Z Wikipedii

Jan Christiaan Smuts
Data i miejsce urodzenia	24 maja 1870 Bovenplaats
Data i miejsce śmierci	11 września 1950 Irene
Premier Związku Południowej Afryki
Okres urzędowania	od 3 września 1919 do 30 czerwca 1924
Przynależność polityczna	Partia Południowoafrykańska
Poprzednik	Louis Botha
Następca	Barry Hertzog
Premier Związku Południowej Afryki
Przynależność polityczna	Partia Jedności
Okres urzędowania	od 5 września 1939 do 4 czerwca 1948
Poprzednik	Barry Hertzog
Następca	Daniel François Malan

Jan Christiaan Smuts (ur. 24 maja 1870, zm. 11 września 1950) – południowoafrykański polityk, filozof i wojskowy. Premier Związku Południowej Afryki w latach 1919-1924 oraz 1939-1948. W czasie I i II wojny światowej służył w armii brytyjskiej w stopniu marszałka polnego. Jako jedyny uczestniczył w podpisaniu obydwu traktatów kończących I i II wojnę światową.

Spis treści 1 Wczesne lata życia 2 Kariera w brytyjskiej Afryce Południowej 3 Premier Związku Południowej Afryki 4 Przypisy 5 Bibliografia 6 Linki zewnętrzne

[edytuj] Wczesne lata życia

Smuts urodził się na rodzinnej farmie Bovenplaats, niedaleko Malmesbury. Był drugim synem Jacobusa i Cathariny Smutsów^[1]. Pochodził z bogatej, tradycyjnej afrykanerskiej rodziny, zajmującej się rolnictwem. Miał trzech braci i dwie siostry.Kiedy Jan miał 6 lat jego rodzina przeprowadziła się z Bovenplaats do nowej farmy Klipfontein, oddalonej o 19 km^[2]. Smuts spędził na tej farmie dzieciństwo.

W 1882 r. zmarł jego starszy brat, Michiel. Jan, teraz najstarszy syn, został wysłany na naukę do Riebeek West. Jan Smuts był drugim synem Jacobusa Smutsa i jego żona Cathariny. Miał trzech braci i dwie siostry. Smuts był bardzo dobrym uczniem. Jego nauczyciel, TC Stoffberg, opisał go jako jednego najbystrzejszych uczniów, jakiego kiedykolwiek uczył, oraz jednego z najciężej pracujących chłopców jakiego kiedykolwiek spotkał^[3]. W 1885 r. zdał egzaminy końcowe.

W 1886 r. rozpoczął naukę w Victoria College w Stellenbosch. W 1891 r. ukończył uczelnię z dyplomami pierwszej klasy z literatury i fizyki. Następnie uzyskał stypendium Ebdena i wyjechał do Europy, aby studiować prawo w Christ's College na Uniwersytecie w Cambridge. Studia ukończył w 1893 r., uzyskując wcześniej wiele nagród akademickich^[4]. W 1894 r. rozpoczął pratykę adwokacką w Middle Temple. W czerwcu 1895 r. Smuts powrócił do Kolonii Przylądkowej.

Po powrocie do Południowej Afryki rozpoczął praktykę prawniczą w Kapsztadzie. Z biegiem czasu coraz bardziej poświęcał się polityce. Swoją karierę w tym zakresie rozpoczął od zapisania się do Afrikaner Bond. Pisał również artykuły do gazety Cape Times. W 1895 r. Smuts został doradcą prawnym słynnego brytyjskiego przedsiębiorcy – Cecila Rhodesa. Po rajdzie Jamesona w 1896 r. Smuts zerwał z Rhodesem i na pewien czas zrezygnował z działalności politycznej. W sierpniu tego roku przeprowadził się do Johannesburga. Wkrótce znowu przeprowadził się, tym razem do Pretorii. W kwietniu 1897 r. poślubił Isie Krige, którą poznał podczas studiów w Victoria College.

W tym czasie Smuts, wcześniej stronnik Rhodesa, dał się poznać jako wielki przeciwnik brytyjskiego kolonializmu i zwolenniki burskiego prezydenta Transwalu, Paula Krugera. W 1898 r., kiedy Kruger zdymisjonował Najwyższego Sędziego Transwalu, Johna Gilberta Kotzé'ego, Smuts opracował tezy prawne uzasadniające decyzję prezydenta. Otrzymał za to stanowisko prokuratora krajowego Transwalu.

W 1899 r. Smuts był członkiem burskiej delegacji na konferencję w Bloemfontein, na której odrzucono ultimatum brytyjskiego gubernatora Kolonii Przylądkowej Alfreda Milnera, co doprowadziło do wybuchu II wojny burskiej.

Burskie wojska zaatakowały Kolonię Przylądkową 11 października 1899 r. W początkowym okresie wojny Smuts odpowiadał w burskim rządzie za propagandę, logistykę oraz komunikację z generałami i dyplomatami. Po wkroczeniu Brytyjczyków do Transwalu nadzorował ewakuację rezerw złota z Pretorii. Następnie dowodził oddziałem partyzanckim. W latach 1901-1902 dowodził burskim rajdem w głąd Kolonii Przylądkowej. W 1902 r. brał udział w negocjacjach pokojowych kończących wojnę.

[edytuj] Kariera w brytyjskiej Afryce Południowej

Po zakończeniu wojny Smuts powrócił do pracy w zawodzie prawnika. W styczniu 1905 r. został jednym z założycieli Partii Ludowej, która miała reprezentować interesy Afrykanerów, których gubernator Milner pozbawił możliwości piastowania urzędów państwowych. Liderem partii został generał Louis Botha, a Smuts został jego zastępcą. W maju tego roku nowym gubernatorem Kolonii Przylądkowej został bardziej ugodowy niż Milner lord Selborne. W tym czasie w Londynie Botha i Smuts zdołali uzyskać poparie Partii Liberalnej dla własnej Partii Ludowej. Kiedy w grudniu tego roku liberałowie sformowali rząd, liderom Partii Ludowej udało się uzyskać poparcie rządu dla idei nadania Transwalowi autonomii w ramach brytyjskiej Afryki Południowej.

Wybory do parlamentu Transwalu odbyły się w grudniu 1906 r. Smuts uzyskał mandat z okręgu Wonderboom. W wyborach tych Partia Ludowa odniosła lawinowe zwycięstwo i Louis Botha stanął na czele rządu. Smuts objął w teki ministra kolonii i ministra edukacji. Jako minister edukacji walczył z Holenderskim Kościołem Reformowanym, który domagał się nauczania w szkołach zgodnego z kalwinizmem. Brał również udział w negocjacjach, które w 1910 r. doprowadziły do powstania Związku Południowej Afryki.

Pierwszym premierem Związku został Louis Botha. Smuts objął w jego rządzie stanowiska ministra spraw wewnętrznych, ministra kopalń i ministra obrony. W 1912 r. przestał być ministrem spraw wewnętrznych, został za to ministrem finansów. Działalność Smutsa i łączenie przezeń licznych urzędów były krytykowane przez wielu członków jego partii. W 1913 r. trzech z nich, Barry Hertzog], Martinus Theunis Steyn i Christiaan de Wet, zażądali od Bothy i Smutsa rezygnacji. Nie uzyskali jednak poparcia wystarczającej liczby członków Partii Południowoafrykańskiej, wobec czego opuścicili partię i założyli nową Partię Narodową.

W 1914 r. strajk na kolei przekształcił się w strajk generalny, co zmusiło Smutsa do wprowadzenia stanu wojennego. Smuts bez procesu doprowadził do wydalenia liderów związkowych i uzyskał do parlamentu zwolenienie go od wszelkiej odpowiedzialności za podjęte działania. Wywowało to niezadowolenie w szeregach Partii Narodowej. W październiku część Afrykanerów pod wodzą podpułkownika Manie'ego Maritza zbuntowała się przeciwko rządowi. Siły rządowe szybko stłumiły tą rebelię.

Podczas I wojny światowej Smuts formował Siły Zbrojne Południowej Afryki. Następnie armia południowoafrykańska pod jego dowództwem zajęła słabo bronioną Niemiecką Afrykę Południowo-Zachodnią, a później toczyła długotrwałe walki z kolonialnymi wojskami cesarskimi w Niemieckiej Afryce Wschodniej. W latach 1917-1919 Smuts był członkiem brytyjskiego gabinetu wojennego Davida Lloyda George'a i znacząco przyczynił się do utworzenia sił powietrznych. Brał udziałw Paryskiej Konferencji Pokojowej w 1919 r. Doprowadził do powołania Ligi Narodów, której działalność opierała się w dużym stopniu o jego pomysły.

[edytuj] Premier Związku Południowej Afryki

Po zakończeniu konferencji pokojowej Smuts powrócił do Południowej Afryki. Po śmierci Bothy w 1919 r. zastąpił go na stanowisku premeira. Stanowisko to sprawował do 1924 r., kiedy to kierowana przez niego Partia Południowoafrykańska przegrała w wyborach z Partią Narodową. W 1933 r. został wicepremierem w rządzie koalicyjnym Barryego Hertzoga.

Po wybuchu II wojny światowej Smuts ponownie został premierem. W 1941 r. otrzymał stopień marszałka polnego i wszedł w skład rady wojennej, kierowanej przez Winstona Churchilla. W maju 1945 r. reprezentował Południową Afrykę na konferencji założycielskiej ONZ. Jego dziełem jest preambuła Karty Narodów Zjednoczonych. Opowiadał się za zmianą charakteru stosunków pomiędzy Wielką Brytanią a jej koloniami w ramach Wspólnoty Narodów.

W okresie pełnienia funkcji premiera sprzeciwiał się większości afrykanerskiej, która opowiadała się za utrzymaniem i zalegalizowaniem istniejącego wówczas tylko de facto apartheidu. Po II wojnie światowej doprowadził do powstania a następnie wspierał tzw. Komisję Fagana, która zażądała zniesienia segregacji rasowej. Na przeszkodzie realizacji tych żądań stanęła jednak przegrana Smutsa w wyborach 1948 r., a następnie jego śmierć.

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Hancock, WK and van der Poel, J (eds) - Selections from the Smuts Papers, 1886-1950, (7 vols), (1966-73)
• Spies, SB and Natrass, G (eds) - Jan Smuts – Memoirs of the Boer War Jonathan Ball, Johannesburg 1994
• Armstrong, HC - Grey Steel: A Study of Arrogance, (1939), ASIN B00087SNP4)
• Clark, NL - South Africa: The Rise and Fall of Apartheid, (2004), (ISBN 0 582 41437 7)
• Crafford, FS - Jan Smuts: A Biography, (1943), ISBN 1417992905
• Friedman, B - Smuts: A Reappraisal, (1975)
• Geyser, O - Jan Smuts and His International Contemporaries, (2002), (ISBN 1-919874-10-0)
• Hancock, WK - Smuts: 1. The Sanguine Years, 1870—1919, (1962)
• Hancock, WK - Smuts: 2. Fields of Force, 1919-1950, (1968)
• Hutchinson, John - A Botanist in Southern Africa, (1946), PR Gawthorn Ltd.
• Ingham, K - Jan Christian Smuts: The Conscience of a South African, (1986)
• Millin, SG - General Smuts, (2 vols), (1933)
• Reitz, D - Commando: A Boer Journal of the Boer War, (ISBN 0-9627613-3-8)
• Smuts, JC - Jan Christian Smuts, (1952), e-book (ISBN 978-1-920091-29-3)

[edytuj] Linki zewnętrzne

• "Revisiting Urban African Policy and the Reforms of the Smuts Government, 1939-48", by Gary Baines
• Africa And Some World Problems by Jan Smuts at archive.org
• Holism And Evolution by Jan Smuts

Poprzednik nowy urzÄ…d

Minister spraw wewnętrznych Związku Południowej Afryki 1910-1912

Następca Abraham Fischer

Poprzednik nowy urzÄ…d Oswald Pirow

Minister obrony Związku Południowej Afryki 1910-1920 1939-1948

Następca Hendrick Mentz Frans Erasmus

Poprzednik Henry Charles Hull

Minister finansów Związku Południowej Afryki 1912-1915

Następca David Graaff

Poprzednik -

Minister bez teki Wielkiej Brytanii 1917-1919

Następca Eric Geddes

Poprzednik Louis Botha Barry Hertzog

Premier Związku Południowej Afryki 1919-1924 1939-1948

Następca Barry Hertzog Daniel François Malan

Poprzednik Oswald Pirow

Minister sprawiedliwości Związku Południowej Afryki 1933-1939

Następca Colin Fraser Steyn

Poprzednik Barry Hertzog

Minister spraw zagranicznych Związku Południowej Afryki 1939-1948

Następca Daniel François Malan

Sejm odrzucił prezydencki projekt ustawy o spółdzielniach

Sejm odrzucił w piątek w pierwszym czytaniu prezydencki projekt ustawy o spółdzielniach. Za odrzuceniem projektu było 293 posłów, 162 było za skierowaniem go do dalszych prac, a 2 wstrzymało się od głosu.

"200 tys. baryłek ropy dziennie popłynie do Hiszpanii"

200 tys. baryłek ropy dziennie może popłynąć z Wenezueli do Hiszpanii, która "będzie miała zagwarantowaną ropę na zawsze" - oświadczył w piątek na konferencji prasowej w Madrycie prezydent Wenezueli Hugo Chavez.

Fundusze ING mają mniej niż 5 proc. głosów na WZA PBG

Fundusze zarządzane przez ING Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych zmniejszyły zaangażowanie w PBG do poniżej 5 proc. głosów na WZA - podało PBG w komunikacie.

Kwaśnicki: w KRUS będzie dalsza kontrola resortu rolnictwa i KPRM

Od poniedziałku w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego będzie kontynuowana kontrola ministerstwa rolnictwa. Wejdą też kontrolerzy z kancelarii premiera - powiedział w piątek prezes KRUS Roman Kwaśnicki.

Ciech sprzedał udziały spółki Boruta-Kolor za 14,4 mln zł

Spółka Ciech sprzedała Zakładom Chemicznym Zachem, także należącym do grupy, 100% udziałów firmy Boruta-Kolor za 14,4 mln zł, poinformował Ciech w piątek.

Linki: Strona g³ówna