Z Wikipedii

CWS T-1 z 1928 r. na znaczku pocztowym

CWS T-1 to pierwszy polski samochód osobowy. Został on skonstruowany w Centralnych Warsztatach Samochodowych (CWS) w Warszawie (stąd jego nazwa), gdzie podjęto jego produkcję w latach 1927-1931.

[edytuj] Historia

Polski samochód CWS T-1 Kareta

Polski samochód CWS T-1 Torpedo

Samochód CWS T-1 skonstruowany przez znanego przed drugą wojną światową polskiego konstruktora inż. Tadeusza Tańskiego w latach 1922-1924. W 1924 wyprodukowano silnik zamontowany w nadwozie importowanego samochodu, a w 1925 zbudowano pod kierownictwem inż. Władysława Mrajskiego prototyp z własnym podwoziem i nadwoziem. Samochód produkowano w krótkich seriach od 1927 r.

W sumie powstało jedynie około 800 sztuk samochodów różnych wersji, w tym ok. 500 osobowych i ok. 300 pochodnych. Stało się tak poprzez wyparcie CWS-ów przez tańsze, składane w Polsce samochody zagraniczne. Oferta obejmowała samochody w wersjach nadwoziowych:

• torpedo - osobowy z nadwoziem otwartym czterodrzwiowym, silnik 4-cylindrowy, pojemność 3 l, moc 61 KM
• kareta - osobowy z nadwoziem zamkniętym czterodrzwiowym, 7-osobowy
• berlina - osobowy z nadwoziem zamkniętym dwudrzwiowym
• fałszywy kabriolet - osobowy z nadwoziem zamkniętym dwudrzwiowym
• lekki ciężarowy - dwudrzwiowa kabina, reszta do zabudowy jako:
  • pick-up
  • furgonetka.

Ostatnia partia 60 gotowych samochodów opuściła fabrykę w 1931 roku. Zakończenie produkcji zostało wymuszone przez podpisanie przez polski rząd w 1932 r. umowy licencyjnej z włoską firmą Fiat na produkcję samochodu Fiat 508 pod nazwą Polski Fiat 508 Balilla III Junak, który miał być (i był) produkowany w Państwowych Zakładach Inżynierii (PZInż.), czyli dawnych CWS. Umowa ta wymagała zaprzestania produkcji samochodów konkurencyjnych wobec modelu licencyjnego.

[edytuj] Konstrukcja CWS T-1

Konstrukcja samochodu opartego na ramie podłużnicowej była bardzo prosta. Nadwozie było drewniano-stalowe, w wersjach czterodrzwiowych sześciomiejscowe. Niezwykłą i niespotykaną (aż do dzisiaj) cechą pojazdu było to, że cały samochód można było rozkręcić, a następnie ponownie złożyć za pomocą jednego klucza szczękowego. Wszystkie śruby i nakrętki miały jednakowy rozmiar M10. Dotyczyło to również silnika a jedynym wyjątkiem były świece zapłonowe mające gwint M18. Było to bardzo ważne, gdyż w Polsce międzywojennej brakowało narzędzi, niewiele też było dobrze wyposażonych warsztatów. Dodatkowo rozrząd jak i skrzynia biegów składały się z zestawu takich samych kół zębatych. Z tych powodów samochód uważany jest za arcydzieło inżynierii i niezwykłe (do dziś niepowtórzone) osiągnięcie konstruktorskie. Zawieszenie przednie jak i tylne opierało się na resorach piórowych wyposażonych w amortyzatory cierne. Napęd przekazywany był za pośrednictwem suchego jednotarczowego sprzęgła do skrzyni biegów blokowanej za pośrednictwem zamka Yale przed kradzieżą. Układ hamulcowy działał na cztery koła wyposażone w hamulce bębnowe o dużej średnicy.

[edytuj] Silniki

[edytuj] Silnik T-1

Do napędu CWS T-1 zastosowano silnik spalinowy, benzynowy, górnozaworowy czterocylindrowy konstrukcji inż. Tańskiego. Pierwszy prototyp był gotowy do testów w 1923 r. Zarówno głowica silnika jak i kadłub ze skrzynią korbową odlane były ze stopu aluminium (choć inne źródła podają, że głowica była żeliwna). Wał korbowy ułożyskowany został na trzech łożyskach głównych. Skok tłoka o wartości 120 mm oraz cylindry pracujące w mokrych tulejach cylindrowych o średnicy 90 mm dawały pojemność 2.984 litra. Silnik uzyskiwał moc w zależności od wersji od 45 KM przy 2500 obr/min do 61 KM przy 3200 obr/min.

[edytuj] Dane techniczne i wymiary CWS T-1 Kareta

[edytuj] Silniki T-8 i T-4

W 1929 r. inż Tański opracował kolejne dwa silniki. Pierwszym z nich był T-8 o ośmiu cylindrach (stąd oznaczenie T-8) i pojemności skokowej 3,0 l. Drugi, czterocylindrowy (stąd oznaczenie T-4) był w rzeczywistości jego połową i miał pojemność 1,5 litra. Oba silniki wykorzystywały te same części. Wał w T-4 oparto na trzech łożyskach kulkowych, w T-8 były dwa takie wały. Zastosowano głowice typu Ricardo co dało stopień sprężania wynoszący 5:1.

[edytuj] Inne konstrukcje CWS

• CWS T-4
• CWS T-8

[edytuj] Zobacz też

• Centralne Warsztaty Samochodowe

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Opis CWS T-1 w serwisie "Polska Motoryzacja 1918 - 1945"
• Ocalić od zapomnienia - CWS T1
• Ocalić od zapomnienia - wersje specjalne CWS T1