Z Wikipedii

Edmund Halley (również Edmond Halley) (ur. 8 listopada 1656 w Haggerstone, Shoreditch koło Londynu - zm. 14 stycznia 1742 w Greenwich koło Londynu) - angielski astronom i matematyk. Odkrył ruchy własne gwiazd oraz istnienie eliptycznych orbit kometarnych, przepowiadając powrót komety zwanej dziś jako kometa Halleya.

Syn Edmunda (lub Edmonda) Halleya, bogatego producenta mydła. W 1673 w wieku 17 lat Edmund Halley wstąpił do Queen's College Oxford. Do 1678 obserwował niebo nad południową półkulą z Wyspy Świętej Heleny, tworząc rejestr 372 gwiazd. Następnie wrócił do Anglii. Do tego czasu nie dostał jeszcze dyplomu ukończenia uczelni. Ostatecznie na wniosek króla Karola II, otrzymał go bez egzaminu końcowego.

W maju 1679 został wysłany do Gdańska przez Roberta Hooke, aby zweryfikować kwestionowane przez członków Towarzystwa Królewskiego (Royal Society) obliczenia położenia gwiazd dokonywane bez przyrządów optycznych przez Jana Heweliusza, skądinąd także członka Towarzystwa. Do lipca razem z gdańskim astronomem weryfikował obliczenia przy pomocy swych instrumentów, m.in. kwadranta z lunetami. Po ich zakończeniu Halley wydał niezwykle pomyślny dla Heweliusza wyrok.

Zainteresowanie problemami grawitacji oraz prawami Keplera odnośnie ruchów planet skłoniło go do odwiedzenia w sierpniu 1684 Izaaka Newtona, który przedstawił mu swoje nieupublicznione prace wyjaśniające wątpliwości. Halley przekonał Newtona do napisania pracy Principia Mathematica Philosophiae Naturalis (1687), po czym sfinansował jej druk.

W 1693 roku w oparciu o zestawienia narodzin i zgonów sporządzone przez wrocławskiego pastora Caspara Neumanna opracował wzorzec obliczania składek emerytalnych dla powstających funduszy ubezpieczeniowych. W swej analizie potraktował Wrocław jako miasto wzorcowe — nie będące portem, który nawiedza większa liczba cudzoziemców i leżące w spokojnym obszarze kontynentu. Wg jego wyliczeń pod koniec XVII wieku miasto miało mieć ok. 34 tys. ludności, z czego mężczyzn w wieku poborowym — między 18 a 56 lat — 9027. Śmiertelność dzieci wynosiła 45 proc. między 1 a 6 rokiem życia. Na podstawie swoich analiz sformułował także wnioski dla rządzących, sugerując zniechęcanie do celibatu tak poprzez wysokie podatki, jak i przymus służby wojskowej oraz nawołując władze do wspierania rodzin wielodzietnych tj. mających powyżej dwójki dzieci. Z kolei pomoc dla biednych polegać miałaby na dostarczaniu miejsc pracy, aby mieli szansę samodzielnego zarobienia na przysłowiowy chleb. Zaproponowany przez Halleya sposób wyliczania składek w zależności od wieku w niektórych towarzystwach ubezpieczeniowych przetrwał do końca XVIII wieku.

W roku 1693 zastosował rtęć jako ciecz termometryczną w termometrze.

Aby uhonorować jego dokonanie i wkład w astronomię, jego nazwiskiem nazwano krater na Księżycu, krater na Marsie oraz kometę.

[edytuj] Zobacz też

• przeglÄ…d zagadnieÅ„ z zakresu astronomii
• krater Halleya na Księżycu
• krater Halleya na Marsie

[edytuj] Linki zewnętrzne

• John J O'Connor; Edmund F. Robertson Edmund Halley w MacTutor History of Mathematics archive (en)
• Halley, Edmond (po angielsku)

   

Zobacz galeriÄ™ na Wikimedia Commons:
Edmund Halley

McCain i Palin podsycają nienawiść do Obamy

John McCain i Sarah Palin sieją w swoich wystąpieniach ziarna nienawiści i podziału - twierdzi czarnoskóry kongresmen John Lewis, weteran walki o prawa obywatelskie. Jego zdaniem przypomina to sytuację z lat 60-tych, kiedy to gubernator Alabamy George Wallace wszelkimi sposobami bronił utrzymania segregacji rasowej.

Polacy zasiÄ…dÄ… w litewskim parlamencie?

Zdaniem szefa Akcji Wyborczej Polaków na Litwie (AWPL), posła Waldemara Tomaszewskiego partia polskiej mniejszości w niedzielnych wyborach parlamentarnych uzyska 5-6 proc. poparcia. Oznaczałoby to, że AWPL po raz pierwszy przekroczy 5-procentowy próg wyborczy, a jej kandydaci zasiądą w parlamentarnych ławach.

Milan Kundera wydał bezpiece kolegę

Czeskie media obiegła w niedzielę elektryzująca wiadomość. Słynny pisarz Milan Kundera w latach 50. XX wieku wydał czechosłowackiej komunistycznej służbie bezpieczeństwa przyjaciela swej koleżanki.

Białoruś bliżej Europy?

Uznając pewien postęp w procesie wyborczym na Białorusi, ministrowie spraw zagranicznych "27" mają w poniedziałek w Luksemburgu wznowić przerwane w 2004 roku relacje UE-Białoruś i zawiesić część sankcji wizowych.

Wybory na Litwie wygrała dotychczasowa opozycja

Opozycyjna partia konserwatywna Związek Ojczyzny - Litewscy Chrześcijańscy Demokraci Andriusa Kubiliusa wygrała w niedzielę wybory parlamentarne na Litwie, uzyskując - według sondaży exit poll - 21 procent głosów. Do sejmu nie wejdzie Akcja Wyborcza Polaków na Litwie.