Z Wikipedii

Joseph Haydn, malował Thomas Hardy w 1791 podczas pobytu Haydna w Londynie

Joseph Haydn, malował Ludwig Guttenbrunn, ok. 1770

Joseph Haydn (ur. 1 kwietnia 1732 w Rohrau, zm. 31 maja 1809 w Wiedniu) – austriacki kompozytor okresu klasycyzmu. Pierwszy z tzw. trójki klasyków wiedeńskich, obok Mozarta i Beethovena.

Haydn był jednym z głównych przedstawicieli klasycyzmu w muzyce oraz jednym z tych, którzy zdefiniowali główne formy muzyczne

Szczególnie interesujące są jego dzieła z okresu 1760-1770, tworzone w stylu Sturm und Drang (niem. burza i napór), który był awangardowym kierunkiem w ramach kultury klasycystycznej, będąc jednocześnie zapowiedzią romantyzmu. W muzyce Haydna objawiło się to stosowaniem niecodziennych akordów, zastosowaniem rzadkich tonacji molowych oraz nieoczekiwanych zmian nastroju.

Jego młodszy brat, Johann Michael, był także wybitnym i cenionym kompozytorem, działającym przede wszystkim w Salzburgu. Drugi brat Johann Evangelist Haydn był tenorem.

[edytuj] Młodość 1732-1760

Haydn urodził się 31 marca lub 1 kwietnia 1732 w Rohrau, małej wiosce w austriackim Burgenlandzie. Muzykalny i obdarzony pięknym głosem, w wieku ośmiu lat został przyjęty do chóru przy katedrze św. Stefana w Wiedniu. Tam kształcił się w grze na skrzypcach i fortepianie. Po przejściu mutacji musiał opuścić chór i zaczął zarobkować jako muzyk w Wiedniu.

[edytuj] Praca u Esterházych 1761-1790

W roku 1761 Haydn został zatrudniony jako nadworny kompozytor i wice-kapelmistrz na dworze arystokratycznej rodziny Esterházy. Pozostał w jej służbie przez ponad 30 lat - do 1790 roku zdobywając w tym czasie ogromną sławę. W 1766 roku Haydn został jedynym kapelmistrzem, w roku tym zmarł bowiem główny kapelmistrz Gregor Joseph Werner (1693-1766), który nie pałał do kompozytora sympatią. Maria Teresa Habsburg wielokrotnie słuchała symfonii Haydna w zamku Esterházy w Eisenstadt.

Haydn pracował zarówno w pałacu Eszterháza na Węgrzech, jak i w Eisenstadt.

[edytuj] Samodzielność twórcy 1791-1809

Przez współczesnych uznawany był za jednego z najwybitniejszych kompozytorów epoki zwłaszcza w zakresie muzyki instrumentalnej i zdobył ogólnoeuropejską popularność, która objawiła się między innymi gościnnymi występami, na przykład w Londynie. Do Londynu pojechał, gdy w 1790 roku zmarł jego mecenas Nikolaus I. Joseph Książę Esterházy, którego następca zwolnił kompozytora. Pomysł udania się do Anglii posunął mu impresario Johann Peter Salomon. W Londynie Haydn był dwukrotnie; w 1791-1792 i 1794-1795.

Haydn był osobistym przyjacielem Mozarta, z którym podziwiali się nawzajem. Znał też młodszego od siebie Ludwiga van Beethovena, który uważał go za swojego mistrza i nauczyciela. Haydn zaprzestał komponowania w 1803 na sześć lat przed śmiercią. Do jego ostatnich dzieł należą wspaniałe oratoria Stworzenie świata i Pory roku. Haydn pozostawił po sobie olbrzymi katalog dzieł (zobacz tabela obok), z których wiele weszło na stałe do kanonu muzyki klasycznej. Zmarł 31 maja 1809 w Wiedniu.

[edytuj] Wybrane dzieła

• Symfonia nr 6 D-dur "Poranek" (Le matin)
• Symfonia nr 7 C-dur "PoÅ‚udnie" (Le midi)
• Symfonia nr 8 G-dur "Wieczór" (Le soir)
• Symfonia nr 30 C-dur "Alleluja"
• Symfonia nr 43 Es-dur "Merkury"
• Symfonia nr 45 fis-moll "Pożegnalna" (zaliczana do Sturm und Drang)
• Symfonia nr 73 D-dur "Polowanie" (La chasse)
• Symfonia nr 82 C-dur "Niedźwiedź" (L'ours) (tzw. paryska)
• Symfonia nr 85 B-dur "Królowa" (La reine) (tzw. paryska)
• Symfonia nr 92 G-dur "Oksfordzka"
• Symfonia nr 94 G-dur "Niespodzianka" (tzw. londyÅ„ska)
• Symfonia nr 100 G-dur "Wojskowa" (tzw. londyÅ„ska)
• Symfonia nr 101 D-dur "Zegarowa" (tzw. londyÅ„ska)
• Symfonia nr 104 D-dur (ostatnia londyÅ„ska, bez przydomka)
• 24 koncerty fortepianowe
• Koncert na róg nr 1 D-dur
• Koncert na róg nr 2 D-dur
• Koncert na wiolonczelÄ™ C-dur
• Koncert na wiolonczelÄ™ D-dur
• Koncert skrzypcowy nr 1 C-dur
• Koncert skrzypcowy nr 2 D-dur
• Koncert skrzypcowy nr 3 A-dur
• Koncert skrzypcowy nr 4 G-dur
• Koncert na trÄ…bkÄ™ Es-dur
• Stabat mater g-moll
• Siedem słów Zbawiciela na krzyżu
• Oratorium Powrót Tobiasza
• Oratorium Stworzenie Å›wiata
• Oratorium Pory roku

Utwory Haydna zostały skatalogowane przez holenderskiego muzykologa Antoniego von Hoboken. Katalog Hobokena jest ułożony systematycznie (wg gatunków muzycznych). Używa się skrótu Hob. (czasem tylko H), np:

Hob. I:104 – Symfonia nr 104

Hob. XXVIII:12 – opera Armida

[edytuj] Przypisy

1. ↑ 104 numerowane plus Symfonia koncertująca B-dur (Hob. I/105) plus Symfonia D-dur (Hob. I/106) i dwie B-dur: tzw. A (Hob. I/107) i B (Hob. I/108). Należy zwrócić uwagę, iż w przypadku trzech ostatnich (napisanych przez Haydna dość wcześnie, bo w latach 1760.), jak i Symfonii Concertante numerów nie stosuje się, stąd częsty błąd polegający na przypisywaniu Haydnowi tylko 104 symfonii, zgodnie z numerem ostatniej numerowanej.

[edytuj] Literatura

• E. DziÄ™bowska Haydn, w: Encyklopedia muzyczna PWM. Część biograficzna, PWM Kraków, t. IV (hij)
• K. Geiringer Haydn, PWM Kraków PWM 1985
• D. Gwizdalanka Klasyk pogodny, a nawet dowcipny, w: Historia muzyki 2, PWM Kraków, 2006, s. 132-143

[edytuj] Zobacz też

Zobacz kategoriÄ™ na Wikimedia Commons:
Joseph Haydn

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Josepha Haydna

• Hymn ludowy, autor: Joseph Haydn

Była Pierwsza Dama złamała miednicę

Środa nie była łaskawa dla przedstawicieli amerykańskiej śmietanki politycznej. Najpierw problemy z sercem miał wiceprezydent Dick Cheney, a później z Waszyngtonu nadeszła informacja, że była Pierwsza Dama, Nancy Reagan, złamała miednicę.

Debata ostatniej szansy dla Johna McCaina

Ostatnia szansa Johna McCaina na uzyskanie przewagi nad Barackiem Obamą - tak komentatorzy oceniają wagę trzeciej i ostatniej debaty prezydenckiej w USA. Dyskusja na Uniwersytecie Hofstra na Long Island koło Nowego Jorku ma być zdominowana przez tematy krajowe.

Unia przebuduje system finansowy

- Jesteśmy jednomyślni w odpowiedzi na kryzys. Przebudowa musi być globalna - powiedział na zakończenie pierwszego dnia obrad szczytu UE w Brukseli prezydent Francji Nicolas Sarkozy. Szczyt nie podjął jeszcze decyzji, czy wznowić negocjacje z Rosją.

W Azerbejdżanie bez zmian

Wybory prezydenckie w Azerbejdżanie nie przyniosły niespodzianek - urzędujący prezydent Ilham Alijew wygrał je bez problemu. Główne partie opozycyjne wybory zbojkotowały.

Coraz bliżej beatyfikacji ks. Popiełuszki

Do Stolicy Apostolskiej dotarł już komplet dokumentów 1. etapu beatyfikacji księdza Jerzego Popiełuszki. Wręczył je osobiście papieżowi Benedyktowi XVI metropolita warszawski arcybiskup Kazimierz Nycz.