Don Giovanni (KV 527)

Z Wikipedii

(Przekierowano z Don Giovanni)

Don Giovanni, właściwie Il dissoluto punito ossia il Don Giovanni (Rozpustnik ukarany, czyli Don Giovanni) - opera w dwóch aktach Wolfganga Amadeusza Mozarta z librettem Lorenzo da Ponte na podstawie sztuki Moliera Don Juan. Premiera odbyła się 29 października 1787 roku w Pradze. Opera należy do gatunku dramma giocoso czyli dramatu zawierającego elementy komiczne i nadnaturalne.

[edytuj] Osoby

Oryginalny plakat operowy z epoki

Don Giovanni - szlachcic, sprytny i bezwzględny uwodziciel - baryton lub bas-baryton
Komandor - ojciec Donny Anny - bas
Donna Anna - sąsiadka Don Giovanniego - sopran
Don Ottavio - narzeczony Donny Anny - tenor
Donna Elvira - była kochanka Don Giovanniego - sopran
Leporello - służący Don Giovanniego - bas
Masetto - wieśniak - bas
Zerlina - narzeczona Masetta - sopran
Chór: służba, wieśniacy, młode damy, muzycy

[edytuj] Historia utworu

Don Giovanni powstał bezpośrednio po sukcesie, jakim była premiera Wesela Figara. Temat słynnego uwodziciela zainteresował Mozarta, mimo, iż był już mocno wyeksploatowany (operę pod tym samym tytułem napisał Giuseppe Gazzaniga). Utwór został napisany na zamówienie opery praskiej przez najlepszego librecistę, z jakim przyszło współpracować Mozartowi, Lorenzo da Ponte. Opera powstała w rekordowym czasie ośmiu miesięcy (od lutego do października 1787). W wyniku pośpiechu zrezygnowano nawet z uwertury, ale Mozart zyskał kilka dni na jej skomponowanie w wyniku przesunięcia premiery (powodem była niedyspozycja śpiewaczki).
Praska publiczność przyjęła operę z ogromnym entuzjazmem. Wiedeńska premiera Don Givanniego odbyła się 7 maja 1788 jednak nie powtórzyła praskiego sukcesu (wiedeńska publiczność uchodziła za wyjątkowo wybredną). Na potrzeby premiery w Wiedniu Mozart włączył do opery dwie arie: Dalla sua pace Don Ottavio i In quali eccessi … Mi tradì quell'alma ingrata Elviry. Dopiero z czasem uznano utwór za genialny. Obecnie jest elementem "żelaznego" repertuaru każdego teatru muzycznego.

[edytuj] Treść

Uwaga! W dalszej części artykułu znajdują się szczegóły fabuły lub zakończenia utworu.

Miejsce akcji: Sewilla, XVII wiek.

[edytuj] Akt I

Odsłona 1
Ciemną nocą, przed pałacem Komandora w Sewilli stoi Leporello, sługa i powiernik Don Giovanniego, oczekując powrotu swego pana, szukającego kolejnej zdobyczy miłosnej. W arii Notte e giorno faticar Leporello narzeka na niespokojny żywot, który przyszło mu wieść u boku awanturniczego chlebodawcy. Don Giovanni właśnie zakradł się do pałacu, udając Don Ottavia, narzeczonego Donny Anny, córki właściciela. Nocne miłosne podchody przybysza wywołują jej głośne krzyki, które budzą ojca i służbę. Komandor staje do walki z Don Giovannim w obronie czci córki i ginie od jego szpady. Zabójca i Leporello uciekają, nierozpoznani w ciemnościach. Zjawia się Don Ottavio, który przysięga narzeczonej, że nie spocznie, póki nie odnajdzie i nie ukarze sprawcy jej nieszczęścia.

Odsłona 2
Don Giovanni niezmordowanie szuka przygód. Po sprzeczce z Leporellem, który mu wypomina niecny postępek, wczesnym rankiem spotyka na ulicy Sewilli młodą damę, która głośno rozpacza, porzucona przez ukochanego mężczyznę. Don Giovanni śpieszy z wyrazami współczucia, ale gdy w rozpaczającej damie rozpoznaje Donnę Elvirę, którą sam właśnie porzucił, opuszcze ją ponownie i salwuje się ucieczką. Pozostaje przy niej Leporello, który usiłuje pocieszyć Elvirę zapewnieniami, że jej utracony kochanek jest nic niewart, gdyż nie dochował wierności żadnej z ponad 1800 kobiet, które on, Leporello, ma spisane w specjalnej księdze (aria Madamina!, tzw. katalogowa). Donna Elvira pada zemdlona.

Odsłona 3
Don Giovanni spotyka orszak wiodący do ślubu dwoje młodych wieśniaków - Zerlinę i Masetta. Od razu postanawia uwieść Zerlinę, licząc na swoją przebiegłość i jej naiwność. Odprawia orszak z zazdrosnym o nią Masettem i stara się rozkochać ją w sobie (duet La ci darem la mano). Jego zabiegi udaremnia przybyła właśnie Donna Elwira, która ostrzega Zerlinę, że spotkała bardzo sprytnego i bezwzględnego uwodziciela. W pogoni za nierozpoznanym jeszcze zabójcą Komandora przybywa w żałobie Donna Anna. Towarzyszy jej narzeczony Ottavio i oboje proszą Don Giovanniego o pomoc w poszukiwaniach zabójcy. Donna Elvira, dobrze wiedząc, z kim mają do czynienia, usiłuje ich przekonać, że nie jest on godny zaufania. Don Giovanni próbuje dowodzić, że Elvira jest obłąkana, ale wówczas Donna Anna rozpoznaje w nim nocnego uwodziciela i zabójcę swego ojca. Wyraża ból i wzywa Don Ottavia, by pomścił zabójstwo (aria Or sai chi l'onore). Ottavio odpowiada arią Dalla sua pace.

Odsłona 4
Don Giovanni nie ustaje w wyzwaniach losu, Planuje wydanie uczty dla zaproszonych do swego pałacu gości. Jest wśród nich Zerlina z Masettem. Gospodarz poucza Leporella, jak zorganizować ucztę: wino ma się lać strumieniami, a wszyscy niech się bawią bez żadnych ograniczeń (toast Finch' han dal vino).

Odsłona 5
Zerlina przekonuje opierającego się Masetta, by wspólnie udali się na ucztę u Don Giovanniego. Zapewnia, że gospodarz jest przyjacielem ich obojga. Na przyjęciu Don Giovanni ponownie zaleca się do Zerliny, co zauważa Masetto i ostro reaguje. Gospodarz go uspokaja, ale on nie gasi podejrzeń, wobec czego postanawia śledzić jego poczynania z ukrycia. Pojawiają się trzy zamaskowane postacie, które Don Giovanni zaprasza na ucztę. Nie wie, że pod maskami kryją się szukający zemsty Donna Anna, jej narzeczony Don Ottavio oraz Donna Elvira.

Odsłona 6
W trakcie uczty i tańców, wśród których słychać rytmy menueta, walca ludowego i kontredansa, Don Giovanni wysławia wolność i po kolei tańczy z gośćmi. Poleca Leporellowi, by odwrócił uwagę Masetta, a sam, tańcząc z Zerliną, wyprowadza ją w głąb pałacu. Gdy natarczywie atakowana, podnosi rozpaczliwy krzyk, wszyscy razem z Masettem biegną na ratunek. Zamaskowani odsłaniają twarze. Don Giovanni uchodzi wśród ogólnego oburzenia, broniąc się szpadą.

[edytuj] Akt II

Odsłona 1
Leporello ma już dosyć awantur swego pana i chce porzucić niebezpieczną służbę. Don Giovanniemu udaje się go udobruchać, po czym skłania go do zamiany strojów, by móc zalecać się do urodziwej subretki Donny Elviry. Nie wypadałoby mu tego czynić w stroju szlachcica. Leporello ściąga na siebie uwagę Donny Elviry, udając wciąż kochanego przez nią Don Giovanniego i w ten sposób otwiera swemu panu swobodne pole do podbojów. Don Giovanni śpiewa przy dźwiękach mandoliny serenadę Deh, vieni alla finestra. Wtem pojawiają się uzbrojeni wieśniacy, którym przewodzi Masetto, dyszący żądzą zemsty za uwodzenie Zerliny. Don Giovanni, podając się oczywiście za Leporella, oferuje pomoc w schwytaniu samego siebie. W zamieszaniu korzysta z okazji, by mocno poturbować Masetta i umknąć. Pobitego młodzieńca pociesza kochająca go Zerlina.

Odsłona 2
Leporello w dalszym ciągu towarzyszy Donnie Elvirze w przebraniu swego pana. Spacerując, zostają zauważeni przez Donnę Annę i Don Ottavia, którzy są przekonani, że wreszcie schwytali sprawcę swych nieszczęść. Zdesperowany Leporello odsłania twarz. Do pragnących pomsty nad Don Giovannim wkrótce dołączają Mesetto i Zerlina. Sługa błaga o litość i chyłkiem się wycofuje. Zdruzgotana Elvira zostaje sama, wyrażając swój ból i przerażenie czynami Don Giovanniego (aria Mi tradi quell'alma ingrata).

Odsłona 3
Pan i sługa spotykają się na sewilskim cmentarzu, u grobu Komandora, gdzie stoi jego posąg. Wesoło opowiadają o przeżytych przygodach. Ich dobry nastój znika, gdy posąg wieści Don Giovanniemu rychły koniec. Don Giovanni natomiast drwi z tego i posuwa się do nowego zuchwalstwa, zapraszając Komandora na kolejną ucztę w swym pałacu. Leporello jest przerażony, gdy widzi, że posąg Komandora skinieniem głowy przyjmuje zaproszenie.

Odsłona 4
Donna Anna jest nadal w żałobie po ojcu i chce ją przedłużyć o rok. Nie godzi się na natychmiastowy ślub z Ottaviem także dlatego, że śmierć ojca nie została jeszcze pomszczona (aria Non mi dir). Don Ottavio obiecuje sprawiedliwą karę dla zabójcy (aria Il mio tesoro).

Odsłona 5
Nadchodzi dzień wspaniałej uczty, na którą Don Giovanni zaprosił posąg Komandora. Na gości czeka suto zastawiony stół. Przybywa Donna Elvira, zdecydowana wstąpić do klasztoru z powodu nieodwzajemnionej miłości. Przeczuwając nieszczęście, jeszcze raz próbuje nakłonić ukochanego do zmiany postępowania. Don Giovanni odprawia ją z szyderczym uśmiechem. Elvira odchodzi i nagle rozlega się jej głośny krzyk. Ukazuje się przybyły na zaproszenie kamienny posąg Komandora, który nakazuje Don Giovanniemu podać sobie rękę. Komandor usiłuje nakłonić zuchwalca do żalu za grzechy i poprawy, zanim sprowadzi na siebie potępienie. Don Giovanni jednak zamiast lęku okazuje gniew i upór, żyje bowiem zgodnie ze swymi upodobaniami, nie czuje skruchy i nie boi się nikogo. Posąg nie puszcza jego ręki. Nie mogąc jej wyrwać z uścisku Komandora, Don Giovanni przy dźwięku pełnej grozy muzyki zapada się w piekielne czeluści. Nadbiegają ścigający: Don Giovanniego Donna Anna, Don Ottavio, Zerlina i Masetto. Leporello opowiada im o tragicznym końcu swego pana. Razem śpiewają finałowy morał o słuszności kary, jaka spadła na niepoprawnego grzesznika.

[edytuj] Słynne fragmenty

Notte e giorno faticar (W dzień i w nocy trudzę się) - aria Leporella z I aktu. W arii tej sługa narzeka na ciężki żywot u boku amoralnego pana. Jej słowa (Voglio far il gentiluomo / E non voglio piu servir - Ja szlachcicem pragnę zostać / By nie musieć służyć już) uważa się za manifest dyskryminowanych w XVIII wieku warstw społecznych.
Madamina, il catalogo e questo (Pani! Ten katalog pełen mam) - aria Leporella z I aktu. Sprytny sługa demaskuje w niej swego pana przed zaślepioną miłością Donną Elvirą. Pokazuje jej katalog, w którym spisane są wszystkie kochanki Don Giovanniego, po czym szczegółowo wymienia kraje, z których pochodzą.
La ci darem la mano (Podajmy sobie ręce!) - duet Don Giovanniego i Zerliny z I aktu. Jest to bodaj najsłynniejszy mozartowski szlagier operowy. Don Giovanni stara się rozwiać obawy co do jego zamiarów względem Zerliny. Obiecuje jej ślub i świetlaną przyszłość żony szlachcica. Zerlina waha się, gdyż nie ufa Don Giovanniemu i jednocześnie chce pozostać wierna Massetto. Nachalny Don Giovanni nie odpuszcza jednak i udaje mu się namówić dziewczynę na wspólny "spacer" (który zapewne skończyłby się w sypialni). Melodia tej arii stała się tematem dla wariacji B-dur op. 2 Chopina.

[edytuj] Linki zewnętrzne

Wikimedia Commons: Uwertura ^?/i
YouTube - Notte e giorno faticar w wykonaniu C. Desderi
YouTube - Madamina w wykonaniu S. de Peppo
YouTube - La ci darem la mano w wykonaniu P. Domingo i S. Brightman

El. MŚ: zwycięstwo Węgrów

Piłkarze Węgier odnieśli pierwsze zwycięstwo w eliminacjach MŚ 2010, wygrywając przed własną publicznością z dotychczasowym liderem grupy 1. Albanią 2:0 (0:0).

MŚ: pięć medali polskich sumitów

Aron Rozum, Martin Alcer i Magdalena Kozak zdobyli w sobotę złote medale mistrzostw świata juniorów w sumo odbywających się w estońskiej miejscowości Rakvere. Medale brązowe przypadły Katarzynie Osipiuk i Bartłomiejowi Strussowi.

Rajd Faraonów: bezkonkurencyjny Francuz

Francuz David Casteu wygrał rywalizację motocyklistów w zaliczanym do mistrzostw świata terenowym Rajdzie Faraonów w Egipcie. Na mecie w Kairze w komplecie zameldowali się polscy motocykliści.

Do przerwy: Polacy prowadzą po pięknej akcji

Po pierwszych 45 minutach meczu na Stadionie Śląskim, Polska prowadzi z Czechami w spotkaniu eliminacji piłkarskich MŚ 2010 1:0.

El. MŚ: remis Ukrainy z Chorwacją

W spotkaniu grupy 6. w ramach eliminacji do piłkarskich mistrzostw świata w piłce nożnej Ukraina zremisowała z Chorwacją 0:0.

Linki: Strona g��wna

Encyklopedia