Gruźlica - Google

Gruźlica

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy gruźlicy człowieka. Zobacz też: gruźlica zwierząt.
Gruźlica
tuberculosis

Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej osoby chorej na gruźlicę
Czynnik chorobotwórczy
Nazwa u człowieka zazwyczaj Mycobacterium tuberculosis
Rezerwuar człowiek, bydło
Epidemiologia
Droga szerzenia zazwyczaj kropelkowa
Występowanie cały świat
Prawo
Przymusowe leczenie Tak
Podlega zgłoszeniu WHO Nie
Gruźlica
Tuberculosis
ICD-10
A15-A19

Gruźlica, (łac. Tuberculosis, w skrócie Tbc) - szeroko rozpowszechniona i groźna choroba zakaźna ludzi i zwierząt, wywoływana przez kilka gatunków mikobakterii, przede wszystkim przez prątka gruźlicy. Gruźlica dotyczy najczęściej płuc (gruźlica płucna), lecz zmiany gruźlicze mogą również obejmować ośrodkowy układ nerwowy, układ limfatyczny, naczynia krwionośne, układ kostno-stawowy, moczowo-płciowy oraz skórę.

Odkrywcą bakterii wywołującej gruźlicę jest niemiecki uczony Robert Koch, który wyniki swoich badań opublikował 24 marca 1882 roku. Postępy nauk medycznych, które dokonały się przez następne 100 lat dawały nadzieję na całkowite opanowanie tej choroby, która od XVII wieku dziesiątkowała mieszkańców Europy. Jednak od lat 80. XX wieku gruźlica ponownie stała się poważnym problem zdrowotnym w wielu krajach.

O powadze sytuacji świadczy fakt, że ponad 1/3 ludności świata jest lub była w przeszłości narażona zakażenie prątkami gruźlicy, co sekundę gdzieś na świecie dochodzi do nowego zachorowania[1]. Oczywiście nie każda osoba zarażona rozwinie pełnoobjawowy obraz chorobowy, jednak zakażenie może pozostać bezobjawowe i być w uśpieniu, co zdarza się o wiele częściej. Stwierdzono, że jedno na dziesięć zakażeń latentnych w późniejszym czasie ulegnie reaktywacji prowadząc, jeśli nie będzie leczone, do śmierci niemal połowy chorych.

Spis treści

[edytuj] Nazwa

Gruźlica

Polska nazwa gruźlica pochodzi od zmian widocznych w badaniu histopatologicznym w tkance zmienionej gruźliczo - tzw. gruzełków. Używany jest także skrót TB (patrz niżej).

Tuberkuloza

Nazwa obecnie nieużywana w języku polskim. Łaciński odpowiednik tuberculosis wywodzi się od tuberculum, czyli tłumacząc dosłownie: guzka.

Suchoty

Dawna nazwa suchoty (łac. phthisis z gr. ἡ φθίσις) nie jest już używana; została wprowadzona przez Hipokratesa ze względu na wyniszczający ("wysuszający") przebieg choroby.

[edytuj] Historia

Ważne wydarzenia w historii badań nad gruźlicą:

  • 1882 - Robert Koch odkrył przyczynę gruźlicy - prątka gruźlicy (zwanego prątkiem Kocha)
  • 1921 - pierwsze użycie u ludzi szczepionki przeciwgruźliczej (BCG)
  • 1946 - wprowadzenie do leczenia gruźlicy, streptomycyny - pierwszego skutecznego leku na tą chorobę
  • 1993 - WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) uznała gruźlicę za chorobę stanowiącą globalnym zagrożeniem zdrowotnym

[edytuj] Postacie

Mikroorganizmy wywołujące gruźlicę, prątki, atakują różne narządy, przede wszystkim płuca (ze względu na obecność tlenu i wysokie ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla w tym narządzie), znacznie rzadziej skórę, układ kostny, układ płciowy, ośrodkowy układ nerwowy, węzły chłonne i inne. Znane są także przypadki gruźlicy wielonarządowej.

[edytuj] Czynnik etiologiczny

Prątki kwasooporne widoczne w preparacie
Prątki kwasooporne widoczne w preparacie

Gruźlicę człowieka wywołują bakterie - prątki ludzkie (Mycobacterium tuberculosis nazywane też Mycobacterium tuberculosis hominis), zwane prątkami Kocha na cześć niemieckiego bakteriologa Roberta Kocha, który wyizolował bakterię w 1882 roku. Znacznie rzadziej zdarzają się zakażenia M. bovis, M. avium lub M. microtti. Zakażenie poszczepienne może u osób z osłabioną odpornością wywołać szczep BCG (atenuowany M. bovis). Patogenny dla bydła jest przede wszystkim prątek bydlęcy (M. bovis). Wszystkie te gatunki określa się wspólną nazwą Mycobacterium complex - prątki właściwe. Prątki wrażliwe są na popularne środki czyszczące, promienie nadfioletowych (giną w świetle słonecznym), temperaturę.

[edytuj] Epidemiologia

[edytuj] Gruźlica na świecie

Wg szacunków obecnie 1/3 populacji świata jest zainfekowana prątkiem gruźlicy.

  • ok. 8 mln nowych zachorowań rocznie
  • 2,6–2,9 mln zgonów rocznie
  • w skali całej planety co sekunda pojawia się nowe zakażenie (co daje rocznie ok. 31,6 mln)[1]

Najpoważniejsza sytuacja epidemiologiczna występuje w Azji i Afryce, gdzie wskaźniki zachorowalności osiągają 100-120/100 tys. ludności.

Gruźlica nie ustępuje w państwach Ameryki Płd., basenu Morza Śródziemnego - wskaźniki zapadalności 50-80/100 tyś., natomiast w krajach rozwiniętych (Europa, Ameryka Płn., Australia) 10-15/100 tyś.

W krajach tzw. wysoko rozwiniętych wzrost zachorowań na gruźlicę występuje przede wszystkim u imigrantów i w grupach ryzyka np. zakażenia wirusem HIV.

[edytuj] Gruźlica w Polsce

Od 1994 roku notuje się w Polsce stałą tendencję spadkową zapadalności na gruźlicę. Jednak pomimo to należymy do krajów o wysokiej zapadalności na gruźlicę, ponieważ w 2004 r. wskaźnik wynosił w 24,9/100 tys.

W porównaniu z większością krajów Unii Europejskiej wskaźnik ten jest ponad 2-krotnie wyższy (średnia dla UE 12,4/100 tys.), a największą różnicę widać w por. z krajami takimi jak Dania, Norwegia i Holandia.

Najwyższą zapadalność na gruźlicę zarejestrowano w województwach: lubelskim, świętokrzyskim i warmińsko-mazurskim, z kolei najniższą w wielkopolskim i lubuskim.

[edytuj] Droga szerzenia

Do zakażenia zazwyczaj dochodzi drogą kropelkową przez układ oddechowy, znacznie rzadziej innymi drogami. Źródłem zakażenia jest prątkujący chory na płucną postać gruźlicy. Do zakażenia dochodzi najczęściej w źle wentylowanych budynkach. Stosunkowo duża ilość prątków potrzebna jest do wywołania choroby. W większości przypadków organizm człowieka potrafi sam obronić się przed rozwojem zachorowania. Jak się ocenia, tylko u 2-3% zakażonych rozwinie się gruźlica, a u ok. 5% może się rozwinąć po kilku (a nawet kilkunastu) latach.

Zakażenie człowieka drogą jelitową występuje bardzo rzadko. Spowodowane jest spożyciem mleka, które zawiera prątki bydlęce Mycobacterium bovis. Znane są przypadki infekcji przez skórę. Dotyczą one pracowników zajmujących się zwierzętami (lekarze weterynarii, rolnicy). Gruźlica należy, z powodu możliwości zakażenia się od zwierząt, do chorób odzwierzęcych (zwanych również: antropozoonozami lub zoonozami).

Odporność organizmu na zachorowanie zależy od zastosowanych szczepień przeciwgruźliczych, ogólnego stanu zdrowia, odżywiania, stosowanych leków i alkoholizmu, czy chorób współistniejących (np. zakażenie HIV).

[edytuj] Czynniki ryzyka

Zwiększone ryzyko wystąpienia gruźlicy dotyczy: chorych na AIDS, narkomanów, alkoholików, osób z osłabioną odpornością zależną od limfocytów T, bezdomnych i niedożywionych, imigrantów, osób po 65 roku życia. Oprócz tych wszystkich, do reinfekcji predysponują: długotrwała immunosupresja, stosowanie terapii kortykosteroidami, cukrzyca, chłoniaki, pylica.

[edytuj] Objawy i rozpoznawanie

Najczęściej, bo w ok. 75% przypadków gruźlica przebiega jako postać płucna. Do jej objawów należą wtedy: ból w klatce piersiowej, krwioplucie oraz produktywny kaszel przewlekający się ponad trzy tygodnie. Do objawów ogólnych zalicza się: gorączkę, dreszcze, nocne poty, ubytek masy ciała, bladość, często także łatwą męczliwość.[1]

200pxWykonywanie...
200pxWykonywanie...

W pozostałych 25% przypadków, zakażenie rozprzestrzenia się poza płucami (gruźlica pozapłucna) zwykle atakuje osoby z upośledzeniem odporności lub dzieci. Umiejscowienie pozapłucne może dotyczyć: opłucnej (wysiękowe zapalenie opłucnej), ośrodkowego układu nerwowego pod postacią gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, układu lifatycznego w skrofulozie, układu moczowo-płciowego, ale także kości i stawów kręgosłupa w chorobie Potta. Szczególnie poważną postacią jest gruźlica rozsiana. Postać pozapłucna nie jest zaraźliwa, ale może współistnieć z gruźlicą płucną, która przenosi się między ludźmi.[2]

Na podstawie symptomów klinicznych nie można rozpoznać choroby, w przypadku gruźlicy płucnej nasuwają one tylko podejrzenie schorzenia. Podobnie diagnostyka radiologiczna (RTG klatki piersiowej) gruźlicy płuc nie może stanowić definitywnego rozpoznania (nie zawsze da się odróżnić obraz gruźlicy od podobnych zmian chorobowych w płucach). Przy stosowaniu prób tuberkulinowych należy wziąć pod uwagę występowanie wyników zarówno fałszywie dodatnich, jak i ujemnych. Ostatecznym potwierdzeniem rozpoznania gruźlicy jest diagnostyka mikrobiologiczna, np. preparat bezpośredni plwociny (bakterioskopia bezpośrednia - BK) i hodowla na pożywkach. Preparat najczęściej barwi się metodą Ziehl-Neelsena. Jeśli materiał od chorego może być skąpoprątkowy wykonuje się posiew najczęściej używana jest pożywka jajowa Löwensteina-Jensena. Prątki charakteryzują się wolnym wzrostem i kolonie są widoczne dopiero po 2-4 tygodniach.

Objawy gruźlicy pierwotnej są często mało charakterystyczne, podobne do objawów grypowych. Bardziej zaawansowana postać gruźlicy daje zmiany w płucach w postaci nacieków gruźliczych, widocznych na zdjęciach radiologicznych.

[edytuj] Leczenie

Podstawową metodą leczenia gruźlicy jest stosowanie leków przeciwgruźliczych, które jeśli rozpoczęte we wczesnej fazie choroby i prowadzone zgodnie ze zaleceniami doprowadza do wyleczenia w ok. 90% chorych. Wskazaniem rozpoczęcia leczenia jest stwierdzenie prątków w plwocinie lub innym materiale biologicznym pobranym od chorego, a także gdy na podstawie RTG i innych badań zachodzi wysokie prawdopodobieństwo procesu gruźliczego. Międzynarodowa Unia do Walki z Gruźlicą i Chorobami Płuc (IUATLD) oraz WHO opracowały szczegółowe zasady leczenia gruźlicy. Zawsze należy stosować do pewnych określonych zasad:

  • stosować leczenie skojarzone
  • leczenie powinno być systematyczne i długotrwałe (6-9 miesięcy)
  • określone leki, w określonych dawkach, podawane w określonym rytmie

Od lat 90. XX wieku przez WHO jest propagowana strategia leczenia w skrócie nazywana DOTS (od ang. Directly Observed Treatment Short-course), która polega na prowadzenia nadzorowanego leczenia przez krótszy czas. Ta strategia spowodowała poprawę wyników leczenia i umożliwiła zapobieganie pojawianiu się lekooporności prątków (szczególnie w krajach afrykańskich)[3]. Według danych programu WHO rocznie leczonych jest tą metodą 3 mln osób, a w ciągu kilku lat przeleczono blisko 13 mln, w tym 7 mln obficie prątkujących.
Polska strategię DOTS wprowadziła w 1998 roku w ramach Narodowego Programu Zwalczania Gruźlicy. Jednak jej implementacja jest mniej skuteczna niż w szeregu państw świata.

W arsenale terapeutycznym pulmonologów i ftyzjatrów jest obecnie kilkanaście leków. Podstawowe znaczenie mają w leczeniu gruźlicy tzn. leki przeciwgruźlicze pierwszego rzutu (patrz tabela poniżej).

Nazwa leku Wzór chemiczny Mechanizm działania Wprowadzony
Streptomycyna (SM)
hamowanie syntezy białek bakteryjnych 1944
Izoniazyd (INH)
hamuje syntezę kwasów mikolowych 1952
Etambutol (EMB)
hamuje syntezę składników bł. komórkowej: arabinogalaktanu i lipoarabinomannanu 1960
Ryfampicyna (RMP)
hamowanie transkrypcji lata 70. XX wieku
Pirazynamid (PZA)
nieznany 1980

Stosowane są także tzn. leki przeciwgruźlicze drugiego rzutu: kapreomycyna, kwas para-aminosalicylowy (PAS), cykloseryna, amikacyna, chinolony, kanamycyna, etionamid. Za kryterium podziału na leki pierwszego i drugiego rzutu przyjęto skuteczność i toksyczność.

Leki przeciwgruźlicze można podzielić też na 4 grupy:

  1. leki bakteriobójcze (izoniazyd, pirazynamid, rifampicyna, streptomycyna)
  2. leki bakteriostatyczne (etambutol, cykloseryna, PAS oraz inne leki II rzutu)
  3. leki wyjaławiające (rifampicyna, pirazynamid)
  4. leki odprątkowujące, powodujące, że prątki znikają z plwociny (izoniazyd)

Inne metody leczenia:

Ocenę leczenia przeprowadza się co kilka miesięcy w oparciu o kryteria kliniczne, radiologiczne i bakteriologiczne.

Możliwe przyczyny niepowodzenia terapii:

  • przerwanie leczenia
  • leczenie nieregularne
  • przedwczesne zakończenie leczenia
  • współistnienie innych chorób
  • lekooporność
  • zaawansowanie choroby (ciężki stan ogólny)

Coraz poważniejszym problemem w leczeniu gruźlicy staje się pojawianie się szczepów prątków lekoopornych. Wyróżnia się lekooporność wielolekową na szereg podstawowych leków takich jak izoniazyd i ryfampicyna (MDR - od ang. Multidrug resistant TB) oraz lekooporność dodatkowo także na leki drugiego rzutu takie jak amikacyna, kapreomycyna i pochodne fluorochinolonów (ang. XDR - Extensively drug resistant TB)[4][5].

[edytuj] Organizacja zwalczania gruźlicy w Polsce

Gruźlica nadal jest chorobą o znaczeniu społecznym i z tego względu zwalczanie tej choroby ujęto w plan pod nazwą - Narodowy Program Zwalczania Gruźlicy. Specjalnością lekarską zajmującą się zapobieganiem i leczeniem gruźlicy jest ftyzjatria, lekarze tej specjalności pracują przede wszystkim w terenowych poradniach gruźlicy i chorób płuc.

Centralną rolę w Narodowym Programie Zwalczania Gruźlicy odgrywa Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie, który jest:

  • ośrodkiem referencyjnym
  • krajowym ośrodkiem konsultacyjnym
  • zajmuje się rejestracją i monitorowaniem wykrytych przypadków (w tym gruźlicy lekoopornej)
  • podmiotem odpowiedzialnym za poziom merytoryczny i rezultaty Narodowego Programu Zwalczania Gruźlicy

Podstawą prawną regulującą leczenie i zapobieganie gruźlicy jest Ustawa o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 6 września 2001 r. Ważne zagadnienia, które ta ustawa reguluje to:

  • obowiązkowa rejestracja każdego przypadku gruźlicy
  • badania wśród osób o zwiększonym ryzyku zachorowania na gruźlicę
  • izolacja i bezzwłoczne leczenie chorych
  • zapewnienie leczenia nieubezpieczonym i biednym

Np. tej ustawy osoby chore i prątkujące oraz podejrzane o prątkowanie podlegają obowiązkowemu leczeniu szpitalnemu (art. 28, ustęp 1 ustawy). Obowiązkowemu leczeniu w przychodni przeciwgruźliczej podlegają chorzy na gruźlicę płuc. (art. 31, ustęp 1 ustawy).

[edytuj] Gruźlica a zakażenie HIV

Gruźlica i zakażenie HIV współistnieją ze sobą od samego początku epidemii AIDS. U ok. 10 mln osób na świecie współistnieje zakażenie HIV i Mycobacterium 'tuberculosis, z tego 90% pochodzi z krajów Trzeciego Świata. Zakażenie HIV jest przyczyną stopniowego upośledzenia odporności komórkowej, co prowadzi do znacznego zwiększenia ryzyka rozwoju gruźlicy, gdy współistnieje latentne zakażenie prątkiem gruźlicy. Poza tym, częściej dochodzi do pozapłucnych manifestacji gruźlicy lub nietypowego obrazu w badaniu RTG. Mimo to, że związana z zakażeniem HIV gruźlica poddaje się leczeniu to ilość zachorowań stale rośnie, szczególnie w krajach Trzeciego Świata, gdzie gruźlica występuje endemicznie, a środki przeznaczane na walkę z tą chorobą są niewystarczające. W skali światowej gruźlica jest najczęstszym zakażeniem oportunistycznym występujących u ludzi HIV-pozytywnych i jest najczęstsza przyczyną zgonów pacjentów z AIDS.

[edytuj] Pozostałe zaburzenia odporności a gruźlica

Alkoholizm, nowotwory i inne niż zakażenie HIV przyczyny osłabienia odporności zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania oraz utrudniają leczenie.

[edytuj] Nowe i alternatywne leki przeciwgruźlicze

  • klofazymina - lek stos. w leczeniu trądu i gruźlicy lekoopornej, działanie bakteriostatyczne dla prątka gruźlicy i prątków z grupy MAC
  • rifabutyna - lek pokrewny rifampicynie, stos. w leczeniu gruźlicy i mikobakterioz u zakażonych wirusem HIV
  • rifapentyna - lek pokrewny rifampicynie
  • tiocetazon - lek pokrewny izoniazydowi

Fluorochinolony (ofloksacyna, ciprofloksacyna), swoim zakresem działania obejmują prątki gruźlicze i niegruźlicze. Są stosowane w leczeniu gruźlicy wielolekoopornej. Makrolidy, takie jak klarytromycyna i azytromycyna, także wykazują działanie przeciwprątkowe dlatego stosuje się je w leczeniu mikobakteriozy wywołanej Mycobacterium avium-intracellulare.

[edytuj] Zapobieganie

Do najważniejszych metod zapobiegania gruźlicy zaliczamy:

  • identyfikacja i leczenie wszystkich osób chorych na gruźlicę;
  • odnajdywanie i ocena stanu osób, które miały kontakt z pacjentami chorymi na gruźlicę dla określenia, czy przypadkiem nie ulegli infekcji;
  • prowadzenie badań wśród grup wysokiego ryzyka, aby zidentyfikować kandydatów do leczenia zakażenia latentnego i zapewnić ukończenie leczenia
  • ważną metodą u ludzi jest również prowadzenie akcji szczepień szczepionką BCG. Szczepionka ta nie daje całkowitej skuteczności - szacuje się ją na ok. 80% i więcej w przypadku ciężkich postaci u dzieci, natomiast skuteczność ochrony przed płucną postacią u dorosłych jest zmienna i mieści się w przedziale od 0% do 80%. Efektywność szczepionki spada dodatkowo tam, gdzie mykobakterie są słabiej rozpowszechnione. Z tego powodu w USA nie zaleca się rutynowo wszystkim ludziom szczepienia, z wyjątkiem osób, które spełniają specyficzne kryteria:
    • dzieci i noworodki z negatywnymi testami skórnymi, które mają stały kontakt z osobami nieleczonymi lub leczonymi nieefektywnie albo będą miały ciągłą styczność z prątkami lekoopornymi
    • pracownicy służby zdrowia (rozważani na indywidualnych podstawach):
      • mający kontakt z pacjentami z lekoopornymi postaciami gruźlicy
      • gdy przeniesienie szczepów lekoopornych jest bardzo prawdopodobne
      • gdy zastosowane kontrolne zabezpieczenia przeciw gruźlicy są nieefektywne

Aby doszło do zakażenia u osoby z nieuszkodzonym układem obronnym okres ekspozycji na prątki musi być bardzo długi. Zdarza się to u szczepionych dzieci, np. gdy jeden z domowników jest chory na postać gruźlicy. Znaczenie w zapobieganiu ma także przestrzeganie higieny pomieszczeń (wietrzenie, a w placówkach opieki zdrowotnej dodatkowo używanie lamp nadfioletowych). W obszarach tropikalnych częstość występowania atypowych form mykobakterii jest wysoka i daje to pewien stopień ochrony przeciw gruźlicy.

[edytuj] Szczepionka przeciw gruźlicy

BCG (Bacillus Calmette-Guérin) to szczepionka przeciw gruźlicy opracowana we Francji przez Alberta Calmette'a i Camille'a Guérina i wprowadzona w 1921 roku. Stanowi ona atenuowany szczep Mycobacterium bovis (wywołuje gruźlicę bydła). Atenuacja zaszła wskutek 231 pasaży na podłożu z żółcią. Szczepienia okazały się skuteczne w Europie i krajach rozwijających się. Próby z tą szczepionką w USA wykazały niewielkie właściwości ochronne (odmienny szczep Mycobacterium tuberculosis), w pozostałych krajach występuje zróżnicowana skuteczność. Obecnie stosowana w Europie, nieużywana w USA.

Pierwsze rekombinowane szczepionki przeciw gruźlicy weszły w fazę badań klinicznych w USA w 2004 roku (sponsorowane przez National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID)- Narodowy Instytut Alergii i Chorób Zakaźnych).[6] Badania z 2005 roku pokazują, że zastosowanie szczepionki DNA razem z konwencjonalną lekoterapią u myszy może przyspieszyć zniknięcie bakterii i chronić przed reinfekcją.[7] Pierwsze szczepionki dla ludzi mogą być dostępne za 5 lat.

[edytuj] Gruźlica jako broń biologiczna

Prątki oporne na wiele leków przeciwgruźliczych mogą mieć w przyszłości zastosowanie jako rodzaj broni biologicznej.

[edytuj] Gruźlica dzisiaj

Mimo rozwiniętej profilaktyki i stosowania nowoczesnych i skutecznych leków, gruźlica nadal stanowi duży problem zdrowotny na świecie i w Polsce. Także obecnie spotykane są bardzo zaawansowane postacie tej choroby. Brak wystarczającego finansowania służby zdrowia spowodował zaniedbanie wielu programów zapobiegawczych gruźlicy i istnieje ryzyko nawrotu powszechnego występowania gruźlicy w Polsce. Światowy Dzień Walki z Gruźlicą wypada 24 marca.

[edytuj] Dane statystyczne

  • ok. 70% populacji miało kontakt z prątkami gruźlicy
  • ok. 30% ludności świata uważa się za zainfekowaną gruźlicą
  • u 5-10% zainfekowanych rozwija się aktywna gruźlica
  • ok. 2 mln ludzi umiera rocznie na gruźlicę i ok 3,5 mln się infekuje
  • nieleczona gruźlica prowadzi w 50-60% przypadków w ciągu 2 do 5 lat do śmierci
  • Gruźlica jest chorobą biednych krajów: 98% nowych zachorowań i 99% przypadków śmiertelnych stwierdza się właśnie tam
  • 75% przypadków śmiertelnych występuje w grupie wiekowej 15-45 lat

(Źródło: IUATLD, WHO, Lekarze bez Granic)

[edytuj] Źródła

  1. 1,0 1,1 1,2 World Health Organization (WHO). Tuberculosis Fact sheet N°104 - Global and regional incidence. marzec 2006, dostęp 06.10.2006
  2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Division of Tuberculosis Elimination. Core Curriculum on Tuberculosis: What the Clinician Should Know. 4th edition (2000). Updated Aug 2003.
  3. Global tuberculosis control - surveillance, planning, financing, WHO Report 2008
  4. Informacje o lekooporności prątków na serwerze WHO
  5. Emergence of XDR-TB na www.who.int
  6. National Institute of Allergy and Infectious Diseases. "First U.S. Tuberculosis Vaccine Trial in 60 Years Begins", National Institutes of Health News, January 26, 2004. URL accessed on 2006-05-08
  7. Ha SJ, Jeon BY, Youn JI, Kim SC, Cho SN, Sung YC (2005). "Protective effect of DNA vaccine during chemotherapy on reactivation and reinfection of Mycobacterium tuberculosis". Gene Ther 12 (7): 634-8. PMID 15690060

[edytuj] Linki zewnętrzne




Sejm za rozszerzeniem wymiany w ramach Programu Fulbrighta
Więcej osób będzie mogło wziąć udział w programach wymiany studentów, naukowców i nauczycieli między Polską i USA w ramach Programu Fulbrighta - to cel polsko- amerykańskiej umowy, na ratyfikację której Sejm wyraził zgodę.
Sejm za połączeniem szczecińskich uczelni
Politechnika Szczecińska i Akademia Rolnicza w Szczecinie połączą się i razem będą tworzyć Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie. Ustawę umożliwiającej to połączenie przyjął Sejm.
"PiS okłada PO trzema maczugami"
- PiS okłada Platformę trzema maczugami – wetem prezydenta, sojuszem z SLD i anarchizacją polskiego parlamentu – ocenił w TVN 24 Tomasz Nałęcz. Politycy w studio komentowali kłótnię na posiedzeniu sejmowej komisji regulaminowej w sprawie uchylenia immunitetu posła PiS Zbigniewa Ziobry.
Krytyczne chwile dla Ewy Kopacz - "niczego nie żałuję"
- Emocje mam już za sobą – powiedziała w TVN 24 Ewa Kopacz. Sejm debatuje dziś nad wnioskiem PiS w sprawie wotum nieufności dla minister zdrowia.
Premier odwiedzi zalaną przez wodę Małopolskę
Premier Donald Tusk udaje się do Małopolski, by na miejscu zapoznać się z sytuacją powodziową - poinformowało IAR Centrum Informacyjne Rządu.
Linki: Strona gwna