Z Wikipedii

Welfowie – D'Este – dwie dynastie pochodzenia włosko-niemieckiego, ściśle ze sobą spokrewnione. Pierwsza rządziła – pod nazwą Welfowie – w krajach niemieckich: Bawarii, Saksonii, potem Brunszwiku i Lüneburgu, a następnie Hanowerze oraz Wielkiej Brytanii (pod nazwą dynastii hanowerskiej). Przedstawiciele tego rodu trzykrotnie nosili tytuł cesarski:

• Otto IV, od 1198 król niemiecki, a od 1209 r. cesarz (rzymski);
• Iwan VI, cesarz Rosji 1740–1741;
• Wiktoria Hanowerska, od 1837 królowa Wielkiej Brytanii, a od 1877 cesarzowa Indii.

Druga dynastia panowała – pod nazwą d'Este – w krajach włoskich: Ferrarze i Modenie. Wygasła w 1803 r.

[edytuj] Związki Welfów i d’Este

• Welfowie starsi

Welf, hrabia

• A1.Judyta; x. Ludwik I Pobożny, cesarz (syn Karola I Wielkiego)
• A2. Emma; x. Ludwik Niemiecki (syn Ludwika I Pobożnego, patrz wyż.)
• A3.Konrad I Starszy, opat
  • B1. Hugo (zm. 886), opat w Tours
  • B2. Welf I (zm. ok. 860), hr. Alemanii
    • C1. Eticho
      • D1. Henryk
        • E1. Eticho, hr. Bawarii
        • E2. Rudolf I, hrabia
          • F1. Rudolf II (zm. ok. 992)
            • G1. Welf II (zm. 1030), hr. Szwabii
              • H1. Welf III (zm. 1055), ks. Karyntii
              • H2. Kunegunda; x. Azzo II, markiz d’Este (zob. niż.)

• • B2. Hugo, opat, abp Kolonii
  • B3. Konrad II MÅ‚odszy (zm. ok. 870), hr. Auxerre
    • C1. Rudolf I (zm. 912), kr. Burgundii 888-937
      • D1. Rudolf II (zm. 937), kr. Burgundii
        • E1. Konrad III Spokojny (zm. 993), kr. Burgundii
          • F1. Rudolf III, (zm. 1032), kr. Burgundii

• Este i Welfowie mÅ‚odsi

• Alberto Azzo II (zm. 1097), pan na zamku Este

jego potomkiem był:

• Azzo VII/II (zm. 1264) senior d’Este (VII), senior Ferrary (II); x.1. Kunegunda, c. Welfa II; x.2. Garsend, c. Hugo de Maine
  • A1. (z pierwszego małżeÅ„stwa Azzo z KunegundÄ…) Welf IV (zm. 1101), ks. Bawarii
    • B1. Welf V (zm. 1120), ks. Bawarii
    • B2. Henryk IX Czarny (zm. 1126), ks. Bawarii
      • C1. Henryk X Pyszny (zm. 1139), ks. Bawarii i Saksonii.
        • D1. Henryk XII Lew (zm. 1195), ks. Bawarii i Saksonii (w 1180 r. pozbawiony obydwu ksiÄ™stw).
          • E1. Henryk I (zm. 1227), hr. Palatynu
          • E2. Otto IV (zm. 1218), kr. niemiecki 1198, ces. 1209
          • E3. Wilhelm starszy (zm. ), ks. Lüneburga
            • F1. Otto I DzieciÄ™, (zm. 1252), ks. Brunszwiku i Lüneburga
              • potomkowie – rodzina Welfów, panujÄ…ca w krajach niemieckich Brunszwiku i Lüneburga.
  • A2. (z drugiego małżeÅ„stwa Azzo z GarsendÄ…) Fulko I (zm. 1128), markiz d’Este
    • potomkowie – rodzina d’Este panujÄ…ca we wÅ‚oskich ksiÄ™stwach Ferrary i Modeny

[edytuj] Dzieje

[edytuj] Welfowie starsi

Założycielem rodu był hrabia Welf, żyjący w czasach karolińskich. Pierwszym znaczącym krokiem w karierze były śluby jego córek: Judyty z cesarzem Ludwikiem I Pobożnym, a Emmy z Ludwikiem Niemcem (synem Ludwika Pobożnego z poprzedniego małżeństwa). W drugiej połowie IX wieku ród podzielił się. Młodsza linia, tzw. Rudolfingowie, wywodząca się od Konrada I hr. Auxerre władała królestwem Burgundii w latach 888–1032. Po śmierci ostatniego króla Rudolfa III Próżniaka, królestwa zostało włączone do cesarstwa. Linia starsza wywodząca się od Welfa I, wygasła na ks. Karyntii Welfie III w 1055 r. Jego spadkobierca został siostrzeniec Welf IV – założyciel drugiej, młodszej dynastii Welfów.

[edytuj] d’Este

Zobacz więcej w osobnym artykule: D'Este.

Herb Księstwa Modeny

Początków tego rodu trzeba szukać w niewielkim miasteczku Este, położonym na południe od Padwy. Tam osiedlił się niejaki Alberto Azzo II, który zamek ten obrał na swą siedzibę. Jego przodkowie przywędrowali wraz z wojskiem Karola Wielkiego. Jego potomek Azzo VII (II) markiz d’Este (zm. 1097) ożenił się z Kunegundą, siostrą karynckiego księcia Welfa III. Gdy ten zmarł bezpotomnie, syn tej pary Welf IV oddziedziczył spadek po wuju. Był on założycielem drugiej dynastii Welfów. Po śmierci Kunegundy Azzo ożenił się po raz wtóry z Garsendą z Maine. Syn, który się urodził z tego związku, Fulko (zm. 1128) odziedziczył po ojcu dobra włoskie.

Potomek Fulka, Azzo VII w 1264 r. przyjął tytuł seniora Ferrary, a w 1288 r. jego wnuk Obizzo II seniora Modeny.

Tytuły książęce otrzymał w XV wieku Borso. W 1452 r. został on uznany przez cesarza Fryderyka III księciem Modeny, a w 1471 r. papież Paweł II nadał mu tytuł księcia Ferrary.

Po wygaśnięciu głównej linii rodu na Alfonsie II w 1597 r. spadkobiercą został jego kuzyn książę Cezary. Papież jednak nie uznał jego praw, ponieważ jego ojciec był bastardem księcia Alfonsa I (żoną Alfonsa I była słynna Lukrecja Borgia, córka papieża Aleksandra VI).

Ostatnim księciem Modeny z rodu d’Este był Herkules III. Utracił on swe księstwo w czasie wojen z rewolucyjną Francją w 1796 r. On sam zmarł w 1803 r. Spadkobiercą został arcyksiążę Ferdynand Karol, mąż Marii Beatrycze, córki Herkulesa. Zapoczątkowali oni nową linie Habsburg-d’Este (Dynastia Habsbursko-Lotaryńska)

[edytuj] Welfowie młodsi

Cesarz rzymsko-niemiecki Otto IV

Welf IV w 1070 r. otrzymał we władanie księstwo Bawarii (jako Welf I). W 1137 r. jego wnuk Henryk X Dumny (zwany także Pysznym) otrzymał księstwo Saksonii wraz z ręką Gertrudy córki cesarza Lotara III. Jego syn Henryk Lew stał się jednym z najpotężniejszych władców niemieckich. Jego rywalizacja z Hohenstaufami doprowadziła do utraty przez Henryka Lwa obydwu księstw w 1180 r. (Bawarię otrzymali Babenbergowie, a Saksonię Askańczycy).

W 1198 r. syn Henryka Lwa, Otto IV Welf został wybrany na antykróla niemieckiego. Po śmierci króla Filipa Szwabskiego (z Hohenstaufów) został jedynym władca Niemiec z w 1209 r. koronowano go na cesarza. Zmarł bezpotomnie w 1218 r. jego brat i bratanek o imieniu Henryk władali krótko w Palatynacie. Młodszy brat Wilhelm otrzymał we władanie Lüneburg, a jego syn Otto I Dziecię został w 1235 r. uznany za księcia Brunszwiku i Lüneburga (Brunszwik nadał mu ówczesny cesarz Fryderyka II, w nagrodę, iż nie przystał na propozycję papieża Grzegorza IX aby obwołano go antykrólem).

Herb Księstwa Brunszwiku

Potomkowie Ottona I, dzieli się kilkakrotnie na linie. Stolicami osobnych księstw stawały się najczęściej: Brunszwik, Lüneburg, Wolfenbüttel, później także Kalenberg i Hanower (zob. niż. Podziały terytorialne). Dziejopisarze wyróżniają trzy tzw. wielkie podziały. W 1252 r. po śmierci Ottona I w pierwszym – starym – podziale powstało osobne księstwo Brunszwiku i osobne Lüneburga. Drugi podział – tzw. środkowy – miał miejsce w 1373 r. po śmierci Magnusa II. Powstały wówczas osobne księstwo Lüneburga i Wolfenbüttel. Trzeci podział – tzw. nowy – miał miejsce w 1569 r. gdy dwaj bracia Henryk i Wilhelm podzieli się spadkiem po bracie. Pierwszy osiadł w Dannenbergu, a drugi w Lüneburgu.

Potomek pierwszego August Młodszy odziedziczył w 1634 r. po kuzynie Wolfenbüttel i tytułował się odtąd księciem Braunschweig-Wolfenbüttel. W 1739 r. prawnuk Antoni Ulryk ożenił się z Elżbietą Anną, siostrzenicą carowej Rosji Anny. Ich syn, w wieku zaledwie 2 miesięcy, został po śmierci carowej ogłoszony carem Iwanem VI, a Elżbieta przejęła regencję. Rok później została odsunięta od władzy, a na tronie carów zasiadła Elżbieta, córka Piotra I Wielkiego. Iwan VI zmarł w 1764 r. zamordowany prawdopodobnie na rozkaz Katarzyny II.

Bratanek Antoniego Ulryka, książę Fryderyk August odziedziczył w 1792 r. śląskie księstwo Oleśnicy. Linia ta wygasła w 1884 r. wraz ze śmiercią ks. Wilhelma.

[edytuj] Dynastia hanowerska

Potomek Wilhelma ks. Lüneburga, August I Starszy odziedziczył w 1634 r. Kalenberg. Jego bratanek Ernest August skupił władzę na znacznym obszarze wokół Hanoweru i w 1692 otrzymał godność elektora cesarstwa. Poprzez małżeństwo z Zofią (córką Elżbiety Stuart, czyli siostrzenicą króla Anglii i Szkocji – Karola I), przejął prawa do obydwu tronów. Jego syn Jerzy I w wyniku tzw. chwalebnej rewolucji w 1714, po śmierci matki oraz nieco później królowej Anny, został koronowany w Londynie na władcę Zjednoczonego Królestwa Brytyjskiego. Stał się założycielem tzw. dynastii hanowerskiej.

Jerzy III (zm. 1820) został w 1814 ogłoszony królem Hanoweru. Wraz z śmiercią jego drugiego syna Wilhelma IV w 1837 został zerwana unia brytyjsko-hanowerska. Tron w Londynie odziedziczyła jego bratanica królowa Wiktoria (zm. 1901). Tron w Hanowerze przejął brat Wilhelma, Ernest August.

Syn Ernesta Augusta I, Jerzy V został w 1866 pozbawiony władzy, a ziemie Hanoweru włączono do królestwa Pruskiego. Ernest August III, wnuk Jerzego V i zięć cesarza niemieckiego Wilhelma II w 1913 przejął władzę w księstwie Brunszwiku. Tron utracił w 1918 po rewolucji listopadowej.

Obecnie tytularnym królem Hanoweru jest książę Ernest August V (ur. 1954, mąż księżniczki Karoliny z Monako).

[edytuj] Podziały terytorialne księstwa Brunszwiku i Lüneburga

Herby książąt Lüneburg i Wolfenbüttel w herbarzu J. Siebmachera, 1605 - pierwszy i drugi herb z lewej, dolny rząd

• 1252 – podziaÅ‚ ksiÄ™stwa Brunszwiku i Lüneburga na osobne ksiÄ™stwa (pierwszy – stary – wielki podziaÅ‚ ksiÄ™stwa).
• 1279 – podziaÅ‚ ksiÄ™stwa Brunszwiku na:
  • ksiÄ™stwo Brunszwiku
  • ksiÄ™stwo Grubenhagen
• 1322 – podziaÅ‚ ksiÄ™stwa Grubenhagen na:
  • ksiÄ™stwo Grubenhagen
  • ksiÄ™stwo Osterode
• 1345 – podziaÅ‚ ksiÄ™stwa Brunszwiku na:
  • ksiÄ™stwo Brunszwik-Wolffenbüttel
  • ksiÄ™stwo Getyngi
• 1369 – zjednoczenie ksiÄ™stwa Lüneburga z ksiÄ™stwem Brunszwik-Wolffenbüttel
• 1373 – (drugi – Å›redni – wielki podziaÅ‚ ksiÄ™stwa) podziaÅ‚ ksiÄ™stwa Brunszwiku na:
  • ksiÄ™stwo Brunszwik-Wolffenbüttel
  • ksiÄ™stwo Lüneburga
• 1435 – zjednoczenie ksiÄ™stwa Getyngi z ksiÄ™stwem Brunszwik-Wolffenbüttel
• 1495 – PodziaÅ‚ ksiÄ™stwa Wolffenbüttel na:
  • ksiÄ™stwo Wolffenbüttel
  • ksiÄ™stwa Calenberg.
• 1526 – zjednoczenie Grubenhagen z Osterode
• 1527 – podziaÅ‚ ksiÄ™stwa Lüneburga na:
  • ksiÄ™stwo Harburga
  • ksiÄ™stwo Celle
• 1569 – (trzeci – nowy – wielki podziaÅ‚ ksiÄ™stwa) podziaÅ‚ ksiÄ™stwa Celle na:
  • ksiÄ™stwo Dannenberg
  • ksiÄ™stwo Celle-Lüneburg
• 1584 – zjednoczenie ksiÄ™stwa Calenberg z ksiÄ™stwem Wolffenbüttel
• 1596 – zjednoczenie ksiÄ™stwa Osterode z ksiÄ™stwem Celle-Lüneburg
• 1598 – podziaÅ‚ ksiÄ™stwa Dannenbergu na:
  • ksiÄ™stwo Dannenbergu
  • ksiÄ™stwo Hitzacker
• 1634 – wygasÅ‚a linia z Calenbergu i Wolffenbüttel.
  • zjednoczenie ksiÄ™stwa Calenbergu z ksiÄ™stwem Lüneburga
  • zjednoczenie ksiÄ™stwa Wolffenbüttel z ksiÄ™stwem Hitzacker
• 1636 - zjednoczenie ksiÄ™stwa Dannenbergu z ksiÄ™stwem Wolffenbüttel
• 1641 - zjednoczenie ksiÄ™stwa Harburga z ksiÄ™stwem Celle-Lüneburg.
• 1641 - podziaÅ‚ ksiÄ™stwa Lüneburga na:
  • ksiÄ™stwo Celle (primogenitura)
  • ksiÄ™stwo Calenberrgu i Hanower (sekundogenitura)
• 1666 – podziaÅ‚ ksiÄ™stwa Brunszwik-Wolffenbüttel na:
  • ksiÄ™stwo Brunszwik-Wolffenbüttel
  • ksiÄ™stwo Bever
• 1689- wÅ‚Ä…czenie ziem ksiÄ™stwa Sachsen-Lauenburg do ksiÄ™stwa Celle
• 19 grudnia 1698 – podniesienie ksiÄ™stwa Hanoweru i Calenbergu do rangi elektoratu Hanoweru.
• 1705 – zjednoczenie ksiÄ™stwa Celle z elektoratem Hanowerem
• 1714 – elektor Hanoweru Jerzy I Ludwik zostaÅ‚ królem Wielkiej Brytanii (unia personalna)
• 1809 – zjednoczenie ksiÄ™stwa Bever z ksiÄ™stwem Brunszwik-Wolffenbüttel
• 12 lipca 1815 – podniesienie elektoratu Hanoweru do rangi królestwa
• 1837 – koniec unii personalnej Wielkiej Brytanii (królowÄ… zostaÅ‚ Wiktoria) i Hanoweru (królem zostaÅ‚ Ernest August I)
• 1866 – zajÄ™cie królestwa Hanoweru przez Prusy
• 1884 – wygasÅ‚a linia książąt Brunszwik-Wolffenbüttel – zajÄ™cie ksiÄ™stwa przez Prusy
• 1913 – przekazanie ksiÄ™stwa Brunszwiku Ernestowi Augustowi III z Hanoweru
• 1918 – Rewolucja listopadowa. Republika

[edytuj] Literatura

• SÅ‚ownik Dynastii Europy, p. red. J. Dobosza i m. SerwaÅ„skiego, PoznaÅ„ 1999

[edytuj] Zobacz też

• WÅ‚adcy Wielkiej Brytanii,
• WÅ‚adcy Brunszwiku i Hanoweru
• Hanower (paÅ„stwo)

[edytuj] Linki zewnętrzne

• M. Marek Genealogia Welfów i d'Este
• strona domowa rodu Die Welfen