Z Wikipedii

Współrzędne: 53°20' N 6°15' W53.3333333 -6.25 (Dublin)

Baile Átha Cliath, Dublin
Herb Dublina
Nocna panorama miasta nad rzeką Liffey
Dewiza: łac. Obedientia Civium Urbis Felicitas
Państwo	Irlandia
hrabstwo	Baile Átha Cliath, (Dublin)
Powierzchnia	114,99 km²
Położenie	53° 20' N 6° 15' W
Ludność (2006) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	505 739[1] 4398 os./km² 1,661,185
Tablice rejestracyjne	D
Miasta partnerskie	Barcelona Budapeszt Emmetsburg Liverpool Matsue Montreal San José
Położenie na mapie Irlandii Baile Átha Cliath, Dublin
Strona internetowa

Dublin (irl. Baile Átha Cliath, IPA: [bˠalʲɛ a:ha klʲiəh]; ang. Dublin [dʌblɪn] lub [dʊblɪn]) – stolica i największe miasto Republiki Irlandii, położone w prowincji Leinster.

Położony na wschodnim wybrzeżu Irlandii, nad Morzem Irlandzkim, u ujścia rzeki Liffey (irl. An Life) do Zatoki Dublińskiej. Rzeka dzieli miasto na dwie dzielnice o zdecydowanie odmiennym charakterze: Northside oraz nowocześniejszą i bardziej zamożną Southside.

Główny ośrodek administracyjny, kulturalny, ekonomiczny i przemysłowy kraju (przemysł samochodowy, stoczniowy, włókienniczy, odzieżowy, metalowy, elektrotechniczny, spożywczy (słynny browar Guinnessa), poligraficzny, chemiczny, szklarski, papierniczy). Port morski połączony kanałami z rzeką Sionna. Port lotniczy (Dublin Airport). Miasto jest też ośrodkiem turystycznym.

Spis treści 1 Nazwa 2 Historia 3 Ludność 4 Temperatury 5 Zabytki i atrakcje turystyczne 6 Transport 6.1 Lotniczy 6.2 Autobusy 6.3 Szybka kolej miejska DART 6.4 Kolej podmiejska Commuter 6.5 Szybki tramwaj LUAS 7 Osobistości 8 Aktorzy 8.1 Pisarze 8.2 Muzycy 9 Miasta partnerskie 10 Przypisy 11 Linki zewnętrzne

[edytuj] Nazwa

Archaiczna irlandzka nazwa okolic miasta – Dúbh Linn (oznaczająca "Czarny Staw") – została przez stulecia zangielszczona do współczesnej, używanej również w innych językach postaci Dublin. Natomiast współczesna irlandzka nazwa Baile Átha Cliath oznacza "Miasto Brodu z Trzcinowymi Płotami".

[edytuj] Historia

• 841 wikingowie zakładają osadę handlową na południowym brzegu rzeki Liffey
• do XII w. lokalny ośrodek królestwa wikingów
• ok. 1028 siedziba biskupa
• 1170 zdobyty przez Anglonormanów,
• 1171 prawa miejskie, główny ośrodek panowania angielskiego w Irlandii.
• 1279 – 1586 częste miejsce obrad irlandzkiego parlamentu,
• 1613 – 1800 siedziba parlamentu
• 1797 i 1803 – antybrytyjskie powstania
• od XVIII do początku XX wieku główny ośrodek irlandzkiego ruchu niepodległościowego
• 1916 wybuch powstania wielkanocnego
• 1920 krwawa niedziela
• 1922 miejsce wybuchu wojny domowej
• 31 maja 1941 nalot niemiecki (mimo neutralności Irlandii)

[edytuj] Ludność

Spis ludności z roku 2006 podaje, że mieszkańców ścisłego centrum Dublina jest ok. 505 tys.; natomiast mieszkańców historycznego hrabstwa Dublin już ponad 1,1 mln. Wyróżnia się też region aglomeracji Dublina (Greater Dublin Area) składający się z miasta Dublin (Dublin City Council) oraz okolicznych, przyległych miast położonych jednak w innych hrabstwach (przede wszystkim South Dublin, Fingal, Dún Laoghaire-Rathdown oraz w mniejszym stopniu Kildare i Meath), które łącznie zamieszkiwało w 2006 r. ok. 1,6 mln mieszkańców. W roku 2006 szacuje się że co piąty mieszkaniec Dublina posługuje się językiem polskim jako narodowym.

[edytuj] Temperatury

Średnia temperatura w lecie w okolicach 16–20°C w zimie, w okolicach 4–7°C.

[edytuj] Zabytki i atrakcje turystyczne

Dublin jest atrakcyjnym pod względem turystycznym miastem, decyduje o tym m.in. jego specyficzna atmosfera. Zachowało się tutaj stosunkowo niewiele starszych zabytków (sprzed XVII wieku). Jednym z nich jest Zamek Dubliński, wybudowany przez Normanów na miejscu dawnej fortyfikacji wikingów w XIII wieku. Swój obecny wygląd zawdzięcza on jednak przebudowie z XVIII wieku. W pobliżu zamku, od zachodniej strony znajduje się katedra Christchurch z 1172 roku. Powstała po wyburzeniu poprzedniej drewnianej katedry wzniesionej przez wikingów. W późniejszych wiekach popadała coraz bardziej w ruinę – dzisiejszy kształt to efekt kompleksowej renowacji i przebudowy z końca XIX wieku. Drugą katedrą w Dublinie jest katedra św. Patryka. Obie stanowią własność Kościoła Irlandii, będącego częścią wspólnoty anglikańskiej i są udostępniane dla zwiedzających po uiszczeniu opłaty.

W centrum miasta dominuje niewysoka, stosunkowo młoda zabudowa, w przeważającej mierze utrzymana w stylu gregoriańskim i neoklasycznym (XVIII w.). W kilku miejscach zachował się układ urbanistyczny z tego okresu z charakterystycznymi ceglanymi domami. Z epoki wiktoriańskiej pochodzą natomiast budynki Biblioteki Narodowej i Muzeum Narodowego na prawym brzegu Liffey. Na północ od nich, bliżej rzeki znajdują się budynki Uniwersytetu Irlandii (Trinity College), założonego w 1592 roku. Najciekawszym obiektem kompleksu jest uniwersytecka biblioteka, znana z kolekcji iluminowanych rękopisów ze słynną Księgą z Kells (Book of Kells).

Dublin jako stolica kraju i ośrodek kulturalny szczyci się dużą liczbą muzeów i galerii sztuki (35 obiektów). Najważniejszymi z nich są oddziały Muzeum Narodowego gromadzące cenne zabytki i dzieła sztuki wyspy. W głównym gmachu wystawiane są przedmioty z epoki brązu i żelaza, a także średniowieczne. W Aneksie Muzeum Narodowego znajdują się natomiast obiekty związane z obecnością wikingów na wyspie. Galerię Narodową tworzy kolekcja malarstwa irlandzkiego i europejskiego (obrazy Tycjana, Rembrandta, Caravaggia i in.). Licznie odwiedzane są również Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Hugh Lane Gallery.

W mieście nie brak również terenów rekreacyjnych. Znajdujący się na lewym brzegu rzeki, Phoenix Park jest uważany za jeden z największych parków miejskich świata (ma prawie 8 km² powierzchni). W jego obrębie znajdują się tereny sportowe, miejskie zoo oraz rezydencja prezydenta kraju jak również rezydencja ambasadora Stanów Zjednoczonych.

Region Dublina obejmuje nie tylko samo miasto, ale i jego okolice (w granicach hrabstwa). Wzdłuż wybrzeża Morza Irlandzkiego znajdują się kąpieliska: Dún Laoghaire (także przystań promowa), Dalkey, Dollymount Strand, Howth i in. Brzeg oraz wysepki Zatoki Dublińskiej są terenami, gdzie zimują gatunki ptactwa arktycznego; stanowią one cel przyjazdów miłośników obserwacji ptactwa.

Zabytki:

• katedry anglikańskie: (Kościół Irlandii, Church of Ireland) Świętej Trójcy (Holy Trinity) popularnie zwana Kościołem Chrystusowym (Christchurch), obecny wygląd jest efektem XIX-wiecznej renowacji i Św. Patryka (St. Patrick's Cathedral) z XIII wieku
• kościół św. Audoena (XII wieku)
• Kilmainham Hospital (1610) – zaprojektowany na wzór Hotelu Inwalidów w Paryżu
• Kilmainham Gaol więzienie z 1789 roku, obecnie muzeum
• Kolegium Świętej Trójcy Trinity College (1591) – najstarsza uczelnia kraju, jako pierwsza w Europie zaczęła przyznawać stopnie naukowe kobietom
• gmach Trinity College Library (XVI – XVIII wiek) – w środku słynna kolekcja rękopisów, m.in.: Book of Kells i Book of Durrow).
• Bank of Ireland (1739) – dawny budynek parlamentu,
• Rotunda Maternity Hospital (poł. XVIII w.) i in. budowle z XVIII–XIX w.
• pałace: Mansion House (1710), Leinster House (1745), Powerscourt Townhouse (1774)

• Custom House (1781–1791)
• Phoenix Park (1745) – największy miejski park Europy
• Neoklasyczna prokatedra Saint Mary Pro-Cathedral (1815-1825)
• ogród zoologiczny (1830)
• Áras an Uachtaráin – oficjalna rezydencja prezydenta Irlandii
• Zamek Dubliński z 1207 r.
• cmentarz hugenotów z 1693 r.
• muzea:
  • Muzeum Narodowe
  • Galeria Narodowa
  • Muzeum Historii Naturalnej
  • Muzeum Figur Woskowych
  • Muzeum Pisarzy Dublińskich (Dublin Writers' Museum)
  • Muzeum browaru Guinnessa

O'Connell Street jest najbardziej reprezentacyjną z dublińskich ulic. Upamiętnia ona nazwisko wybitnego irlandzkiego polityka i patrioty Daniela O'Connella, którego monumentalny pomnik stoi nad rzeką, u wlotu ulicy. W centralnym punkcie ulicy na środku pomiędzy dwiema jezdniami ulicy, na początku 2003 roku został ustawiony monument, zwany oficjalnie "Spire of Dublin" (Dublińska iglica). Wśród licznie zamieszkującej polonii w Dublinie, monument ten jest jednak nazywany "Szpila".

[edytuj] Transport

[edytuj] Lotniczy

W odległości 10 kilometrów od centrum miasta znajduje się lotnisko międzynarodowe.

[edytuj] Autobusy

W Dublinie istnieje prawie 200 dziennych linii autobusowych a także 24 linie nocne obsługiwanych przez Dublin Bus oraz linie podmiejskie które obsługuje Bus Éireann.

[edytuj] Szybka kolej miejska DART

Składa się z jednej linii (od Greystones do Howth, z rozszerzeniem do Malahide). Trwają plany, by znacznie rozszerzyć system DART. Projekt przewiduje wybudowanie tunelu pod centrum miasta, pozwalający na utworzenie dwóch oddzielnych linii. Obecnie istniejąca część, zostałaby rozdzielona w centrum i z południa skierowana na północny zachód, natomiast część północna na południowy zachód przez projektowany tunel.

[edytuj] Kolej podmiejska Commuter

Składa się z czterech linii:

• Północnej z Pearse Street Station w Dublinie do Droghedy
• Zachodniej z Connolly Station w Dublinie do Longford
• Południowo - Zachodniej z Heuston Station w Dublinie do Kildare
• Południowo - Wschodniej z Connolly Station w Dublinie do Gorey

[edytuj] Szybki tramwaj LUAS

w 2004 roku zostały otwarte 2 linie szybkiego tramwaju LUAS. Od 2008 roku rozpoczęto rozbudowę sieci tramwajowej. Jako pierwsze powstają odcinki będące przedłużeniem tzw "czerwonej linii". Z jednej strony tramwaj wydłużony będzie do dublińskich doków (Docklands) a druga strona od Sandyford do Cherrywood. W trakcie realizacji są plany zakładające budowę kolejnych linii. Szacuje się, że tramwaju używa w Dublinie około 80 tys. osób dziennie. W 2006 Railway Procurement Agency ogłosiła, że Luas system osiągnął zyskowność przed planem, zaledwie po roku działania.

Przyszłość Irlandzki Rząd rozpoczął narodowy plan transportu oddając m.in. w 2007 roku tunel Dublin Port Tunnel. Szacuje się, ze koszty projektu wyniosą 34.4 miliardów euro przez następne 10 lat. Większość z nich przeznaczona zostanie na budowę siedmiu nowych linii szybkiego tramwaju Luas, dwie linie metra, nowe linie szybkiej kolei miejskiej DART oraz na główną stację tramwaju St Stephen's Green, która ma być centralnym miejscem przesiadkowym.

Zobacz także: Metro w Dublinie

[edytuj] Osobistości

• Molly Malone

[edytuj] Aktorzy

• Colin Farrell

[edytuj] Pisarze

• James Joyce
• George Bernard Shaw
• William Butler Yeats
• Oscar Wilde
• Jonathan Swift
• Samuel Beckett
• Bram Stoker
• John Millington Synge
• Seán O'Casey
• Maeve Binchy
• Roddy Doyle

[edytuj] Muzycy

• Bono
• Bob Geldof
• Glen Hansard
• Sinéad O'Connor
• Ronan Keating
• The Edge
• The Corrs

[edytuj] Miasta partnerskie

• Barcelona, Hiszpania
• Liverpool, Wielka Brytania
• San José, USA
• Budapeszt, Węgry
• Emmetsburg, USA
• Matsue, Japonia
• Montreal, Kanada

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Strona miasta Dublin (en)

p • d • e Europejskie Stolice Kultury Lata 80. XX wieku Lata 90. XX wieku Lata 2000-2002 Lata 2003-2009 Lata 2010-2019 1985   Ateny 1986   Florencja 1987   Amsterdam 1988   Berlin Zachodni 1989   Paryż 1990   Glasgow 1991   Dublin 1992   Madryt 1993   Antwerpia 1994   Lizbona 1995   Luksemburg 1996   Kopenhaga 1997   Saloniki 1998   Sztokholm 1999   Weimar 2000  Reykjavík 2000  Bergen 2000  Helsinki 2000  Bruksela 2000  Praga 2000  Kraków 2000  Santiago de Compostela 2000  Awinion 2000  Bolonia 2001  Rotterdam 2001  Porto 2002  Brugia 2002  Salamanka 2003  Graz 2004  Genua 2004  Lille 2005  Cork 2006  Patras 2007  Luksemburg 2007  Sybin 2008  Liverpool 2008  Stavanger 2009  Wilno 2009  Linz 2010  Essen 2010  Pecz 2010  Stambuł 2011  Turku 2011  Tallinn 2012  Guimarães 2012  Maribor

p • d • e Stolice Europy Stolice niepodległych państw Stolice regionów autonomicznych     Amsterdam (konstytucyjna), Holandia Andora, Andora Ateny, Grecja Belgrad, Serbia Berlin, Niemcy Berno, Szwajcaria Bratysława, Słowacja Bruksela, Belgia Budapeszt, Węgry Bukareszt, Rumunia Dublin, Irlandia Haga (siedziba rządu), Holandia Helsinki, Finlandia Kijów, Ukraina Kiszyniów, Mołdawia Kopenhaga, Dania Lizbona, Portugalia Londyn, Wielka Brytania Lublana, Słowenia Luksemburg, Luksemburg Madryt, Hiszpania Mińsk, Białoruś Monako, Monako (państwo-miasto) Moskwa, Rosja Oslo, Norwegia Paryż, Francja Podgorica, Czarnogóra Praga, Czechy Prisztina, Kosowo Reykjavík, Islandia Ryga, Łotwa Rzym, Włochy San Marino, San Marino Sarajewo, Bośnia i Hercegowina Skopje, Macedonia Sofia, Bułgaria Sztokholm, Szwecja Tallinn, Estonia Tirana, Albania Vaduz, Liechtenstein Valletta, Malta Warszawa, Polska Watykan, Watykan (państwo-miasto) Wiedeń, Austria Wilno, Litwa Zagrzeb, Chorwacja     Douglas, Wyspa Man Gibraltar, Gibraltar Longyearbyen, Svalbard Saint Helier, Jersey Saint Peter Port, Guernsey Thorshavn, Wyspy Owcze Tyraspol, Naddniestrze

Szczyt strefy euro: wszystkie banki dostaną potrzebne wsparcie

W Pałacu Elizejskim w Paryżu przywódcy państw strefy euro omawiali wspólne działania w obliczu kryzysu na światowych giełdach finansowych. Liderzy państw strefy euro zgodzili się na zapewnienie gwarancji mających na celu zwiększenie wypłacalności banków. Wesprą także finansowo wszystkie banki, które będą tego potrzebować.

Kraje zamożne i biedniejsze obiecują zgodne działania w walce z kryzysem

Z okazji jesiennej konferencji Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego w Waszyngtonie państwa G20, grupy zrzeszającej najzamożniejsze kraje świata i największe kraje rozwijające się, uzgodniły w weekend, że będą koordynować działania na rzecz wyjścia z kryzysu finansowego.

Portugalia: rząd udzielił bankom gwarancji do 20 mld dolarów

W odpowiedzi na światowy kryzys finansowy i bankowy, portugalski rząd zdecydował w niedzielę o udzieleniu krajowym bankom gwarancji do 20 miliardów euro.

Nadzwyczajny szczyt Eurolandu w Paryżu

Szefowie państw i rządów Eurolandu zebrali się w niedzielę tuż po godz. 17.00 w Paryżu, by naradzić się nad drogami wyjścia z kryzysu finansowego i bankowego.

"Silny złoty tworzy miejsca pracy w Niemczech"

Coraz więcej Polaków przyjeżdża na zakupy do przygranicznych miast niemieckich, dając zarobek Niemcom i obalając stereotypy - pisze w najnowszym wydaniu tygodnik "Der Spiegel".

Linki: Strona g��wna