Z Wikipedii

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Johann Gottlieb Fichte (ur. 19 maja 1762 w Rammenau, zm. 27 stycznia 1814 w Berlinie) – jeden z trzech (obok Schellinga i Hegla) wielkich filozofów niemieckiego klasycznego idealizmu.

Spis treści 1 Biografia 2 Poglądy 3 Prace w języku polskim 4 Ważniejsze opracowania 5 Zobacz też 6 Linki zewnętrzne

[edytuj] Biografia

Johann Gottlieb Fichte urodził się w Rammenau koło Saksonii w 1762 r. Pochodził z rodziny ubogiej i nie byłoby go stać na odbycie studiów wyższych, jednakże gdy był jeszcze małym chłopcem, wzbudził zainteresowanie miejscowego bogatego arystokraty - barona von Militza, który postanowił ufundować mu edukację. Tak oto wysłano Fichtego we właściwym momencie do renomowanej szkoły z internatem Pforta (gdzie później studiował również Fryderyk Nietzsche). Następnie zapisał się on na Uniwersytet w Jenie, gdzie studiował teologię. Później przeniósł się do Wittenbergi oraz do Lipska.

Jako student skłaniał się w kierunku przyjęcia teorii determinizmu. Jeden z duchownych, chcąc uniknąć takiego biegu spraw, zaproponował mu lekturę "Etyki" Spinozy w wydaniu z krytyką Wolfa. Przyniosło to jednak skutek odmienny od zamierzonego, gdyż Fichte przyjął krytykę Christiana jako bardzo słabą i dalece niewystarczającą, ale energiczny charakter tegoż idealisty oraz ogromne zainteresowanie sprawami natury etycznej sprawiły, iż odrzucił on ostatecznie determinizm na rzecz wolności i świadomości moralnej.

Po ukończeniu studiów był zmuszony z przyczyn finansowych do udzielania lekcji w prywatnym domu arystokratycznym w Szwajcarii. W tym czasie również docierały do niego liczne wieści o nadchodzącej Wielkiej Rewolucji Francuskiej, której zresztą był wielkim zwolennikiem. Z myślą Immanuela Kanta zetknął się za pośrednictwem jednego ze swych uczniów, który poprosił go o wyjaśnienie poruszanych przez Kanta zagadnień. Wówczas po raz pierwszy wziął "Krytykę" do ręki. Ten sposób filozofowania spodobał mu się. Gdy wracał z Niemiec do Warszawy (1791 r.), odwiedził w Królewcu Kanta. Został przyjęty bez większego entuzjazmu. Aby wzbudzić względy tego filozofa, napisał w 1792 "Próbę krytyki wszelkiego objawienia". Spodobała się ona Kantowi i została wydana z pewnymi problemami z krytyką teologiczną na początku roku 1793. Autor nie podpisał się na swym dziele, dlatego krytycy uznali je za kolejną rozprawę Kanta. Sam filozof z Królewca sprostował ten błąd i wtedy nazwisko Fichtego stało się powszechnie znane.

[edytuj] Poglądy

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić: język, chwilami niezrozumiały, niezgrabny, z błędami logicznymi, literowymi i gramatycznymi, niemożliwymi do poprawienia przez laika. Po naprawieniu wszystkich błędów można usunąć tę wiadomość.

Był zwolennikiem teorii „czynu”, tj. działania świadomego, tworzącego rzeczywistość i nadającego jej sens. W swoich pracach przeciwstawiał się dogmatyzmowi, wg którego świadomość jest produktem bytu. Popierał idealizm, uznający rzeczywistość za wytwór wolnego czynu. „Ja” było dla niego czystą nieskończoną czynnością – tworzącą świat operacją rozumu. Na tych antropologicznych przesłankach oparł swoja teorię kształcenia. Jej główną ideą jest to, że człowiek poprzez własne działanie musi się stać tym, kim powinien oraz tworzyć świat takim, jaki być powinien. Wychowanie jest więc podnietą i wyzwaniem do wolnej samoaktywności.

Filozofia romantyczna Fichtego niewiele ma wspólnego z poezją. Mówi on, że wszelkie nauki powinny podlegać określonym kryteriom. Przede wszystkim ich twierdzenia winny być zgodne logicznie i uporządkowane. Po drugie, każda nauka powinna posiadać jakieś twierdzenie podstawowe. Przy czym jedna nauka nie może posiadać więcej jak tylko jedno twierdzenie podstawowe, gdyby było inaczej, wówczas nie byłaby już nauką, ale wielością nauk. (ponieważ mielibyśmy wtedy doczynienia z kilkoma naukami)

Fichte traktował świat jako pole działania i wytwór działania. Działanie jest istotniejsze i bardziej pierwotne od substancji. Działającą zasadą w świecie jest jaźń. Uważał, że rzeczy są wytworem naszych wyobrażeń a nie odwrotnie (tzn., że przedmioty nie wpływają na nasze poznanie). Wg. niego rzeczywistość tworzy nasza jaźń. "Istnieją obrazy, one są jedynym co istnieje[...]". O czynie mówił, że jest postacią bytu i jest dobry. Czyn jest w pełni czynem, gdy jest wolny.

Fichte podjął w swej teorii wiedzy myśl Kanta o autonomii w sensie niezależności od praw przyrodniczych, człowieka jako "fenomenu", istoty wolnej i moralnej. Dla myślicieli nawiązujących do Kanta, interpretacja człowieka jako istoty wolnej prowadziła do pytania o zasadę jednoczącą dwie części kantyzmu: teorię poznania i doktrynę moralną. W interpretacji człowieka prowadziły one do dualizmu antropologicznego: pełna autonomia miała być możliwa tylko w sferze działalności moralnej, a w funkcjach poznawczych człowiek był zależny od treści dostarczonych przez "rzeczy same w sobie". Jego aktywność i autonomia sprowadzały się jedynie do formy, do jednoczenia postrzeżeń w "jedności apercepcji". Rozdźwięk między człowiekiem jako podmiotem poznania a człowiekiem jako podmiotem działania etycznego, Fichte próbował przyzwyciężyć, uznając czyn (die Tat) za istotę ludzkiej świadomości. Czynem jest dla Fichtego działalność świadomości ogólnoludzkiej, którą odróżnia od świadomości indywidualnej i określa terminem "absolutnego Ja". Działalność świadomości ogólnej jest samodzielna i autonomiczna (das Ich setzt sich selbst). Polega przy tym na konstytuowaniu całego otoczenia (das Ich setzt das Nicht-Ich), czyli na tworzeniu jego sensu i znaczenia zgodnego z prawem moralnym. W działalności ogólnej świadomości widzi Fichte podstawę kultury jako wspólnoty, w której prawo moralne, zasada ludzkiej godności określa stosunki międzyludzkie. Wobec jednostki świadomość ogólna i związana z nią wspólnota kulturalna, występują jako ideał moralny, określający cel działań jednostki, jej powołanie i najwyższą powinność.

Zagadnienie autonomii stawiało przed F. pytanie o stosunek między świadomością ogólną a otaczającym światem przedmiotowym. Świadomość poznająca świat i traktująca go jako dany i od niej niezależny, to dla F. stan braku wolności, stan cierpienia. F. przeciwstawił się kontemplatywnemu racjonalizmowi (Fr. Nicolai, M. Mendelssohn, Ch. Wolf), upatrującemu w poznaniu świata danego najwyższą wartość ludzkiego życia. Elementy podstawy kontemplatywnej widział też w teorii poznania Kanta, w uznaniu istnienia "rzeczy samej w sobie" jako czegoś całkowicie niezależnego od świadomości. Fałszywość tej koncepcji upatrywał w tym, że uniemożliwiała wyjaśnienie autonomii świadomości ogólnej, pozostawiając poza nią jakąś rzeczywistość. F. nawiązał do kantowskiej "transcendentalnej jedności apercepcji", interpretując ją jako pogląd o konstytuowaniu przez świadomość nie tylko formy poznania, lecz i jego treści, czyli świata przedmiotowego. Przełamał w ten sposób kantowski dualizm formy i treści: obie uznał za wytwory świadomości ogólnej. Dla wyjaśnienia obcości między światem rzeczy a świadomością wyróżniał w świadomości refleksyjną, racjonalną samowiedzę i działalność spontaniczną (nawiązując w tym do kantowskiego rozumienia wyobraźni, Einbildungs-kraft). Świat przedmiotowy uznał za alienację ogólnej świadomości, za wytwór jej nieświadomego działania. W rzeczowym, wyalienowanym charakterze świata zmysłowo-przedmiotowego widział ujawnienie irracjonalnych sił właściwych człowiekowi (do lej koncepcji nawiązywali romantycy upatrując w sferze irracjonalnego przeżycia zarówno istotę świadomości, jak i jej kontaktu poznawczego ze światem, ale wbrew F. degradowali oni rozum i pomijali koncepcję przezwyciężenia irracjonalizmu w bytowaniu ludzkim). Przezwyciężenie alienacji F. wiązał z racjonalizacją człowieka, polegającą na poznawaniu funkcji świadomości ogólnej. Problem przezwyciężenia alienacji i uzyskania wolności sprowadził do zmiany postawy jednostki wobec świata.

Najszlachetniejszym zadaniem dla człowieka jest pokonać barierę między "ja" a światem. Jest to nasz ludzki obowiązek, który wypełniając kroczymy do doskonałości. Szczęście, które dzięki temu odczuwamy jest szczęściem doczesnym.

na podstawie - Matthias Vogt "Filozofia dla wszystkich"

(Słownik Filozofów, Warszawa 1966, s. 207-208; 211-212, artykuł napisany przez Zbigniewa Kuderowicza)

To jest tylko zalążek artykułu związanego z filozofią. Jeśli potrafisz, rozbuduj go.

[edytuj] Prace w języku polskim

• Powołanie człowieka, wstęp Tadeusz Kroński, wyd. PWN, Warszawa 1956;
• Zamknięte państwo handlowe i inne pisma, tłum. Paweł Dybel (i in.), wyd. Aletheia, Warszawa 1996;
• Teoria wiedzy: wybór pism, t. 1, wybrał, przełożył i przypisami opatrzył Marek J. Siemek; aneks przełożył Jan Garewicz, wyd. PWN, Warszawa 1996;
• Filozofia wolnomularza, tłum. i oprac. Jerzy Drewnowski, wyd. Książka i Prasa, Warszawa 2004.

[edytuj] Ważniejsze opracowania

• Zbigniew Kuderowicz, Fichte, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1963;
• Marek J. Siemek, Teoria Wiedzy jako system filozofii transcendentalnej, w: J. G. Fichte, Teoria wiedzy: wybór pism, t. 1, wyd. PWN, Warszawa 1996;

• Marek J. Siemek, Idea transcendentalizmu u Fichtego i Kanta. Studium z dziejów filozoficznej problematyki wiedzy, Warszawa 1977;
• M. Poręba, Transcendentalna teoria świadomości. Próba rekonstrukcji semantycznej, Warszawa 1999;
• Justyna Nowotniak, Samowiedza filozofa, Warszawa 1995;
• Filozofia transcendentalna a dialektyka, red. M. J. Siemek. Warszawa 1994;
• Frederick Copleston, Historia filozofii, t. 7, Od Fichtego do Nietzschego, Warszawa 2006.

[edytuj] Zobacz też

• Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling
• Georg Wilhelm Friedrich Hegel

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Filozof i filozofia w poszukiwaniu budowniczych lepszego świata
• J. Kochan J.G.Fichte /w:/Wolność i interpelacja,
• J. Kochan J.G.Fichte jako prekursor nowoczesnej koncepcji własności

Kulturalne igrzyska w Pekinie

Olimpiada tuż tuż, więc ekipy sportowców już zjeżdżają się do Pekinu. Żeby jakoś urozmaicić im czas, w wiosce olimpijskiej, w której zamieszkają sportowcy, rozpoczyna się właśnie miesiąc imprez, przygotowanych specjalnie dla nich.

Niech się święci 26 lipca!

Kubańczycy świętują 55. rocznicę rewolucji. Były długie przemówienia i akademie ku czci. Wieczorem jednak przyszedł czas na prawdziwą latynoamerykańską fiestę.

38 zabitych w Indiach

Do serii zamachów bombowych doszło w sobotę w Ahmadabadzie na zachodzie Indii. Zginęło łącznie co najmniej 38 osób, 88 odniosło rany. Jak dotąd nikt nie przyznał się do zorganizowania zamachów. Seria zamachów nastąpiła dzień po podobnym zdarzeniu w mieście Bangalore na południu kraju.

Macedonia ma rząd

Pomimo bojkotu obrad przez opozycję, parlament Macedonii zatwierdził w sobotę koalicyjny rząd z premierem Nikołą Grujewskim na czele.

Irlandczycy jeszcze bardziej na NIE

Prawie 3/4 Irlandczyków sprzeciwia się zorganizowaniu nowego referendum w sprawie Traktatu z Lizbony - tak wynika z sondażu, którego rezultaty mają się ukazać w niedzielę.

Linki: Strona g��wna