Harold Wilson - Google

Harold Wilson

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Harold Wilson
Ur. 11 marca 1916 w Huddersfield
Zm. 24 maja 1995 w Londynie
Premier Wielkiej Brytanii
Okres urzędowania od 16 października 1964
do 19 czerwca 1970
Przynależność polityczna Partia Pracy
Poprzednik Alec Douglas-Home
Następca Edward Heath
Premier Wielkiej Brytanii
Okres urzędowania od 4 marca 1974
do 5 kwietnia 1976
Poprzednik Edward Heath
Następca James Callaghan

James Harold Wilson, baron Wilson of Rievaulx, KG, OBE (ur. 11 marca 1916 w Huddersfield, zm. 24 maja 1995 w Londynie) – polityk brytyjskiej Partii Pracy, premier Wielkiej Brytanii w okresie od 16 października 1964 do 19 czerwca 1970 i od 4 marca 1974 do 5 kwietnia 1976 r.

Za rządów Wilsona nastąpił gwałtowny zwrot w polityce państwa w stosunku do związków zawodowych i organizacji pracodawców. Zatwierdzono także ustawę mającą zapobiegać dyskryminacji ze względu na płeć. Wielka Brytania wpadła jednak w kryzys finansowy. Kolejne problemy wywołała jednostronna deklaracja niepodległości ogłoszona przez białą mniejszość w Rodezji oraz walki w Irlandii Północnej. Spowodowało to utratę na cztery lata władzy przez Partię Pracy.

Wilson powrócił na fotel premiera, ale w 1976 nagle i niespodziewanie złożył dymisję, podobno ze względu na stan zdrowia. Dziś natomiast bardziej prawdopodobnym jest, że dymisję wymusił brytyjski kontrwywiad MI5, który miał Wilsonowi za złe głównie politykę pojednania z Irlandią. Jeden z byłych agentów ujawnił, że MI5 organizował strajk powszechny w Irlandii Północnej, by zachwiać rządem Wilsona, a także że przy pomocy usłużnych dziennikarzy sugerowano, że premier jest agentem KGB.

W ostatnich latach życia dosięgła go choroba Alzheimera.

Spis treści

[edytuj] Wczesne lata życia

Był synem Herberta Wilsona, chemika, działacza wpierw Partii Liberalnej, a następnie Partii Pracy, oraz Ethel Seddon, nauczycielki. Dzięki uzyskanemu stypendium rozpoczął naukę w miejscowej Royds Hall Secondary School. W 1931 r. musiał przerwać naukę z powodu cięszkiego duru brzusznego. W 1932 r. jego ojciec przeprowadził się do Spital w poszukiwaniu pracy. Wilson kontynuował więc naukę w miejscowej Wirral Grammar School for Boys. Miał dobre wyniki w nauce, ale nie udało mu się uzyskać stypendium naukowego. Jednak dzięki wsparciu władz lokalnych udało mu się rozpocząć studia na kierunku historia współczesna w Jesus College na Uniwersytecie Oksfordzkim w 1934 r.

Na studiach Wilson zaangażował się w działalność polityczną. Początkowo związany był z Partią Liberalną, potem z Partią Pracy. Po pierwszym roku studiów zmienił kierunek na filozofię, politologię i ekonomię. Studia ukończył z bardzo dobrymi wynikami. Po studiach pozostał na uniwersytecie i w 1937 r. został wykładowcą historii ekonomii w New College. W latach 1938-1945 pracował w University College jako asystent Williama Beveridge'a. Zajmował się wówczas sprawami bezrobocia i cyklami handlowymi.

1 stycznia 1940 r. w kaplicy Mansfield College poślubił Gladys Mary Wilson (ur. 1918), która została później znaną poetką. Byli małżeństwem aż do śmierci Harolda. Małżonkowie mieli razem dwóch synów – Robina, który został profesorem matematyki, i Gilesa, który został nauczycielem.

Po wybuchu II wojny światowej Wilson zgłosił się na ochotnia do służby wojskowej. Został jednak uznany za specjalistę i przydzielony do Służby Cywilnej. Wojnę spędził pracując jako statystyk i ekonomista dla przemysłu węglowego. W latach 1943-1944 był dyrektorem ekonomicznym i statystycznym w ministerstwie paliwa i energii.

Kiedy wojna zbliżała się do końca Wilson postanowił wystartować w wyborach parlamentarnych. Partia Pracy wybrała go jako swojego kandydata w wyborach w okręgu Ormskirk. Wilson przyjął nominację i zrezygnował z pracy w Służbie Cywilnej. Do wyborów był prelektorem ekonomi w University College. W tym czasie napisał również książkę A New Deal for Coal w której, opierając się na swoich wojennych doświadczeniach, postulował nacjonalizację tej branży przemysłu celem zwiększenia jej efektywności.

[edytuj] PoczÄ…tki kariery politycznej

Harold Wilson
Harold Wilson

Wybory 1945 r. zakończyły się lawinowym zwycięstwem Partii Pracy. Do Izby Gmin dostał się również Wilson. Od razu otrzymał rządowe stanowisko parlamentarnego sekretarza w ministerstwie robót. W 1947 r. został sekretarzem handlu zamorskiego i odbył wówczas kilka podróży do Związku Radzieckiego w celu negocjacji kontraktów zaopatrzeniowych. 14 października 1947 r. został członkiem gabinetu jako przewodniczący Zarządu Handlu. Miał wówczas 31 lat, co czyniło go najmłodszym członkiem gabinetu w XX w. Na tym stanowisku odpowiadał za zniesienie części ograniczeń wojennych. W 1950 r. zmienił okręg wyborczy od tamtej pory reprezentował okręg Huyton.

Wilson został wkrótce aktywnym działaczem lewego skrzydła partii i stronnikiem Aneurina Bevana. Razem z nim w kwietniu 1951 r. zrezygnował ze stanowisk rządowych w proteście przeciwko proponowanemu budżetowi oszczędności. Spodowało to kryzys rządowy, który doprowadził do przedterminowych wyborów zakończonych porażką Partii Pracy. Wilson został wówczas przewodniczącym grupy stronników Bevana "Keep Left", jednak wkrótce odciął się od poglądów Bevana. W 1955 r. został Kanclerzem Skarbu w laburzystowskim gabinecie cieni. W 1959 r. został dodatkowo przewodniczącym parlamentarnej komisji wydatków publicznych. W tym czasie był stronnikiem centrysty, Hugh Gaitskella, którego poparł w 1955 r. w wyborach na lidera partii przeciwko Bevanowi.

W 1960 r., korzystając z porażki Partii Pracy w ubiegłorocznych wyborach parlamentarnych, Wilson wystartował w wyborach na lidera partii, ale przegrał z Gaitskellem. W 1962 r. bez powodzenia kandydował na stanowisko wiceprzewodniczącego partii – przegrał wówczas z George'em Brownem. W 1961 r. został ministrem spraw zagranicznych w laburzystowskim gabinecie cieni. Po niespodziewanej śmierci Gaitskella w 1963 r. Wilson został kandydatem lewego skrzydła partii w wyborach lidera. Po pokonaniu George'a Browna i Jamesa Callaghana Wilson został 14 lutego 1963 r. nowym liderem Partii Pracy.

Jako lider laburzystów Wilson poświęcił się odbudowie wizerunku Partii Pracy jako partii zwartej i godnej zaufania. W manifeście wyborczym z 1963 r. postulował innowację technologiczną i przemysłową, skuteczność na wszystkich poziomach administracji i otwarcie na młode pokolenie. Wilsonowi sprzyjały podziały w łonie Partii Konserwatywnej i skandale w jakie byli zamieszani jej czołowi politycy (patrz – afera Profumo). Mimo to wybory 1964 r. zakończyły się tylko minimalnym zwycięstwem Partii Pracy, która uzyskała o 13 mandatów parlamentarnych więcej niż Partia Konserwatywna. Harold Wilson został kolejnym premierem Wielkiej Brytanii.

[edytuj] Premier Wielkiej Brytanii

Harold Wilson z żoną na spotkaniu z prezydentem Nixonem w 1970 r.
Harold Wilson z żoną na spotkaniu z prezydentem Nixonem w 1970 r.

Minimalna przewaga jaką Partia Pracy uzyskała w Izbie Gmin nie sprzyjały stabilnemu rządzeniu. Z tego powodu już w 1966 r. odbyły się przedterminowe wybory. Partia Pracy przeprowadziła żywą i agresywną kampanię wyborczą, oskarżając poprzedników o spowodowanie trudności ekonomicznych z którymi musiał teraz borykać się rząd. Potwierdzono konieczność radykalnych zmian, zwłaszcza w sferze przemysłu. Tym razem wybory przyniosły zdecydowaną wygraną laburzystów, których przewaga w parlamencie nad Partią Konserwatywną wyniosła 111 mandatów.

Rząd Wilsona od początku zajął się wprowadzeniem w życie planowej polityki uzdrowienia gospodarczego. W tym celu tworzono liczne nowe ministerstwa, które miały pobudzić inicjatywy ekonomiczne i czuwać nad wdrażaniem dyrektyw rządowych. Jednak nierównomierny bilans handlowy oraz wzrastająca inflacja prowadziły do pogorszenia się sytuacji gospodarczej. W 1966 r., korzystając z poparcia związków zawodowych, rząd doprowadził do przyjęcia Price and Income Act, który dawał mu kontrolę nad cenami i płacami. Nie przyniosło to jednak spodziewanych rezultatów i w 1967 r. rząd został zmuszony do dewaluacji funta, co opóźniło perspektywy odnowy ekonomicznej. W 1969 r. upadł projekt reformy przemysłu storpedowany przez związki zawodowe, które obawiały się utraty dotychczasowych wpływów.

Pomimo trudności ekonomicznych rząd Wilsona przystąpił do wprowadzania ulepszeń w prawodawstawie socjalnym, zwłaszcza w sferze edukacji i opieki społecznej. W programie laburzystów znalazł się również postulat popierania wolnej imigracji, zwłaszcza imigracji obywateli krajów należących do Wspólnoty Narodowów. Jednak narastająca krytyka zmusiła rząd do wycofania się z tego postulatu i zaostrzenia polityki imigracyjnej. W sferze edukacji rząd popierał tworzenie nowych uniwersytetów i szkół publicznych. Za kadencji Wilsona znacząco zwiększyła się liczba kobiet na wyższych uczelniach. Zmieniono również system szkolenia nauczycieli. W 1966 r. Wilson został kanclerzem nowoutworzonego uniwersytetu w Bradford. Pozostał na tym stanowisku do 1985 r.

Polityka zagraniczna Wielkiej Brytanii w tym okresie została zdominowana przez jednostronną deklarację niepodległości Rodezji. Rząd brytyjski potępił inicjatywę lidera białej mniejszości Iana Smitha i nałożył sankcje na niepokorną kolonię, ale nie przyniosły one żadnych rezultatów. Brak osiągnięć na tym polu spowodował pogroszenie stosunków Wielkiej Brytanii z innymi członkami Wspólnoty Narodów, zwłaszcza z krajami afrykańskimi. W 1966 r. rząd złożył drugie podanie o przyjęcie Wielkiej Brytanii do EWG, ale podobnie jak za pierwszym razem podanie zostało zawetowane przez Francję. W 1967 r. Wilson ogłosił wycofanie brytyjskich wojsk ze strefy "Na wschód od Suezu" (czyli głównie z Azji Południowo-Wschodniej").

W 1969 r. wybuchł z całą mocą utajony do tej pory kryzys w Irlandii Północnej. Prowincja pogrążyła się w walkach między katolikami i protestantami. Londyn próbował przekonać autonomiczne władze w Belfaście do ustępstw na rzecz katolików, ale stanowczy sprzeciw protestanckich radykałów uniemożliwił jakiekolwiek próby znalezienia kompromisu. W kwietniu 1970 r. na prośbę władz w Belfaście rząd brytyjski wysłał do Irlandii Północnej oddziały wojskowe w celu zaprowadzenia porządku.

[edytuj] W opozycji i powrót do władzy

Nieudana polityka gospodarcza, niepowodzenia w polityce zagranicznej i kryzys w Irlandii Północnej spowodowały, że Partia Pracy przegrała wybory w 1970 r. Nowym premierem został konserwatysta Edward Heath. Jego rząd jednak również nie potrafił sobie poradzić z problemami gospodarczymi i w 1974 r. wybory ponownie wygrali laburzyści, jednak uzyskali minimalną przewagę nad konserwatystami (301 mandatów wobec 296). Stabilne rządy były w takich warunkach niemożliwe i już w październiku odbyły się nowe wybory, również wygrane przez Partię Pracy, która powiększyła swoją przewagę na Partią Konserwatywną (319 wobec 276 mandatów).

Sztandar z herbem lorda Wilsona of Rievaulx w kaplicy Jesus College w Oksfordzie
Sztandar z herbem lorda Wilsona of Rievaulx w kaplicy Jesus College w Oksfordzie

Wilson ponownie został premierem. W czasie jego drugiej kadencji nastąpiła renegocjacja traktatu akcesyjnego Wielkiej Brytanii do EWG. Stosunek do intergracji europejskiej był przyczyną poważnych podziałów w Partii Pracy, jednak Brytyjczycy w referendum 1975 r. opowiedzieli się za członkostwem swojego państwa w EWG. Okres rządów Wilsona to czas narastającego kryzysu w Irlandii Północnej, pozbawionej już przez poprzedni rząd automonii i teraz bezpośrednio podrządkowanej Londynowi. Pogarszała się również sytuacja gospodarcza – rosła inflacja (27% w sierpniu 1975 r.) i bezrobocie (1,5 miliona bezrobotnych w 1976 r.).

[edytuj] Rezygnacja i śmierć

16 marca 1976 r. Wilson niespodziewanie ogłosił swoją rezygnację ze stanowiska premiera. Ostatecznie doszło do tego 5 kwietnia tego roku. Oficjalnym powodem były problemy ze zdrowiem, aczkolwiek niektórzy podejrzewali prowokację ze strony służb specjalnych. Wilson zasiadał w Izbie Gmin do 1983 r., kiedy to został kreowany parem dożywotnim jako baron Wilson of Rievaulx i zasiadł w Izbie Lordów. W 1976 r. został kawalerem Orderu Podwiązki. Był również oficerem Orderu Imperium Brytyjskiego.

Pod koniec życia Wilson cierpiał na chorobę Alzheimera i po 1987 r. żadno pokazywał się publcznie. Zmarł w 1995 r. na raka jelita grubego. Został pochowany na wyspie St. Mary's w archipelagu Scilly.

[edytuj] Gabinety Harolda Wilsona

[edytuj] Pierwszy gabinet, październik 1964 – kwiecień 1966

Zobacz więcej w osobnym artykule: Pierwszy rząd Harolda Wilsona.

Zmiany

  • styczeÅ„ 1965 r. – Michael Stewart zastÄ™puje Patricka Gordona Walkera na stanowisku ministra spraw zagranicznych, Anthony Crosland zastÄ™puje Stewarta na stanowisku ministra edukacji i nauki
  • grudzieÅ„ 1965 r. – Barbara Castle zastÄ™puje Toma Frasera na stanowisku ministra transportu, Anthony Greenwood zastÄ™puje Castle na stanowisku ministra ds. rozwoju zamorskiego, lord Longford zastÄ™puje Greenwooda na stanowisku ministra ds. Wspólnoty Narodów, Frank Soskice zastÄ™puje Longforda na stanowisku Lorda Tajnej PieczÄ™ci, Roy Jenkins zastÄ™puje Longforda na stanowisku ministra spraw wewnÄ™trznych

[edytuj] Drugi gabinet, kwiecień 1966 – czerwiec 1970

Zobacz więcej w osobnym artykule: Drugi rząd Harolda Wilsona.

Zmiany

  • lipiec 1966 r. – Tony Benn zastÄ™puje Franka Cousinsa na stanowisku ministra technologii
  • sierpieÅ„ 1966 r. – Michael Stewart zastÄ™puje George'a Browna na stanowiskach pierwszego sekretarza stanu i ministra spraw ekonomicznych, Brown zastÄ™puje Stewarta na stanowisku ministra spraw zagranicznych, Richard Crossman zastÄ™puje Herberta Bowdena na stanowisku Lorda PrzewodniczÄ…cego Rady, Anthony Greenwood zastÄ™puje Crossmana na stanowisku ministra budownictwa i samorzÄ…du lokalnego, Arthur Bottomley zastÄ™puje Greenwooda na stanowisku ministra ds. rozwoju zamorskiego, Herbert Bowden zastÄ™puje Bottomleya na stanowisku ministra ds. Wspólnoty Narodów, ministerstwo emerytur i zabezpieczenia socjalnego zostaje zlikwidowane
  • styczeÅ„ 1967 r. – lord Shackleton i Patrick Gordon Walker wchodzÄ… w skÅ‚ad gabinetu jako ministrowie bez teki
  • sierpieÅ„ 1967 r. – Peter Shore zastÄ™puje Michaela Stewarta na stanowisku ministra spraw ekonomicznych, Stewart pozostaje pierwszym sekretarzem stanu, George Thomson zastÄ™puje Herberta Bowdena na stanowisku ministra ds. Wspólnoty Narodów, Anthony Crosland zastÄ™puje Douglasa Jaya na stanowisku przewodniczÄ…cego ZarzÄ…du Handlu, Patrick Gordon Walker zastÄ™puje Croslanda na stanowisku ministra edukacji i nauki, Arthur Bottomley opuszcza gabinet, jego nastÄ™pcy na stanowisku ministra ds. rozwoju zamorskiego nie wchodzÄ… w skÅ‚ad gabinetu
  • listopad 1967 r. – Roy Jenkins zastÄ™puje Jamesa Callaghana na stanowisku Kanclerza Skarbu, Callaghan zastÄ™puje Jenkinsa na stanowisku ministra spraw wewnÄ™trznych
  • styczeÅ„ 1968 r. – lord Shackleton zastÄ™puje lorda Longforda na stanowisku Lorda Tajnej PieczÄ™ci
  • kwiecieÅ„ 1968 r. – Michael Stewart zastÄ™puje George'a Browna na stanowisku ministra spraw zagranicznych, Barbara Castle zastÄ™puje Stewarta na stanowisku pierwszego sekretarza stanu oraz Raya Guntera na stanowisku ministra pracy (przemianowanego na ministra zatrudnienia i produkcji), Richard Marsh zastÄ™puje Castle na stanowisku ministra transportu, Gunter zastÄ™puje Marsha na stanowisku ministra mocy, Fred Peart zastÄ™puje lorda Shackletona na stanowisku Lorda Tajnej PieczÄ™ci, Cledwyn Hughes zastÄ™puje Pearta na stanowisku ministra rolnictwa, rybołówstwa i żywnoÅ›ci, George Thomas zastÄ™puje Hughesa na stanowisku ministra ds. Walii, Edward Short zastÄ™puje Patricka Gordona Walkera na stanowisku ministra edukacji i nauki, lord Shackleton obejmuje stanowisko Paymaster-General i pozostaje w gabinecie
  • lipiec 1968 r. – Roy Mason zastÄ™puje Raya Guntera na stanowisku ministra mocy
  • październik/listopad 1968 r. – Fred Peart zastÄ™puje Richarda Crossmana na stanowisku Lorda PrzewodniczÄ…cego Rady, lord Shackleton zastÄ™puje Pearta na stanowisku Lorda Tajnej PieczÄ™ci, Judith Hart zastÄ™puje lorda Shackletona na stanowisku Paymaster-General, urzÄ™dy ministra spraw zagranicznych i ministra ds. Wspólnoty Narodów zostajÄ… połączone, na ich czele staje Michael Stewart, John Diamond wchodzi w skÅ‚ad gabinetu jako naczelny sekretarz skarbu, powstaje ministerstwo sÅ‚użby socjalnej na czele z Richardem Crossmanem, George Thomson wchodzi w skÅ‚ad gabinetu jako minister bez teki
  • październik 1969 r. – Anthony Crosland zastÄ™puje Anthonyego Greenwooda jako minister budownictwa i samorzÄ…du lokalnego (pod nazwÄ… ministra samorzÄ…du lokalnego i planowania regionalego), Roy Mason zastÄ™puje Croslanda na stanowisku przewodniczÄ…cego ZarzÄ…du Handlu, ministerstwo mocy zostaje zlikwidowane, George Thomson zostaje Kanclerzem KsiÄ™stwa Lancaster, Harold Lever zastÄ™puje Judith Hart na stanowisku Paymaster-General, Richard Marsh rezygnuje ze stanowiska ministra transportu, jego nastÄ™pcy na tym stanowisku nie wchodzÄ… w skÅ‚ad gabinetu

[edytuj] Trzeci gabinet, marzec 1974 – kwiecień 1976

Zobacz więcej w osobnym artykule: Trzeci gabinet Harolda Wilsona.

[edytuj] Linki zewnętrzne

[edytuj] Bibliografia

  • Biblioteka Gazety Wyborczej – Historia Powszechna, tom 19 (od II wojny Å›wiatowej do wojny o niepodlegÅ‚ość Wietnamu), str. 414-416 i 429-430, ISBN 978-84-9819-826-3
  • Benn Pimlott, Harold Wilson, Harper Collins, 1992, ISBN 0-002-15189-8.
  • Philip Ziegler, Wilson: The authorised life of Lord Wilson of Rievaulx, Weidenfeld and Nicolson, 1993, ISBN 0-297-81276-9
Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Harolda Wilsona
Poprzednik
Stafford Cripps
PrzewodniczÄ…cy ZarzÄ…du Handlu
1947-1951
Następca
Hartley Shawcross
Poprzednik
Denis Healey
Minister spraw zagranicznych w brytyjskim gabinecie cieni
1961-1963
Następca
Patrick Gordon Walker
Poprzednik
George Brown
Lider Opozycji
1963-1964
Następca
Alec Douglas-Home
Poprzednik
Alec Douglas-Home
Premier Wielkiej Brytanii
1964-1970
Następca
Edward Heath
Poprzednik
Edward Heath
Lider Opozycji
1970-1974
Następca
Edward Heath
Poprzednik
Edward Heath
Premier Wielkiej Brytanii
1974-1976
Następca
James Callaghan
Poprzednik
Hugh Gaitskell
Kanclerz Skarbu w brytyjskim gabinecie cieni
1955-1961
Następca
James Callaghan
Poprzednik
George Brown
Lider Brytyjskiej Partii Pracy
1963-1976
Następca
James Callaghan

Puchar UEFA: dodatkowe miejsce dla angielskiej drużyny
Manchester City będzie występował w Pucharze UEFA w efekcie przyznania Anglii miejsca w tych rozgrywkach w nagrodę za Fair Play, poinformowała w piątek Premier League.
Rajd Sardynii: Loeb liderem po trzech odcinkach
Obrońca tytułu mistrza świata Francuz Sebastien Loeb (Citroen C4) prowadzi po rozegraniu trzech odcinków specjalnych w Rajdzie Sardynii, szóstej eliminacji mistrzostw świata. Loeb wygrał dwa OS-y, na jednym triumfował Fin Jari-Matti Latvala (Ford Focus).
Kierowcy Renault grozi "wylot" z F1
Nelson Piquet Jr, który w marcu tego roku zadebiutował w Formule 1, dostał od szefów stajni Renault ultimatum - jeżeli w krótkim czasie nie zacznie osiągać lepszych wyników, będzie musiał pożegnać się z F1.
Koszykarze z Poznania chcą wrócić do elity
Koszykarze Politechniki Poznań prawdopodobnie w przyszłym sezonie zagrają w ekstralidze. Władze Polskiej Ligi Koszykówki wysłały do poznańskiego klubu zaproszenie do udziału w rozgrywkach.
Polish Match Tour: kolejne regaty - na Jeziorze Kierskim
W dniach 17-18 maja odbędą się trzecie regaty meczowe z cyklu Polish Match Tour, które zaliczane są do Pucharu Świata ISAF i Pucharu Polski PZŻ. 
Linki: Strona g³ówna