Z Wikipedii

Treść tego hasła może nie być zgodna z zasadami neutralnego punktu widzenia. Zajrzyj na stronę dyskusji i pomóż go poprawić.

Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości.

Górale to:

1. w znaczeniu ogólnym (w języku polskim) - mieszkańcy terenów podgórskich i obszarów górskich (np. górale kaukascy),
2. w ujęciu szczegółowym - mieszkańcy terenów od doliny Ostrawicy na zachodzie po dolinę Białego Czeremoszu (na wschodzie),
3. w przedwojennej Polsce - niejednolita etnicznie ludność pochodzenia ruskiego i polskiego. Pierwsza zamieszkuje Gorgany i Czarnohorę (na obecnej Ukrainie), Bieszczady i częściowo Beskidy, druga pozostałą część Beskidów, Podhale z Tatrami w Polsce oraz region poczynając od Podtatrza na wschodzie, poprzez Górną Orawę do Kysucy i Czadcy na zachodzie w Słowacji i Śląsk Cieszyński.

Grupa etnograficzna zwana góralami powstała wskutek wymieszania wielu grup etnicznych: Wołosi, Kipczacy, Jazygowie, Awarowie, Rusini, Polacy (w rozumieniu osadnictwa z centralnej Polski). Istnieją liczna przesłanki świadczące o obecności w Karpatach Gotów (kultura czerniachowska).

W dialektach (etnolektach) górali karpackich oraz w kulturze ludowej zachowane są liczne elementy wołoskie.

[edytuj] Podział

Nauka wyróżnia następujące góralskie grupy etnograficzne:

Górale polscy

• górale śląscy (zobacz też Ślązacy):
  • górale wiślańscy
  • górale jabłonkowscy (Jacki jabłonkowskie)
• górale małopolscy:
  • górale czadeccy (w okolicy Czadcy na Słowacji)
  • górale żywieccy
  • górale babiogórscy
  • górale orawscy (na Górnej Orawie, po stronie słowackiej)
  • górale spiscy (w większości na słowackim Górnym Spiszu)
  • górale pienińscy
  • górale sądeccy
  • górale podhalańscy
  • górale zagórzańscy

Górale polscy posługują się gwarami małopolskimi (podhalańska i sądecka) i śląskimi.

Podział na ww. grupy jest umowny, oparty na niewielkich różnicach w kulturze ludowej i równie niewielkich różnicach dialektalnych. Silniej zarysowuje się jedynie odrębność górali śląskich, którzy mówią dialektem śląskim niemazurzącym (górale wiślańscy) lub jabłonkującym (jabłonkowanie, górale jabłonkowscy) powstałym w wyniku zetknięcia gwar niemazurzących - śląskich (cieszyńskich) z mazurzącymi małopolskimi (żywieckimi) i śląsko-małopolskimi (czadeckimi).

Górale ruscy

• Bojkowie (Bieszczady i zach. Gorgany)
• Łemkowie (Beskid Niski,Bieszczady wschodnia część Beskidu Sądeckiego, także po słowackiej stronie w Zemplínie i na Zakarpaciu)
• Huculi (wsch. Gorgany i Czarnohora)

Górale ruscy z terenów Polski zostali po raz pierwszy przesiedleni w wyniku umowy międzypaństwowej między Polską a Ukrainą do ZSRR a następnie po roku 1946 w trakcie akcji "Wisła" przesiedleni na Warmię, Mazury, Pomorze Zachodnie i Dolny Śląsk i ulegli rozproszeniu. W byłym państwie czechosłowackim w okresie rządów komunistycznych górale ci również zostali zepchnięci do roli obywateli drugiej kategorii, gdzie podjęto próby likwidacji cerkwi grekokatolickiej i religii w szczególności, jedynej ostoi kultury rusińskiej w ogóle.

Przejściowe grupy etnograficzne

(między góralami a mieszkańcami kotlin podkarpackich)

• Kliszczacy
• Lachy
• Pogórzanie
• Dolinianie
• Zamieszańcy

[edytuj] Kultura

W kulturze poszczególnych grup góralskich widać także wpływy słowackie i węgierskie, zwłaszcza na Słowacji, oraz wśród Górali Jabłonkowskich (śląskich), których strój ludowy przypomina węgierski z czasów wzmożonej wymiany handlowej Jabłonkowa z Węgrami.

Terminem góral (słow. goral) i góralski (słow. goralský) określa się w byłej Czechosłowacji osoby pochodzenia polskiego i język ludności polskiej zamieszkującej słowackie Górny Spisz (np. Tatry Bielskie i Magurę Spiską), Górną Orawę (np. wsie Głodówka - Hladovka, Rabczyce - Rabčice i Pogóra - Polhora), Czadeckie (np. Skalite) i enklawy polskich kolonistów w różnych częściach kraju (np. wieś Lužna na Liptowie).

Obecnie w Polsce istnieje moda na tzw. "góralszczyznę". Przedwojenną modę na Hucułów i gadżety z nimi związane zastąpili w ostatnich latach górale podhalańscy. W Słowacji regiony góralskie stara się wypromować wykorzystując do tego celu polskie pieśni, nierzadko nieludowe, wykonywane w polskim języku literackim (np. "Góralu, czy ci nie żal"), a nawet pieśni innych polskich regionów (np. śląska pieśń "Głęboko studzienka", także w języku literackim).

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Związek Podhalan
• Oficjalna strona oddziału Górali śląskich w Istebnej
• Góralszczyzna Polska
• Regiony etnograficzne Małopolski
• Grupy etnograficzne Woj. Małopolskiego
• Grupy etnograficzne Woj. Podkarpackiego
• Grupy etniczne Woj. Podkarpackiego

Co Microsoft naprawi w lipcu?

Koncern z Redmond poinformował, że w przyszłym tygodniu we wtorek udostępni nowe biuletyny bezpieczeństwa. Będą to cztery poprawki, wszystkie oznaczone zostały jako "ważne".

Sąd nakazał ujawnienie danych użytkowników YouTube

Jak informuje serwis BBC News, sąd nakazał wyszukiwarkowemu gigantowi ujawnienie logów zawierających informacje na temat klipów wideo w serwisie YouTube. Decyzja ta jest częścią sprawy o naruszenie praw autorskich, jaką wytoczyła przeciwko Google firma Viacom.

Ostrzeżenie dla internautów-piratów

Virgin Media, jeden z największych brytyjskich dostarczycieli usług internetowych, wysłał do swoich klientów około 800 listów ostrzegających przed nielegalną wymianą plików chronionych prawami autorskimi.

Asus Eee Monitor ujrzał światło dzienne

Pierwszy raz wspomniano o nim na komputerowych targach Computex 2008. Mowa o komputerze ze znanej serii Eee firmy Asus. Eee Monitor, bo tak brzmi nazwa urządzenia, jest połączeniem komputera i wyświetlacza LCD.

Notebook ICom LightBook 1216 - kompan podróży!

Firma ICom wprowadziła na rynek nowy komputer przenośny dla osób, które często podróżują i zamierzają kupić niewielki i niedrogi laptop.

Linki: Strona g��wna