Z Wikipedii

Świątynia "Ilê Axé Opó Afonjá"

Candomblé, inaczej Batuque, to religia afroamerykańska, praktykowana głównie w Brazylii, a także w sąsiednich krajach. Nazwy religii pochodzą z języka bantu.

[edytuj] Pochodzenie

Przyniesiona do Brazylii wraz z kapÅ‚anami zachodnioafrykaÅ„skich religii animistycznych (głównie narodowoÅ›ci Joruba), którzy zostali tam przetransportowani jako niewolnicy w okresie od 1549 do 1850. Przez ponad 400 lat praktykowana w tajemnicy przez afrykaÅ„skich niewolników; zakazana przez KoÅ›ciół rzymskokatolicki, pod wpÅ‚ywem katolicyzmu przyjęła do swojego panteonu licznych Å›wiÄ™tych. Po zniesieniu niewolnictwa w Brazylii, od drugiej poÅ‚owy XIX wieku do dziÅ› przeżywa gwaÅ‚towny rozwój, zyskujÄ…c wyznawców we wszystkich warstwach spoÅ‚ecznych (wÅ›ród nich sÄ… także liczne osoby pochodzenia europejskiego). Obecnie w Brazylii jest głównym konkurentem katolicyzmu (oficjalnie 2 miliony wyznawców- 1,5 % ludnoÅ›ci, ale w rzeczywistoÅ›ci liczba staÅ‚ych lub okazjonalnych wyznawców może być 10 do 20 razy wiÄ™ksza, ponieważ wyznawanie Candomblé nie wyklucza praktykowania innych religii). W Brazylii ma dziesiÄ…tki tysiÄ™cy Å›wiÄ…tyÅ„, a jej Å›wiÄ™ta, bogowie i rytuaÅ‚y na staÅ‚e weszÅ‚y do brazylijskiego folkloru. Bardzo duży wpÅ‚yw candomble wywarÅ‚o na sztuce walki capoeira powstaÅ‚ej w wyniku ucisku niewolników przez Portugalczyków.

[edytuj] Odmiany i sekty Candomblé

Istnieje wiele lokalnych odmian i obrządków Candomblé, która wyznawana jest w kilku stanach: Rio de Janeiro, São Paulo i Bahia. W każdym z nich odnajdziemy drobne permutacje językowe i rytualne. Czasem na określenie wszystkich odmian Candomblé, używa się słowa Macumba. Jednak w samej Brazylii słowo to utożsamia się bardziej z "czarna magią", zbliżoną do europejskiego czarodziejstwa. Jest to więc określenie nieprecyzyjne.

Istnieją też liczne sekty tzw. nações (narody), różniące się językiem liturgicznym (joruba, ewe, fon lub bantu), muzyką i nazwami bóstw. Sekty rozwinęły się na bazie katolickich "bractw" (irmandades), zrzeszających niewolników różnych narodowości.

[edytuj] Lista sekt i podległych im zrzeszeń

• Ketu (Queto) - jÄ™zyk liturgiczny (j.l.) joruba
  • Efã i Ijexá (w Bahia)
  • Nagô lub Eba (w Pernambuco)
  • Oió-ijexá lub Batuque-de-Nação (w Rio Grande do Sul)
  • Mina-nagô lub Tambor-de-Mina (w Maranhão)
  • Xambá (w Alagoas i Pernambuco, bliska wymarcia).

• Bantu - j.l. bantu, kikongo i kimbundo
  • Caboclo (czci liczne bóstwa indiaÅ„skie)

• Jejé - j.l. ewe, fon i gen
  • Mina Jejé (w Maranhão)
  • Babaçuê (w Pará)

• Ixejá (bliska wymarcia, wchÅ‚oniÄ™ta przez Ketu)
• Xangô (w Pernambuco, Paraíba, Alagoas)

[edytuj] Doktryna

• spirytualizm, polegajÄ…cy na czczeniu wielu (okoÅ‚o 50) duchów np. Orixás, Voduns i Inkices (peÅ‚niÄ… faktycznie funkcjÄ™ bóstw). Każdy duch jest przypisany do innego żywioÅ‚u (np. morza, burzy, deszczu). Duchy rzekomo wcielajÄ… siÄ™ w kapÅ‚anów podczas rytuałów. Każdy czÅ‚owiek przy urodzeniu otrzymuje swojego "duch-opiekuna". Duchy jednej sekty mogÄ… być czczone "goÅ›cinnie" w innej sekcie. Duchy czÄ™sto wystÄ™pujÄ… pod postaciÄ… katolickich Å›wiÄ™tych.
• pozorny monoteizm, gÅ‚oszÄ…cy wiarÄ™ w jednego boga (znanego pod różnymi nazwami: Olorum, Zambi, Zambiapongo, Mawu). Czasem wystÄ™puje kult krzyża jako symbolu (bez zwiÄ…zku z Jezusem)
• kapÅ‚ani peÅ‚niÄ… funkcjÄ™ medium, poÅ›redniczÄ…cego miÄ™dzy duchami i ludźmi
• tendencja do odrzucenia elementów katolicyzmu na rzecz czysto afrykaÅ„skich wierzeÅ„

[edytuj] Rytuał

Zwany toque składa się z:

• "przygotowania" trwajÄ…cego nawet tydzieÅ„ i wykonywanego tylko przez kapÅ‚anów i "wtajemniczonych": szykowanie odzieży i dekoracji, gotowanie potraw, przygotowanie ofiar dla "duchów" oraz wróżby
• publicznej, Å›wiÄ…tecznej "mszy" i bankietu, trwajÄ…cych od późnego wieczora do północy. W tym czasie kapÅ‚ani, zwani "dziećmi Å›wiÄ™tego" podczas transu sÄ… rzekomo opanowani przez ducha. Główny kapÅ‚an ("ojciec Å›wiÄ™tego") intonuje pieÅ›ni ku czci ducha.

[edytuj] ÅšwiÄ…tynie

Świątynia "Ilê Axé Iya Nassô Oká"

Nazywane są domami (casas), plantacjami (roças) lub podwórzami (terreiros). Są to na ogół małe, podobne do domów mieszkalnych budynki, którymi opiekuje się główny kapłan lub kapłanka ("matka świętego").

[edytuj] Kapłani

Kler nie ma hierarchii, ani centralnego zarządu. Kapłani zorganizowani są w grupy tzw. "rodziny", skupione wokół świątyni. Z reguły głową "rodziny" jest główna kapłanka (rzadziej kapłan). Szkolenie na kapłana trwa co najmniej 7 lat i musi zyskać "aprobatę duchów". "Rodziny" często ulegają rozpadowi, a świątynie - likwidacji (tylko jedna świątynia istnieje od ponad 100 lat).

[edytuj] Bibliografia

• Leszek Kolankiewicz, Samba z bogami. Opowieść antropologiczna, Wydawnictwo KR, Warszawa 1995.
• Pierre Fatumbi Verger, Dieux D'Afrique, Paul Hartmann, Paryż, 1954

[edytuj] Link zewnętrzny

• informacje w jÄ™z. portugalskim