Z Wikipedii

Druga wojna peloponeska
Początek wojny peloponeskiej
Data	431 - 404 p.n.e.
Miejsce	Grecja, Azja Mniejsza, Sycylia
Wynik	Wygrana Spartan
Strony konfliktu Ateński Związek Morski Związek Peloponeski Dowódcy †Perykles Kleon Nikiasz Alkibiades Konon Brazydas Lizander

Druga wojna peloponeska zwana też wielką wojną peloponeską (431 - 404 p.n.e.) między Atenami i wspierającym je Ateńskim Związkiem Morskim, a Spartą i Związkiem Peloponeskim. Powodem wojny była rywalizacja dwóch największych potęg greckich o hegemonię nad całą Grecją. Już pierwszy okres był niepomyślny dla Aten. Spartanie złupili Attykę. W Atenach, gdzie schronili się mieszkańcy całej Attyki, wybuchła groźna zaraza. Ofiarą jej padł m.in. Perykles. Po jego śmierci do głosu doszli przywódcy radykalnej grupy demokratów: najpierw Kleon, a następnie Hyperbolos. Jednym z ważniejszych sukcesów Aten było utrzymanie twierdzy Pylos i zdobycie wyspy Sfakterii, broniącej wstępu do Zatoki Pylońskiej.

[edytuj] Przyczyny wojny

Sytuacja polityczna w Helladzie po okresie wojen perskich była bardzo napięta, a każde nieostrożne i pochopne działanie którejś z poleis mogło być pretekstem do rozpoczęcia działań wojennych. Przyczyną wybuchu wojny peloponeskiej był początkowo niegroźny spór między Korkyrą a Koryntem dotyczący spraw wewnętrznych (przewrotu demokratycznego) kolonii Korkyry – Epidamnos. Korkyra była zaś kolonią Koryntu, co dodatkowo komplikowało sprawę. Należy zauważyć, że starożytne kolonie greckie (apoikia) zachowywały pełną autonomię od miasta założycielskiego, czyli metropolii. Korkyra w starciu z silnym na morzu Koryntem nie miała większych szans, więc zwróciła się o pomoc do Ateńczyków, którzy znęceni zyskaniem do swej arche sojusznika i tak ważnego punktu na szlaku handlowym z Italii do Hellady zdecydowali się na sojusz (433 p.n.e.) oraz pomoc w razie bezpośredniego ataku Koryntu na Korkyrę. Wedle relacji Tukidydesa Ateńczycy nie byli jednomyślni w sprawie udzielenia pomocy Korkyrze i zdawali sobie sprawę z tego, że przerodzi się to w wojnę z Koryntem. Na morzu Korynt pokonał siły Korkyrańczyków, lecz do zajęcia wyspy nie doszło ze względu na obecność floty ateńskiej.

Drugim powodem wojny była sprawa Potidai, doryckiej polis na Półwyspie Chalkidyckim, która była apoikią Koryntu i prowadziła z nim ożywione kontakty handlowe, lecz należała do Związku Morskiego pod przewodnictwem Aten. Co roku Korynt przysyłał do Potidai swojego urzędnika, choć formalnie nie miał wpływu na politykę polis. Ateńczycy nie wpuścili urzędnika z Metropolii i zażądali zburzenia części murów okalających miasto, na co Potidaia zareagowała występując ze Związku Morskiego (432 p.n.e.). Dla Aten było to powodem do zbrojnej interwencji. Potidaia została oblężona przez flotę ateńską, zaś Korynt wysłał posiłki oblężonej polis. Zdając sobie sprawę z tego, że siły Ateńskie przewyższają jednak jego możliwości, Korynt zdecydował się poprosić o pomoc Spartę. Dodatkowo Ateny na terenie całej swej arche zamknęły porty dla statków i towarów z Megary. Pretekstem było naruszanie granicy przez sąsiadujące polis (432 p.n.e.). Także Egina uważała, że Ateny naruszają zagwarantowaną jej neutralność. Ponieważ zjazd przedstawicieli symmachii Spartańskiej mógł być zwołany jedynie przez Spartan, Korynt różnorakimi naciskami dyplomatycznymi zdołał doprowadzić do spotkania i ustalenia wspólnego frontu wobec poczynań Aten. Pod wpływem sojuszników Sparta oraz cała symmachia uznały, że Ateny złamały pokój z 446 p.n.e.

Sparta postawiła Atenom warunki:

• wygnanie Alkmeonidów (po matce z tego rodu pochodził Perykles)
• ustąpienie z Potidai
• uszanowanie neutralności Eginy
• udostępnienie rynków dla Megary
• rozwiązanie Związku Morskiego

Ateny nie zgodziły się na ultimatum, wobec czego rozpoczęła się wojna.

[edytuj] Bilans sił

Ateny mogły liczyć na wielu, lecz odległych i z tej racji niepewnych sojuszników. Były też niekwestionowaną potęgą morską, a dzięki składkom polis stowarzyszonych w Związku Morskim oraz dzięki dochodom z kopalni srebra w Laurion dysponowały wielkimi sumami pieniężnymi. Jednakże sposób prowadzenia wojny, a zwłaszcza uciążliwe i kosztowne utrzymywanie 400 trier było na dłuższą metę niemożliwe. Mocną stroną Aten były ponadto potężne fortyfikacje miasta (m.in. Długie Mury) dające w razie potrzeby schronienie ludności.

Sparta miała mniej stronników, lecz za to mocniejszych i bliżej. Na lądzie wspaniale wyćwiczona i karna falanga spartańska nie miała sobie równych. Spartanie przyjęli taktykę ciągłego nękania wroga, napadania na wsie i pustoszenia kraju. Jasne było, że obie strony konfliktu zechcą do granic możliwości wykorzystać swoją przewagę.

[edytuj] Przebieg wojny

Zdając sobie sprawę z lądowej przewagi Sparty, ludność Attyki została ewakuowana do Aten, w których właśnie wybuchła epidemia (431 p.n.e.), najprawdopodobniej przywleczona ze wschodu. Domniemywa się, że mogła to być pierwsza znana nam epidemia dżumy. Ofiarą zarazy padł w 429 p.n.e. Perykles. Tak wielka liczba obywateli w granicach miasta spowodowała także częstsze odbywanie się zgromadzenia (eklezji) i intensyfikację życia politycznego. W trakcie wojny doszło do licznych buntów oraz wojen domowych, z których najważniejszymi są:

• bunt Mityleny na Lesbos (428-427 p.n.e.)
• wojna na Korkyrze (427 p.n.e.)

Ateny nie były w stanie utrzymać Platejów, które zajęli Tebańczycy w 427 p.n.e. W 425 p.n.e. ateński wódz Kleon wziął do niewoli około trzystu hoplitów spartańskich na wyspie Sfakteria, odciętej przez flotę od sił spartańskich w Messenii, co było tak ciężkim ciosem dla Sparty, że zdecydowała się ona na negocjacje pokojowe. Wobec niemożliwych do zrealizowania warunków pokój, który byłby dla obu stron bardzo korzystny, został tymczasowo odłożony. Spartanie pod wodzą Brazydasa podjęli zdecydowane działania w celu odciągnięcia członków Związku Morskiego od Aten. Odnieśli zwycięstwo w bitwie pod Amfipolis w 422 p.n.e., w której jednak zginęli obaj wodzowie: Kleon i Brazydas. Otworzyło to zwolennikom zawarcia pokoju możliwość realizacji planów. W 421 p.n.e. zawarto pokój, zwany od imienia ateńskiego polityka (ongiś współpracownika Peryklesa), który do niego się przyczynił - pokojem Nikiasza.

[edytuj] Kalendarium

• okres 431 p.n.e. - 421 p.n.e., tzw wojna archidamijska
• 431 p.n.e. bitwa pod Platejami (Platejczycy zwyciężają Tebańczyków)
• 431 p.n.e. bitwa pod Alope
• 431 p.n.e. bitwa pod Methoną
• 429 p.n.e. bitwa morska koło przylądka Rhion (20 ateńskich okrętów zwycięża flotę Koryntu liczącą 47 okrętów)
• 429 p.n.e. bitwa morska pod Naupaktos w zatoce Kalidońskiej (zwycięstwo Aten - 20 trier pod dowództwem Formiona nad flotą peloponeską - 77 trier pod wodzą Knemona)
• 429 p.n.e. bitwa pod Spartolos (zwycięstwo Chaldejczyków nad Atenami - 430 zabitych)
• 428 p.n.e. bitwa pod Mytolene
• 427 p.n.e. bitwa pod Maiandros
• 427 p.n.e. bitwa morska pod Korkyrą (Sparta z 53 okrętami zwycięża Korkyrę z 60 okrętami i Ateńczyków z 12 okrętami)
• 426 p.n.e. bitwa pod Metropolis
• 426 p.n.e. bitwa pod Idomene
• 426 p.n.e. bitwa pod Ajgition
• 426 p.n.e. bitwa nad rzeką Kaikinos
• 425 p.n.e. bitwa morska na wodach Cieśniny Mesyńskiej (Ateny 24 okręty zwyciężają flotę Syrakuz - jeden ateński okręt zatonął)
• 425 p.n.e. bitwa pod Naksos (Sycylia) około 1000 zabitych
• 425 p.n.e. bitwa morska pod Sfakterią (Ateńczyk Eurymiden zwycięża Spartan)
• 425 p.n.e. bitwa pod Sfakterią (800 Ateńczyków Demostenesa zwycięża 420 Spartan Epitadesa, w tym 128 zabitych, 292 jeńców)
• 425 p.n.e. bitwa pod Pylos
• 425 p.n.e. bitwa pod Soligeją (Ateny - 50 zabitych - zwyciężają Koryntczyków - 212 zabitych - śmierć Lycoprona z Koryntu)
• 424 p.n.e. bitwa pod Kytherą
• 424 p.n.e. bitwa pod Delion (18000 Beotów, w tym 500 zabitych, zwyciężyło 7000 Ateńczyków pod wodzą Hipokratesa - 1000 zabitych, śmierć Hipokratesa)
• 424 p.n.e. bitwa pod Torone
• 422 p.n.e. bitwa pod Amfipolis - Spartanie zwyciężyli Ateńczyków. Śmierć Kleona i Brasidasa.
• okres 421 p.n.e.-415 p.n.e. tzw okres zbrojnego pokoju
• 418 p.n.e. bitwa pod Mantineją (zwycięstwo Spartan w sile 10000 ludzi, w tym 300 zabitych nad armią z Argos i Aten w sile 10000 ludzi, w tym 1100 zabitych)
• okres 415 p.n.e.-413.p.n.e. wyprawa sycylijska
• 415 p.n.e. bitwa pod Olimpiejonem
• 415 p.n.e. bitwa pod Epipolaj
• 414 p.n.e. bitwa pod Syrakuzami (Spartanie pod Galipposem zwyciężyli Ateńczyków pod Demostenesem)
• 413 p.n.e. bitwa na wodach Wielkiego Portu
• 413 p.n.e. bitwa pod Daskon
• 413 p.n.e. bitwa nad rzeką Erynos (Demostenes kapituluje przed Syrakuzańczykami)
• 412 p.n.e. bitwa nad rzeką Assinaros (klęska Nikiasza w walce z Syrakuzańczykami)
• okres 413 p.n.e.-404 p.n.e. tzw. wojna dekelejska
• 412 p.n.e. bitwa pod Chios (klęska Alkamenesa w starciu z Ateńczykami)
• 412 p.n.e. bitwa pod Miletem (klęska Argejczyków w starciu z Atenami)
• 412 p.n.e. bitwa pod Pejrajon
• 411 p.n.e. bitwa morska u przylądka Kynos Sema (Porażka Mindarosa w starciu z Atenami)
• 411 p.n.e. bitwa morska koło Abydos (klęska Peloponezyjczyków w starciu z Atenami pod wodzą Alkibiadesa)
• 411 p.n.e. bitwa morska pod Eubeą (Porażka Aten z Eretrejczykami pod wodzą Hegezandrydesa)
• 411 p.n.e. bitwa pod Rhoiteion (Dorieus odpiera ataki Ateńczyków)
• 411 p.n.e. bitwa morska pod Hellespontem (zwycięstwo Aten w sile 76 okrętów nad Syrakuzami w sile 86 okrętów)
• 410 p.n.e. bitwa morska pod Kyzikos
• 410 p.n.e. bitwa pod Abydos
• 409 p.n.e. bitwa pod Efezem (porażka Ateńczyków pod wodzą Thrasyllosa - 100 zabitych z wojskami Efezu)
• 409 p.n.e. bitwa koło góry Koressos (porażka hoplitów Ateńskich)
• 409 p.n.e. bitwa pod Pygelą
• 408 p.n.e. Bitwa pod Chalcedonem (porażka Spartan w starciu z Atenami)
• 408 pn.e.. szturm Bizancjum
• 406 p.n.e. bitwa w porcie Mityleny (Peloponezyjczycy pod Kallikratidasem zwyciężają Ateńczyków Konona)
• 406 p.n.e. bitwa morska pod Notion (Peloponezyjczycy pod dow. Lizandrem zwyciężają Ateńczyków pod Antiochem - 15 okrętów zatopionych)
• 406 p.n.e. bitwa morska koło Wysp Arginuskich
• 405 p.n.e. bitwa u ujścia Ajgospotamoj (Peloponezyjczycy pod dow. Lizanderem zwyciężają Ateńczyków pod Kononem, 170 okrętów zdobytych)
• 404 p.n.e. zdobycie Aten

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Źródła

• Ksenofont, Historia grecka, tłum. W. Madyda, Wrocław 2004.
• Plutarch, Perykles, Nikiasz, Alkibiades, Lizander, [w:] Tegoż Żywoty sławnych mężów, tłum. M. Brożek, Wrocław 1997.
• Tukidydes, Wojna peloponeska, tłum. K. Kumaniecki, Warszawa 1953.

[edytuj] Inne

• Davies J. K., Wojna peloponeska, [w:] Tegoż, Demokracja w Grecji klasycznej, Warszawa 2003.
• Hammond N.G.L., Dzieje Grecji, Warszawa 1994.
• Kulesza R., Ateny-Sparta 431-404 p.n.e., Warszawa 1997.
• Lengauer W., Wojna peloponeska, [w:] Tegoż, Starożytna Grecja okresu archaicznego i klasycznego, Warszawa 1999.
• Wolski J., Wojna peloponeska, [w:] Tegoż, Starożytność, Historia Powszechna, Warszawa 2002.
• Lach G., Sztuka wojenna w starożytnej Grecji. Od zakończenia wojen perskich do wojny korynckiej, Zabrze 2008.

[edytuj] Zobacz też

• I wojna peloponeska
• Wojny peloponeskie