Delhi
Z Wikipedii
Delhi (hindi: दिल्ली, trb.: Dilli, trl.: Dillī; pendżabski: ਦਿੱਲੀ; urdu: دہلی; ang. Delhi) - miasto i dawna stolica Indii położona w północnych Indiach nad rzeką Jamuną; zamieszkuje ją 11,2 mln mieszkańców (2006), a aglomerację miejską 17,8 mln mieszkańców (2006). To drugie co do wielkości (po Bombaju) miasto Indii, wielki węzeł komunikacyjny, centrum przemysłu i kultury, miasto uniwersyteckie, z licznymi teatrami, galeriami, muzeami i zabytkami z okresu Wielkich Mogołów. Szerokość geograficzna 29ºN, Długość geograficzna 77ºE. 216 metrów nad poziomem morza. Powierzchnia 1483 km kwadratowych. Zagęszczenie – 23 tys. mieszkańców na km kwadratowy. Miasto przoduje w rozwoju technologii informacyjnej i telekomunikacyjnej (drugie w Indiach po Bangalore). To miasto wielu narodowości i wielu wyznań.
Delhi jest stolicą jednostki administracyjnej o tej samej nazwie mającej status Narodowego Terytorium Stołecznego Delhi (zajmuje większość jego obszaru). Na obszarze narodowego terytorium stołecznego Delhi znajduje się stolica Indii – Nowe Delhi. Władze terytorium zabiegają o przekształcenie go w stan.
Spis treści |
[edytuj] Podział miasta
Miasto dzieli się na 12 stref:
|
|
[edytuj] Zabytki
- Kutb Minar (na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO)
- Grobowiec Humajuna (na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO)
- Meczet Dżami Masdżid
- Czerwony Fort
- Brama Indii – pomnik Indusom poległym w I wojnie światowej
- Jantar Mantar – obserwatorium astronomiczne
- Purano Quila
- Parlament Indii
- Rashatrapati Bhavan – rezydencja prezydenta
- Raj Ghat – miejsce kremacji Gandhiego
- Świątynia Lotosu
- Światynia Laxminarayan – Birla Mandir
- Świątynia Akshardham
- Rajpath – Aleja Republiki Indii
- Vijay Chowk – Plac Zwycięstwa
- Hazrat Nizamuddin – stara dzielnica z grobowcem średniowiecznego świętego muzułmańskiego
[edytuj] Klimat
Przeciętna temperatura w roku wynosi 25 stopni Celsjusza, roczna ilość opadów średnio 808 mm. Najcieplejszym miesiącem jest czerwiec (śr. 33,4°C), najchłodniejszym styczeń (śr. 14,2°C). Najwięcej opadów (śr. 255 mm) przypada na sierpień, a najmniej (śr. 7 mm) na listopad.
[edytuj] Historia
O Delhi mówi się, że jest miejscem, w którym przez tysiąclecia nabudowano na sobie i obok siebie siedem miast Delhi. Niedawne badania archeologiczne potwierdziły, że u źródeł powstania Delhi leży założenie w 1200 p.n.e. pierwszego z tych miast o nazwie Indraprastha. Było ono stolicą państwa Pandawów. Fakty te opiewa starożytny indyjski epos Mahabharata. W czasach Imperium Maurjów Delhi leżało na szlaku ważnych dróg ze wschodu na zachód. Początki obecnego Delhi wiążą się z założeniem przez klan Radźputów Tomara w 736 roku n.e. miasta Lal Kot. Radźpucki klan Ćauhan rządzący miastem Ajmer zdobył ówczesne Delhi i zmienił nazwę miasta na Qila Rai Pithora.
W 1192 roku ostatni władca indyjski, książę Radźputów Prihiwiradża Ćauhan (1162-1192) zginął po zajęciu Delhi przez Mohammad Ghoriego. Dla miasta zaczął się czas panowania muzułmanów. Po śmierci Mohammada Ghoriego władzę objął jego generał i niewolnik zapoczątkowując tzw. dynastię niewolniczą. Z tego czasu pochodzi zbudowana w 1199 roku najwyższa na świecie wieża minaretu Kutb Minar. Panowanie muzułmańskie trwało aż czasu zdominowania Indii przez Brytyjczyków. Powołany w 1206 roku Sułtanat Delhijski przetrwał aż do najazdu Mongołów w 1526 roku. Delhi była wówczas stolicą sułtanatu rządzącego prawie całymi Indiami, największym centrum sufizmu (mistyczna tradycja islamu). W tym czasie nastąpiła budowa fortów, które są częścią siedmiu miast Delhi.
Kwitnący okres przypadł na czas panowania Muhammada Tughlaka z dynastii Tuhlaków (1320-1355), do momentu, gdy Timur z hordami mongolskimi spustoszył miasto zabijając 100 tysięcy jego mieszkańców i osadzając na tronie muzułmańską dynastię Sajjidów (1414-1451). Oni i kolejna dynastia Lodiów rządzili już tylko terenem wokół Delhi.
Islam królował w Delhi także, gdy w 1556 roku po wygranej bitwie armii Babura miastem, a z czasem i Indiami zaczęli rządzić Mogołowie. Z tego czasu pochodzą takie zabytki Delhi jak Czerwony Fort i największy meczet w Indiach, Dżami Masdżid. Najsławniejsi z Wielkich Mogołów to Akbar (1542-1605), budowniczy nowej stolicy Fatehpur Sikri i Jahan zwany też Szachdżahanem (1592-1666), który kazał dla swojej żony zbudować grobowiec Tadź Mahal. On też jest twórcą "siódmego miasta Delhi" nazwanego na jego cześć Shahjahanabad. Powszechnie znane jest ono jednak pod nazwą Starego Delhi.
W lutym 1739 roku Delhi zostało splądrowane przez wojska króla Persji Nadir Shaha (1688-1747). Najeźdźcy wywieźli ze sobą sławny Pawi Tron Mogołów, z którego władcy Persji, a potem Iranu rządzili do końca. Ostatni siedział na nim Mohammad Reza Pahlavi (1919-1980). W połowie XVII wieku w mieście za zgodą Mogołów rozpoczęła działalność handlową Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska. W wojnach Mogołów z południem Indii Brytyjczycy stawali po stronie Mogołów. W tym czasie Delhi uniknęło najazdów. Tylko raz w 1752 było splądrowane podczas najazdu afgańskiego króla Ahmeda Shah Durrani (1724-1773).
30 grudnia 1803 Delhi zostało zdobyte przez wojska brytyjskie. Zarządca brytyjski pozwolił Mogołom zachować tytuły i własność prywatną. W 1857 podczas powstania Sipajów powstańcy wraz z armią bengalską zaatakowali Brytyjczyków i dokonali wśród nich rzezi. Cztery miesiące potem Brytyjczycy odbili miasto, ale zdecydowali się przenieść stolicę do Kalkuty. Delhi stało się wówczas czasowo częścią prowincji Pendżab. Dopiero w 1911 roku król Wielkiej Brytanii Jerzy V ponownie przeniósł stolicę do Delhi, aby powstrzymać zabiegi muzułmanów o autonomię.W tym też roku burząc częściowo Stare Delhi Brytyjczycy rozpoczęli na brzegu Jamuny budować Nowe Delhi. Zaprojektowali je brytyjscy architekci - Edwin Lutyens (1869-1944) i Herbert Baker (1862-1946). W 1931 roku uznano je za stolicę Indii brytyjskich, a w 1947 niepodległych Indii.
Podczas podziału Indii Brytyjskich na Pakistan i Indie w 1947 roku ze strachu przed pogromem ze strony muzułmanów tysiące wyznawców hinduizmu i sikhizmu wywędrowało z Zachodniego Pendżabu i Sindhu do Delhi. Nadal liczba ludzi zjeżdżających z całego kraju do Delhi jest wyższa niż wskaźnik urodzin w mieście. Zamach na premiera Indii Indirę Gandhi dokonany przez jej ochroniarzy ludzi sikhijskiego pochodzenia przyczynił się w 1984 roku do rzezi wśród wyznawców tej religii. Zginęło 2700 osób[1]. Współcześnie miasto boryka się z problemami typowymi dla wielkich aglomeracji trzeciego świata, takimi jak przeludnienie, niskie standardy sanitarne i duże kontrasty w poziomie życia mieszkańców.
[edytuj] Wzrost ludności
Przegląd wzrostu ludności Delhi na przestrzeni czasu. Do roku 1865 mamy do czynienia z oszacowaniami, potem z pomiarem ludności, aż po eksplozję demograficzną.
|
|
[edytuj] Miasta partnerskie
Andhra Pradesh • Arunachal Pradesh • Assam • Bengal Zachodni • Bihar • Chhattisgarh • Dżammu i Kaszmir • Goa • Gujarat • Haryana • Himachal Pradesh • Jharkhand • Karnataka • Kerala • Madhya Pradesh • Maharashtra • Manipur • Meghalaya • Mizoram • Nagaland • Orisa • Pendżab • Radżastan • Sikkim • Tamil Nadu • Tripura • Uttarakhand • Uttar Pradesh
Terytoria
Andamany i Nikobary • Czandigarh • Dadra i Nagarhaweli • Daman i Diu • Delhi • Lakszadiwy • Puducherry
| Facebook blokuje Friend Connect |
|
Serwis społecznościowy Facebook zablokował zaprezentowaną niedawno przez Google usługę Friend Connect. Jak informuje serwis InfoWorld, naruszała ona postanowienia regulaminu.
|
| Miliarder doprowadzi do sprzedaży Yahoo? |
|
Jeden z udziałowców Yahoo!, miliarder Carl Icahn, przygotowuje się to walki z zarządem internetowego giganta na spotkaniu akcjonariuszy, które odbędzie się trzeciego lipca. Poinformował on, że będzie prowadził swoje działania dopóki firma nie rozpocznie nowych negocjacji z Microsoftem.
|
| Samsung i LG pracują nad standardem mobilnej DTV |
|
Firmy Samsung i LG rozpoczynają współpracę nad nowym standardem mobilnej telewizji cyfrowej, planując połączenie ze sobą technologii MPH oraz A-VSB.
|
| Odtwarzacz MP3 do kąpieli |
|
Firma Ubanana zaprezentowała odtwarzacz MP3 uCan, wykonany z nieprzemakalnych materiałów, dzięki któremu można cieszyć się ulubioną muzyką podczas pływania, lub nurkowania.
|
| Kolorowy cooler dla precesora |
|
Firma Thermaltake wprowadzi na rynek chłodzenie procesora, będące częścią serii Orb. System składa się z aluminiowego radiatora z 140-ma żebrami oraz 112-milimetrowego wentylatora.
|