Z Wikipedii

Yukichi Fukuzawa w Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu (1862).

Fukuzawa Yukichi (jap. 福沢諭吉 Fukuzawa Yukichi; ur. 10 stycznia 1835 w Osace; zm. 3 lutego 1901 w Tokio) był japońskim pisarzem, pedagogiem, tłumaczem, przedsiębiorcą i politologiem. Założył Uniwersytet Keio. Jego poglądy na temat władzy i instytucji publicznych wywarły wpływ na przemiany zachodzące w gwałtownie zmieniającej się Japonii podczas Epoki Meiji. Został uznany za jednego z najbardziej wpływowych myślicieli japońskich. Ponadto uważany jest za jednego z twórców współczesnej Japonii.

[edytuj] Młodość

Pomnik Nakatsu-Han składu i Fukuzawa Yukichi urodzenia, w Hotarumachi, Fukushimaku, miasta Osaka, Japonia.

Fukuzawa urodził się w zubożałej rodzinie samurajów należącej do klanu Nakatsu w Osace w 1835 roku. W wieku czternastu lat wstąpił do szkoły studiów holenderskich (rangaku). W 1853, krótko po przybyciu komandora Matthew Perry'ego, brat Fukuzawy (głowa rodziny) zlecił mu podróż do Nagasaki gdzie znajdowała się holenderska kolonia na wyspie Dejima. Nakazał Fukuzawie nauczyć się języka holenderskiego, aby mógł studiować europejskie techniki wojskowe.

Jednakże jego pobyt w Nagasaki był krótkotrwały. Szybko zaczął przyćmiewać swojego gospodarza - Okudairi Ikiego. Okudari zaplanował pozbyć się Fukuzawy pisząc fałszywy list o chorobie jego matki. Fukuzwa, odkrywając fałszerstwo, zaplanował podróż do Edo i kontynuację studiów tam bo wiedział, że prawdopodobnie nie będzie mógł pozostać w rodzinnej domenie - Nakatsu. Jednak po powrocie do Osaki jego brat nakłonił go zostania i zapisania się do szkoły Tekijuku prowadzonej przez fizyka Ogatę Koana. Uczył się tam przez trzy lata i w pełni opanował język holenderski. W 1858 został oficjalnie mianowany na nauczyciela holenderskiego w rodzinnej domenie i został wysłany do Edo, żeby nauczać rodzinnych wasali.

W następnym roku Japonia otworzyła trzy porty dla amerykańskich i europejskich statków. Fukuzawa, zainteresowany zachodnią cywilizacją, pojechał do Kangawy, żeby je zobaczyć. Po przybyciu odkrył, że w rzeczywistości większość europejskich kupców mówi po angielsku, a nie holendersku. Rozpoczął wtedy naukę angielskiego, jednak w owym czasie ciężko było znaleźć tłumaczy japońsko-angielskich, a słowniki nie istniały więc jego nauka szła powoli.

Żeglarze z Kanrin Maru, członków Komitetu Japoński do Ambasady Stanów Zjednoczonych (1860). Fukuzawa Yukichi siedzi po prawej stronie.

Ród Tokugawa zadecydował o wysłaniu posłów w imieniu shoguna do Stanów Zjednoczonych. Fukuzawa zgłosił się jako ochotnik do admirała Kimury Yoshitake. Statek Kimury przybył do San Francisco w 1860. Delegacja pozostała w mieście miesiąc. W tym czasie Fukuzawa zrobił sobie zdjęcie z Amerykanką, które jest jednym z najbardziej znanych zdjęć historycznych Japonii. Znalazł również słownik od którego rozpoczął naukę angielskiego.

Fukuzawa Yukichi z Theodora Alice in San Francisco, 1860.

Po powrocie Fukuzawa został oficjalnym tłumaczem szogunatu. Krótko po tym wydał swoją pierwszą poblikację, japońsko-angielski słownik, tłumaczony ze słownika chińsko-angielskiego, który nazwał "Kaei Tsūgo". W 1862 odwiedził Europę jako jeden z dwóch tłumaczy w czterdziestoosobowej misji wysłanej przez szogunat. Rozmowy prowadzone były w Anglii, Francji, Holandii, Prusach i Rosji. Trwało to prawie cały rok.

Informacje zdobyte podczas podróży zaowocowały słynną pracą Seiyo Jijo (西洋事情, "Warunki na Zachodzie"), którą opublikował w dziesięciu tomach w 1867, 1868 i 1870. Opisywała ona zachodnią kulturę i obyczaje w prosty, łatwy do zrozumienia sposób. Szybko stała się bestsellerem. Niedługo po tym Został uznany za czołowego eksperta w dziedzinie Zachodu. Postanowił, że jego misją życiową będzie edukowanie swoich rodaków w nowych kierunkach myślowych, które zaowocują wzmocnieniem Japonii i uchronią ją przed europejskim imperializmem.

[edytuj] Praca

Twórczość Fukuzawy była jego największym wkładem w okres Meiji. Pomiędzy 1872 a 1876 opublikował siedemnaście tomów Gakumon no Susume ("Zachęta do nauki"). Podkreśla wagę zrozumienia reguł równouprawnienia i edukacji jako klucza do potęgi. Wpierał edukację; ufundował jeden z największych japońskich uniwersytetów, prestiżowy Keio-gijuku, znany dzisiaj jako Uniwersytet Keio. Wierzył we wzmacnianie rozumu poprzez edukację i studia. jednym z najczęściej czytanych w owym czasie jego artykułów, nosił tytuł Datsu-A Ron, przetłumaczony jako "Opuścić Azję".

W tomach Gakumon no Susume bronił swojej głównej zasady "niepodległości narodu, przez niepodległość osoby". Za osobę niepodległą uważał taką, która nie musi polegać na sile innej osoby. Miał nadzieję, że taką postawą społeczną zaszczepi w Japończykach poczucie własnej siły i przez to stworzy naród, gotowy do rywalizacji z innymi. Wiedział, że społeczeństwa zachodnie stały sie potężne w stosunku do innych narodów, własnie przez edukację, indywidualizm (niezależność), konkurencję i wymianę pomysłów.

Fukuzawa opublikował wiele wpływowych rozpraw i krytyk. Jedną z ważniejszych była opublikowana w 1875 Bunmeiron no Gairyaku ("Szkic teorii cywilizacji"). Zawarł w niej swoje poglądy na temat cywilizacji. Według niego, cywilizacje są zależne zarówno od czasu i okoliczności, jak i od porównania. Na przykład Chiny były stosunkowo dobrze rozwinięte w stosunku do kolonii w Afryce, a narody Europejskie stały na najwyższym poziomie w tamtym czasie. Wiele poglądów Fukuzawy podzielali jego koledzy z grupy myślicieli Meirokusha. Zostały opublikowane jako jego wkład do Meiroku Zasshi, naukowej gazecie, którą pomagał wydawać. W swoich książkach i dziennikach mówi o światowej "cywilizacji" i co ona oznacza. Nawołuje do ruchu w kierunku tej "cywilizacji", co ma oznaczać dobrobyt materialny i duchowy, wyniesienie życia ludzkiego na "najwyższy plan". "Ruch w kierunku cywilizacji" powinien oznaczać pościg za wiedzą i prawością. Uważa, że różnica między silnym i słabym, małym i dużym wynika tylko z różnicy w ich wiedzy i wykształceniu. Uważa także, że Japonia nie powinna polegać tylko na imporcie zagranicznych towarów i broni, ale na rozwoju wiedzy i tworzeniu przedsiębiorstw na niej bazujących.

[edytuj] Krytyka

Popiersie Fukuzawa Yukichi w kampusie Uniwersytetu Keio

Fukuzawa był później krytykowany za wspieranie japońskiego imperializmu swoją pracą Datsu-A Ron ("Opuścić Azję") opublikowaną w 1885, oraz za wpieranie pierwszej wojny chińsko-japońskiej (1894-1895). Jednak Datsu-A Ron było właściwie odpowiedzią na porażkę Korei, która podjęła próby przeprowadzenia efektywnych reform. Próbę tę wspierał przez zaproszenie młodych koreańskich arystokratów do swojej szkoły. Praca została opublikowana jako wycofanie się z tego wsparcia. Jednak pomoc, której udzielał, nigdy nie miała doprowadzić do całkowitej niezależności półwyspu, a jedynie wprowadzić Koreę pod jeszcze większy wpływ Japonii. Demonstracją tego były walki o władze, toczone w Korei przez Koreańczyków wspieranych przez Fukuzawę i Cesarską Armią Japońską podczas pierwszej wojny chińsko-japońskiej.

Jego entuzjazm do wspierania pierwszej wojny chińsko-japońskiej miał wiele wspólnego z jego opinią na temat planu modernizacji. Jak wielu członków rządu, Fukuzawa wierzył, że unowocześnienie Azji może być dokonane jedynie przy użyciu siły. Wierzył, ze Chiny znajdujące się pod jarzmem zacofanej władzy, nie będą mogły przeprowadzić reform o własnych siłach. Podczas wojny nadal praktykowano tam zwyczaj krępowania stóp, opium sprzedawane było na ulicach, a skorumpowani urzędnicy nie mogli poradzić sobie z zagranicznymi wpływami. Chiny wyprzedawały ważne gałęzie przemysłu narodowego, żeby spłacić zagraniczne długi. Japończycy cierpieli poniżenie, że byli traktowani podobnie przez zachodnie mocarstwa, więc, aby uniknąć losu Chin, Fukuzawa liczył, że pokazując sprawność japońskiej armii, zmieni nastawienie opinii publicznej na Zachodzie i zmusi ich do rewizji swoich poglądów na temat traktowania Japonii. Dlatego też Fukuzawa widział w krajach azjatyckich zarówno zagrożenie jak i szansę.

Fukuzawa napisał w Datsu-A Ron: "moim zdaniem te dwa kraje [Chiny i Korea] nie mogą przetrwać jako kraje niepodległe pod nawałnicą wpływów zachodnich na Wschodzie... Działania prawego człowieka nie mają żadnego wpływu, jeżeli żyje on w sąsiedztwie miasta, gdzie mieszkają ludzie znani ze swej głupoty, samowoli, okrucieństwa i samolubności. Wszystkie czyny, których się podejmie, będą zawsze przyćmione i pogrzebane przez ohydę jego sąsiadów."