Z Wikipedii

Dyskietka – przenośny nośnik magnetyczny o niewielkiej pojemności, umożliwiający zarówno odczyt jak i zapis danych. Polska nazwa dyskietka została zaproponowana najprawdopodobniej przez Jana Bieleckiego.

Współcześnie dyskietki są wypierane przez pamięci USB.

[edytuj] Historia

Jako pierwsze pojawiÅ‚y siÄ™ dyskietki 8-calowe. NastÄ™pnie zaczÄ™to stosować dyskietki 5¼-cala o pojemnoÅ›ci 360 KB (DD) (choć bardzo czÄ™sto ówczesne napÄ™dy potrafiÅ‚y formatować na 180 KB lub nawet mniej), a nastÄ™pnie 1,2 MB (HD) (choć istniaÅ‚y programy, które potrafiÅ‚y formatować je na 1,4 lub nawet 1,6 MB). MiaÅ‚y miÄ™kkÄ… obudowÄ™, nie byÅ‚o zamkniÄ™cia otworu odczytu - należaÅ‚o je przechowywać w papierowych kopertach. MiaÅ‚y jednak tÄ™ zaletÄ™, że po wyciÄ™ciu otworu zezwalajÄ…cego na zapis można byÅ‚o używać obu ich stron w napÄ™dach jednostronnych. Zabezpieczenie przed zapisem polegaÅ‚o na zaklejeniu nieprzezroczystym kawaÅ‚kiem taÅ›my samoprzylepnej wyciÄ™cia z boku dyskietki. Mniej popularne byÅ‚y inne dyskietki – 3-calowe stosowane w komputerach firmy Amstrad i 2,5-calowe w pierwszych komputerach przenoÅ›nych.

Współcześnie dyskietki wychodzą już z powszechnego użycia jednakże są jeszcze dalej produkowane w niewielkich ilościach, używane są przeważnie w starszych komputerach typu PC, Apple Macintosh, Amiga, Atari. Z uwagi na niewielką pojemność zostały wyparte przez nowocześniejsze nośniki pamięci, takie jak: płyty CD, DVD oraz ich odpowiedniki wielokrotnego zapisu, przenośne dyski twarde, pamięć półprzewodnikową typu Flash, wbudowaną w karty pamięci, a także pamięci USB tzw. PenDrive oraz odtwarzacze MP3. Obecnie stacje dyskietek nie są już montowane w laptopach, jednak w napędy te wyposażane są nadal stacjonarne komputery osobiste, głównie z przyczyn historycznych, dla zachowania łatwej komunikacji ze starszymi modelami.

W komputerach klasy PC obecnie najpowszechniej używane sÄ… dyskietki 3,5 calowe (wg innych oznaczeÅ„ - 90 mm) HD (High Density) o pojemnoÅ›ci "1.44 MB" ("megabajt" ten w rzeczywistoÅ›ci byÅ‚ jednostkÄ… mieszanÄ… - 1000×1024, a dyskietki te miaÅ‚y 1440 KiB). Dyskietka taka skÅ‚ada siÄ™ z twardej plastikowej obudowy z otworem dostÄ™powym do noÅ›nika zasuwanym metalowÄ… (później plastikowÄ…) zasuwkÄ…. Konstrukcja ta powstaÅ‚a z wczeÅ›niej używanych dyskietek identycznej budowy mechanicznej DD (Double Density) o pojemnoÅ›ci 720 KiB, powszechnie używanych w komputerach klasy Amiga (komputer ten obsÅ‚uguje dyskietki DD jako 880 KiB. Modele wyposażone w stacje HD zapisujÄ… na dyskietkach "1,76 MB") oraz Atari ST (dyskietki DD mogÄ… mieć 946 176 bajtów oraz format zgodny z PC, natomiast HD może mieć maksymalnÄ… pojemność 1 892 352 bajtów). RozwiniÄ™ciem tej konstrukcji jest standard dyskietek ED (Extra Density) "2.88 MB" (dla Atari ST dostÄ™pne byÅ‚y napÄ™dy ED zapewniajÄ…ce odpowiednio wiÄ™ksze pojemnoÅ›ci), ale nie przyjÄ…Å‚ siÄ™, m.in. z powodu konkurencji ze znacznie bardziej pojemnymi dyskietkami napÄ™dów typu ZIP czy JAZ. Zachowana jest kompatybilność wsteczna.

Dyskietki 3,5" były najbardziej zawodne spośród powstałych typów pamięci przenośnych, jednak osiągnęły ogromny sukces, dzięki małym rozmiarom i niskiej cenie.

[edytuj] Budowa dyskietki 3,5 cala

Budowa dyskietki
1. Okienko blokady zapisu
2. Talerzyk obracajÄ…cy dyskietkÄ…
3. Ruchoma osłonka nośnika
4. Obudowa, z prawej strony u dołu ścięcie uniemożliwiające włożenie dyskietki odwrotnie
5. Włóknina zapobiegająca ocieraniu nośnika o obudowę i czyszcząca nośnik
6. Nośnik
7. Rozmieszczenie ścieżek i sektorów na nośniku.
8. Z lewej strony u góry otwór rozpoznawania typu dyskietki, jest HD (1,44 MB), brak dyskietka DD (720 kB).

[edytuj] Dyskietka 3,5 cala

Dyskietka 3,5 cala

Awers

Rewers

[edytuj] Inne dyskietki

Dyskietka 8 calowa

Dyskietka 5,25 cala

Dyskietka 3 calowa

Zobacz galeriÄ™ na Wikimedia Commons:
Dyskietka

[edytuj] Organizacja danych

Najmniejszą fizyczną ilością danych jaką można zapisać i odczytać na/z dyskietkę jest sektor. Jego pojemność informacyjna wynosi 512 bajtów, jednak na powierzchni dyskietki zapisywane jest jeszcze 142 bajty dodatkowych informacji niedostępnych dla użytkownika (są to parametry dla kontrolera dysku oraz dane wymagane do korekcji błędów odczytu).

Logiczną jednostką zapisu danych na dyskietkach jest klaster (ang. cluster), zwany także czasami JAP, czyli Jednostką Alokacji Pliku. W odróżnieniu od dysków twardych na dyskietce klaster ograniczony jest do maksymalnie dwóch sektorów (1024 bajty).

Cały nośnik podzielony jest na ścieżki (ang. track), których maksymalnie może być 40 lub 80 (komputery zgodne z Atari ST zapisują maksymalnie 83 ścieżki). Pojedyncza ścieżka w zależności od typu dysku może składać się z 8 lub nawet 36 sektorów. Dla przykładu dyskietka w gęstości HD zgodna z MS/DR-DOS zawiera 18 sektorów na ścieżce. Każda ścieżka składa się z dodatkowych znaczników, które oznaczają początek (BOT) i koniec ścieżki (EOT).

Dyskietki wymagają procesu zwanego formatowaniem nośnika. Dzieli on powierzchnię nośnika na ścieżki i sektory. Dla dyskietki używanej wiąże się to z wymazaniem wszystkich danych.

[edytuj] Tabela alokacji plików

Systemem plików dostępnym dla dyskietek jest np. FAT (ang. File Allocation Table), który wywodzi się z systemu MS/DR-DOS (początki w QDOS). Zapisane są w nim te klastry, które składają się na konkretny plik. Na dyskietce zgodnej z MS-DOS znajdują się dwie kopie FAT, dzięki którym możliwe jest odtworzenie struktury plików na dysku w razie jej uszkodzenia.

System ten pozwala na zapisanie maksymalnie 4096 klastrów. Wynika to z numeracji klastrów w FAT, który jest wykonywany za pomocą 12 bitowych wartości. Stąd system FAT stosowany dla dyskietek nazywano FAT12 (dla dysków twardych są to FAT16 i FAT32).

Inne systemy operacyjne pozwalają na zapis w wielu systemach plików, w tym preferowany jest natywny (np. Linux itp.). Często też dla zachowania zgodności, możliwy jest opcjonalny zapis w FAT12.

[edytuj] Sektor rozruchowy

Pierwszym sektorem nośnika jest sektor rozruchowy zwany boot-sektorem (oznaczany numerem 0). Przechowuje on wszystkie niezbędne parametry dyskietki. Do parametrów takich zaliczyć można między innymi:

• identyfikator systemu operacyjnego
• liczba bajtów w sektorze
• liczba sektorów na klaster
• liczba sektorów zarezerwowanych
• liczba kopii tablicy FAT
• liczba pozycji w głównym katalogu
• rodzaj noÅ›nika (bajt)
• liczba sektorów na Å›cieżce
• liczba stron dyskietki
• fizyczny numer dyskietki
• nazwa dyskietki (podawana po procesie formatowania)
• typ systemu plików (FAT12)

Nie wszystkie parametry są interpretowane i nie wszystkie wartości tych parametrów są dozwolone w danych systemach operacyjnych (do najmniej elastycznych należy zaliczyć QDOS, kompatybilne z MS-DOS oraz Windows).

Fizyczne uszkodzenie sektora zerowego uniemożliwia korzystanie z dyskietki w odróżnieniu od pozostałych sektorów, które mogą być pomijane (analogicznie jest w przypadku dysków twardych). Odpowiedni komunikat błędu pojawia się podczas formatowania uszkodzonej dyskietki (np. MS-DOS/Windows podaje komunikat o uszkodzeniu sektora zerowego oraz o niemożności wykorzystania nośnika).

[edytuj] Ciekawostki

• Atari ST byÅ‚o jedynym komputerem domowym, w którym format zapisu danych na noÅ›niku byÅ‚ caÅ‚kowicie programowalny. Komputery zgodne z IBM PC, Apple oraz Amiga charakteryzowaÅ‚y konkretne gÄ™stoÅ›ci zapisu, czÄ™sto niekompatybilne z pozostaÅ‚ymi architekturami. Atari zapisywaÅ‚o standardowo dyskietkÄ™ w formacie zgodnym z PC (czyli pojemność 720 KiB) natomiast mogÅ‚y też zapisać dowolny inny format (ograniczony jedynie parametrami technicznymi stacji dysków). Maksymalnym formatem zapisu dla dyskietek np. DD byÅ‚o 946 176 bajtów, który jeszcze mógÅ‚ być zwiÄ™kszany poprzez manipulowanie iloÅ›ciÄ… wpisów w katalogu głównym. Możliwe byÅ‚o też sformatowanie dyskietki dla przykÅ‚adu na 5 632 bajtów, na które dostÄ™pnych byÅ‚o 3 584 bajty (format: 1 strona, 1 sektor, 1 sektor na klaster, 10 Å›cieżek).

• Stacje dysków wyposażone sÄ… we wskaźnik aktywnoÅ›ci LED, który w przypadku komputerów Atari ST oraz Amiga byÅ‚ w peÅ‚ni software'owo kontrolowany. ByÅ‚o to wykorzystywane w demkach oraz grach. Dla przykÅ‚adu w grze Lemmings (wersja dla ST) dioda ta migaÅ‚a, gdy przez lemminga budujÄ…cego mosty byÅ‚y wykorzystywane ostatnie trzy przÄ™sÅ‚a. MiaÅ‚o to na celu zastÄ…pienie efektów dźwiÄ™kowych w przypadku braku komputerowego sygnaÅ‚u audio (np. po Å›ciszeniu itp.). ByÅ‚o to o tyle istotne, że przygotowywaÅ‚o gracza na to, że lemming koÅ„czy budowÄ™ mostu i należy go uchronić przed spadniÄ™ciem z niego w przepaść^[1].

• System operacyjny Atari ST, TOS, byÅ‚ jednym z niewielu, które wykorzystywaÅ‚y wskaźnik obecnoÅ›ci dysku w napÄ™dzie, dziÄ™ki czemu pewne operacje byÅ‚y pomijane, jeÅ›li noÅ›nik nie zostaÅ‚ wyjÄ™ty/zamieniony. Innym przykÅ‚adem jest to, że w czasie, gdy inne komputery wyÅ›wietlaÅ‚y użytkownikowi komunikat, aby nacisnÄ…Å‚ dowolny klawisz, gdy np. zmieni dyskietki itp., w szeregu najwyższej klasy programów dla ST komunikat ten nie pojawiaÅ‚ siÄ™, gdyż wczytywanie z dyskietki nastÄ™powaÅ‚o automatycznie (po wÅ‚ożeniu jej do napÄ™du).

[edytuj] Zobacz też

Popularne firmy z branży nośników pamięci:

• Verbatim
• Dysan
• TDK