Z Wikipedii

Sklep mięsny w Polsce lat osiemdziesiątych

Gospodarka niedoboru – pojÄ™cie wprowadzone do teorii ekonomii w roku 1980 przez Janosa Kornaia w pracy pod tym wÅ‚aÅ›nie tytuÅ‚em (tytuÅ‚ oryginalny : Economics of Shortage).

Kornai zdefiniował w ten sposób centralnie sterowaną gospodarkę komunistyczną, określając niedobór jako jej cechę immanentną. Książka Kornaia jest klasyczną monografią zagadnienia, przetłumaczoną na wiele języków (w tym stutysięczny nakład w języku chińskim). Praca Kornaia odegrała istotną rolę w zrozumieniu faktycznych mechanizmów centralnie sterowanej gospodarki nakazowo-rozdzielczej i dała podstawy do opracowania skutecznych modeli jej transformacji w gospodarkę rynkową w Europie Środkowo-Wschodniej, Rosji i Chinach na przełomie lat 80/90 XX w.

Sytuacja niedomiarów była na rękę planistom komunistycznym. Według doktryny gospodarczej Związku Radzieckiego i jego satelitom kryzys gospodarczy powstaje przez nadprodukcję. Aby uniknąć kryzysu należy dążyć do gospodarki, gdzie produkcja nie będzie przekraczała wymagań społecznych, lub by na rynek wewnętrzny trafiało mniej towarów niżeli wynosi produkcja.

[edytuj] Charakterystyka gospodarki niedoboru

Kornai podał następujące cechy charakterystyczne gospodarki niedoboru:

• WystÄ™powanie niedoborów produktów na rynku, które (niedobory) sÄ…:
  • powszechne (dotyczÄ… wszelkich dóbr)
  • czÄ™ste
  • intensywne
  • chroniczne
  • przedzielane krótkimi okresami nadmiaru
• odwrócenie sytuacji rynkowej nabywcy i sprzedawcy
• wymuszona substytucja dóbr
• wymuszone oszczÄ™dnoÅ›ci
• miÄ™kkie ograniczenia budżetowe producentów (przedsiÄ™biorstwa przynoszÄ…ce straty i tak dotowane sÄ… przez paÅ„stwo)
• paternalizm
• zduszona inflacja

[edytuj] Zachowania nabywcy

Kolejka po papier toaletowy w latach osiemdziesiÄ…tych

Według Kornaia zachowania nabywcy w gospodarce niedoboru ująć można w sześciu schematach:

• Sytuacja normalna ("0"). W sklepie jest poszukiwane dobro. Nabywca kupuje je natychmiast. Sytuacja taka zdarza siÄ™ jednak rzadko.
• 1. Dobro jest dostÄ™pne w sklepie, ale jest go mniej niż potencjalnych nabywców. Trzeba na nie czekać w kolejce. Czasami kolejka formuje siÄ™ nawet gdy towaru jeszcze nie ma, ale istnieje możliwość, że bÄ™dzie.
• 2. W sklepie nie ma poszukiwanego dobra. Klient kupuje wiÄ™c dobro substytucyjne (margaryna zamiast masÅ‚a, ołówek zamiast dÅ‚ugopisu).
• 3. W sklepie nie ma poszukiwanego dobra, ale ma siÄ™ pojawić w przyszÅ‚oÅ›ci. Nabywca odkÅ‚ada wiÄ™c zakup na przyszÅ‚ość (wymuszona oszczÄ™dność).
• 4. W sklepie nie ma poszukiwanego dobra i nie ma dobra substytucyjnego. Klient odchodzi nie zaspokoiwszy jednej ze swych potrzeb.
• 5. W sklepie nie ma poszukiwanego dobra, jest za to inne, niesubstytucyjne dobro. Klient kupuje to dobro w nadziei, że wymieni je na dobro poszukiwane lub po prostu, aby nie mieć poczucia, iż wyszedÅ‚ z niczym. Zjawisko to jest bardzo niebezpieczne dla gospodarki, gdyż generuje sztuczny popyt na niechciane towary - wysyÅ‚ajÄ…c mylÄ…ce sygnaÅ‚y do producentów.

[edytuj] Zobacz też

• ekonomia marksistowska

[edytuj] Bibliografia

• J. Kornai, Niedobór w gospodarce, Warszawa 1985
• J. Kornai, Wzrost, niedobór, efektywność : makrodynamiczny model gospodarki socjalistycznej, Warszawa 1986