Z Wikipedii

Juraj Jánošík (ur. 25 stycznia 1688, zm. 18 marca 1713) – jeden z najsłynniejszych karpackich zbójników, żyjący na przełomie XVII i XVIII wieku.

Spis treści 1 Życiorys 2 Janosik w filmie 3 Bibliografia 4 Zobacz też

[edytuj] Życiorys

Juraj Janosik był Słowakiem i pochodził ze wsi Terchová opodal Żyliny leżącej na tej samej długości geograficznej co Szczyrk. Znamy przybliżoną datę jego urodzin – 25 stycznia 1688 r. – gdyż zachowała się metryka jego chrztu z 16 maja 1688. Jego rodzicami byli Michał Janosik i Barbara Cingelova. Miał starszego brata Jana i młodszą siostrę Barbarę.

Najprawdopodobniej brał udział w powstaniu antyhabsburskim Franciszka Rakoczego, które wybuchło w 1703 na ziemiach węgierskich. W 1708 wrócił do rodzinnej wsi, aby zająć się gospodarstwem, ale wkrótce potem wstąpił do armii austriackiej. Podczas służby został przydzielony do oddziału stacjonującego na zamku w Bytczy, gdzie więziono groźnych przestępców. Tam poznał niejakiego Tomasza Uhorcika, który był harnasiem zbójników karpackich. Janosik pomógł mu uciec z więzienia, a sam zdezerterował z wojska i przystał do jego zbójeckiej bandy. Od tego momentu rozpoczęła się zbójecka działalność Janosika, która trwała do wiosny 1713.

W 1711 Uhorcik przyjął imię Martin Mravec i odszedł z bandy, a nowym harnasiem został Janosik. Janosik ze swoją grupą działał na pograniczu węgiersko-polskim, a ofiarami jego napadów byli głównie kupcy, ale także plebani, posłańcy pocztowi i inne przypadkowe zamożniejsze osoby. Wbrew legendzie grabił głównie z myślą o sobie i swoich ludziach, obdarowując okazjonalnie np. dziewczęta z okolicznych wsi w różne zrabowane drobiazgi. Wspierali go co niektórzy lokalni możnowładcy, z którymi dzielił się łupami, a oni w zamian wyciągali go z tarapatów, np. podczas pierwszego schwytania Janosika i osadzeniu go w lochu alibi zapewnił mu wiceżupan komitatu liptowskiego, doprowadzając w ten sposób do jego uwolnienia.

Wiosną 1713 został schwytany i osadzony w Liptowskim Mikulaszu, w zamku o średniowiecznym rodowodzie, gdzie odbył się jego proces 16 i 17 marca 1713, a jego przebieg jest znany dzięki zachowanym protokołom. Sąd w składzie przewodniczącego, oskarżyciela i obrońcy (który wygłosił dwie mowy obronne za uniewinnieniem skazańca) skazał Janosika na karę śmierci przez powieszenie na haku. Osią oskarżenia było zabójstwo plebana z Demanicy, do którego Janosik się nie przyznał wskazując swojego kompana jako sprawcę. Wyrok wykonano najprawdopodobniej następnego dnia po procesie, 18 marca 1713.

[edytuj] Janosik w filmie

• 1921 Jánošík – pierwszy słowacki pełnometrażowy film; finansowany z USA; reżyseria: Jaroslav Jerry Siakeľ, Janosik: Theodor Pištěk. — Został wpisany na Listę Dziedzictwa Światowego UNESCO (UNESCO World Heritage List).
• 1935 Jánošík – słowacki i czeski film; reżyseria: Martin Frič, Janosik: Paľo Bielik.
• 1954 Janosik – pierwszy polski film animowany; reżyseria: Włodzimierz Haupe i Halina Bielińska.
• 1963 Jánošík I i II – słowacki dwuczęściowy film; reżyseria: Paľo Bielik, Janosik: František Kuchta.
• 1974 Janosik – polski film; reżyseria: Jerzy Passendorfer, Janosik: Marek Perepeczko. — Akcja ulokowana jest na pocz. XIX wieku (polskie i słowackie filmy w ogóle mają mało wspólnego z historyczną postacią Janosika).
• 1974 Janosik – polski 13-odcinkowy TV serial; reżyseria: Jerzy Passendorfer, Janosik: Marek Perepeczko.
• 1976 Zbojník Jurko – słowacki animowany film; reżyseria: Viktor Kubal.
• 1991 Zbojník Jurošík – słowacki 28-odcinkowy animowany TV serial; reżyseria: Jaroslav Baran.
• 2003 - w produkcji - Prawdziwa historia Janosika i Uhorcika / Pravdivá história o Jurajovi Jánošíkovi a Tomášovi Uhorčíkovi – słowacko-polsko-czeski film; reżyseria: Agnieszka Holland i Kasia Adamik, Janosik: Václav Jiráček.

[edytuj] Bibliografia

• Stanisław A. Sroka: Janosik. Prawdziwa historia karpackiego zbójnika. Kraków 2004.
• A. Nacher, M. Styczyński, B. Cisowski, P. Klimek: Słowacja. Karpackie serce Europy. Wydawnictwo Bezdroża.
• The Straight Story

[edytuj] Zobacz też

• Ondraszek
• Uhorcik
• Józef Korycki - "Janosik z Podlasia"

Unikalny cmentarz ugrofiński

Archeolodzy odkryli w okolicach miasta Suzdal w Rosji unikalne miejsce pochówku członków plemienia Ugrofinów, pochodzące z początków I tysiąclecia n.e. - donosi serwis internetowy icRussia.

Soczewki kontaktowe z elektroniką

Opracowano prototyp nowoczesnych soczewek kontaktowych, w których wnętrzu zatopiony jest układ elektroniczny oraz diody LED. Jest to przysłowiowy "kamień milowy" dla dziedziny nauki, która zajmuje się miniaturyzacją układów scalonych, donosi "LaserFocusWorld".

Groźny detoks

Pewna Brytyjka doznała uszkodzeń mózgu po poddaniu się tzw. diecie "detoks", która wymagała picia dużych ilości płynów.

Pod lodami Arktyki 90 mld baryłek ropy

90 mld baryłek ropy i ilość gazu równa całym znanym jego zasobom w Rosji - na tyle oceniają amerykańscy eksperci rządowi zasoby Arktyki. Ich szacunki opisał w czwartek "Financial Times".

Twoje piersi tego nie lubią!

Kobiety, które noszą źle dobrane biustonosze, niszczą sobie piersi - alarmują naukowcy.

Linki: Strona g��wna