: Dafnis drzewem bobkowym. Oprac. Jan OkoÅ„. WrocÅ‚aw 1976, BN
  • Adam Naruszewicz: Liryki wybrane. Oprac. Juliusz W. Gomulicki. Warszawa 1964
  • Franciszek KarpiÅ„ski: Poezje wybrane. Oprac. Tomasz Chachulski. WrocÅ‚aw 1997, BN
  • Kazimierz BrodziÅ„ski: O klasycznoÅ›ci i romantycznoÅ›ci. Oprac. PaweÅ‚ Bukowiec. Kraków 2002
  • Idylla polska. Antologia. Oprac. Alina Witkowska. WrocÅ‚aw 1995, BN

[edytuj] Opracowania:

  • Jean Delumeau: Cywilizacja odrodzenia. TÅ‚um. Eligia BÄ…kowska. Warszawa 1987, rozdz.: Marzenia renesansu
  • Anna Dobakówna: O sielance staropolskiej. "PamiÄ™tnik Literacki" 1968
  • Adam KarpiÅ„ski: Staropolska poezja ideałów ziemiaÅ„skich. WrocÅ‚aw 1983
  • Anna KrzewiÅ„ska: Sielanka staropolska. Warszawa 1979
  • Jerzy Pietrkiewicz: Sielanka - odwieczny towarzysz polskich poetów. W: Literatura polska w perspektywie europejskiej. Warszawa 1986
  • Julian Platt: Sielanki i poezje sielskie Adama Naruszewicza. WrocÅ‚aw 1967
  • Renato Poggioli: Wierzbowa fujarka. "Zagadnienia Rodzajów Literackich" r. III: 1960, z. 1
  • Stefania SkwarczyÅ„ska: Mickiewiczowski pogrom Arkadii. W: PomiÄ™dzy historiÄ… a teoriÄ… literatury. Warszawa 1975
  • Alina Witkowska: SÅ‚awianie, my lubim sielanki. Warszawa 1972


Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu literatury.


Jak uwolniono Ingrid Betancourt
Kolumbijski rząd ujawnił nagranie z uwolnienia z rąk FARC 15 zakładników, w tym Ingrid Betancourt. Wyraźnie widać jej reakcję, gdy dowiaduje się, że po sześciu latach niewoli właśnie odzyskała wolność. Akcję uwolnienia zakładników przeprowadziła kolumbijska armia uciekając się fortelu.
USA z nowÄ… ambasadÄ… w Berlinie
Amerykański Dzień Niepodległości w Berlinie uczczono otwarciem nowego gmachu ambasady USA. Przemawiając przy tej okazji kanclerz Angela Merkel dziękowała Stanom Zjednoczonym za dziesiątki lat wsparcia i za przyjaźń okazywaną Niemcom.
16-latek zadźgany nożem w biały dzień
16-letni chłopak został zadźgany nożem przez trzech mężczyzn na londyńskiej ulicy. To już kolejne takie morderstwo w Londynie w ostatnich tygodniach.
Ponad 30 zabitych w katastrofie autobusu
Tragiczny wypadek w Salwadorze. Ponad 30 osób zginęło w katastrofie autobusu, który w czasie ulewnego deszczu wpadł do rzeki Acelhuate przepływającej przez stolicę państwa San Salvador.
"Marzyłam o tej chwili przez sześć lat niewoli"
- Marzyłam o tej chwili od siedmiu lat. Jestem bardzo wzruszona tym, że jestem z wami i oddycham powietrzem Francji - mówiła na paryskim lotnisku Ingrid Betancourt, francusko-kolumbijska działaczka na rzecz praw człowieka, przez sześć lat więziona przez lewackich partyzantów z FARC.
Linki: Strona g³ówna