Karl May - Google

Karl May

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Karl May
Karl May

Karl Friedrich May, Karol May (ur. 25 lutego 1842 w Ernstthal, zm. 30 marca 1912 w Radebeul pod Dreznem) – powieściopisarz niemiecki, znany głównie z powieści przygodowych o "Dzikim Zachodzie". Jeden z najpopularniejszych i najlepiej sprzedających się pisarzy w historii literatury niemieckiej.

Spis treści

[edytuj] Życie

Karol May pochodził z ubogiej rodziny tkackiej. Do piątego roku życia był niewidomy, odzyskał wzrok dzięki operacji. Początkowo pracował jako nauczyciel, jednak ze względu na popełnione wykroczenia został zwolniony z pracy. Po tym fakcie zszedł na złą drogę (hochsztaplerstwo). Popadał w konflikty z prawem, na skutek których kilka razy trafił do więzienia (głównie za drobne kradzieże). Właśnie w więzieniu odkrył swój talent pisarski. Po wyjściu na wolność (1874) podejmuje pierwsze poważniejsze próby literackie. W roku 1875 przybywa do Drezna i pracuje tam jako redaktor. W roku 1877 zostaje etatowym pisarzem. Na początku swojej drogi literackiej pisarz tworzył tzw. "powieści brukowe", ukrywając się pod pseudonimami, np. Capitain Ramon Diaz de la Escosura. Najbardziej znaną powieścią z tego wczesnego okresu twórczości jest "Leśna Różyczka". Pracując jeszcze w redakcji poznaje Emmę Pollmer. Po jej poślubieniu w 1880 r., zamieszkał w Hohenstein-Ernstthal, aż w końcu w roku 1883 r. przeprowadza się ponownie do Drezna. Przełom w jego karierze literackiej nastąpił w 1882 r. - wtedy to zaczyna opisywać przygody swoich bohaterów w egzotycznych krainach: na Dzikim Zachodzie i Bliskim Wschodzie. Sławę przynosi mu szczególnie seria powieści dziejących się na Dzikim Zachodzie, których najbardziej znanymi bohaterami byli Winnetou, szlachetny wódz Apaczów, i jego biały przyjaciel Old Shatterhand – alter ego pisarza. Ich sukces polegał na tym, że fikcyjne wydarzenia zostały bardzo sugestywnie osadzone w geograficznych, obyczajowych i kulturowych realiach. Z postacią Old Shatterhanda pisarz niemal całkowicie się utożsamił - jako bohater swoich powieści pozował do zdjęć, odpowiadał na listy, na drzwiach swojego domu w Radebeul umieścił wizytówkę "Karol May zwany Old Shatterhandem". Było to zapewne przejawem tęsknot, które przeżywał w celi więziennej, jak również odskocznią od ponurych lat dzieciństwa. Tak czy inaczej Karol May zyskuje sławę i popularność w Europie.

Przełom XX wieku nie jest już tak łaskawy dla Maya - staje się on ofiarą licznych procesów i dociekań prasowych. Odkrycie kryminalnych grzeszków młodości, spowodowało ataki krytyków literackich. Karol May musi walczyć przed sądami o swoje dobre imię, prawa autorskie i uznanie jego twórczości. Dużym wstrząsem był również rozwód w 1903 r. z pierwszą żoną - Emmą (w tym samym roku pisarz poślubił Klarę Plöhn). Wszystkie te kłopoty były przyczyną problemów zdrowotnych. 30 marca 1912 roku pisarz umiera nagle w swojej willi w Radebeul.

Większą część majątku pozostawił fundacji pod jego imieniem, która w 1928 r. otworzyła muzeum w Radebeul. W początkowej fazie pieczę nad fundacją sprawowała druga żona Maya - Klara.

Co ciekawe, May po raz pierwszy odwiedził USA dopiero w 1908 roku, już po napisaniu swoich dzieł dziejących się na Dzikim Zachodzie. Nieznajomość realiów miejsc akcji kompensował dobrym przygotowaniem teoretycznym, wielką fantazją i kreatywnością.

Ciekawostką jest również to, że May był ulubionym pisarzem przywódcy III Rzeszy - Adolfa Hitlera. Z tego też powodu książki pisarza nie były wydawane tuż po wojnie w Polsce i w Niemczech.

Chociaż utwory Karola Maya były wielokrotnie krytykowane jako mało ambitna literatura, to kolejne pokolenia czytelników wciąż, głównie ze względu na wartką akcję, egzotykę i humor, z zafascynowaniem poznają fantastyczne przygody bohaterów tych książek. Również humanitarne tendencje (dużą rolę odgrywa chrześcijański duch powieści) i poparcie uciskanych narodów (przede wszystkim Indian) gwarantują uniwersalność i zainteresowanie twórczością pisarza.

Książki Maya były tłumaczone na co najmniej 33 języki i wydane w łącznej ilości ponad 200 mln egzemplarzy. Same niemieckie wydania osiągnęły nakład 80 milionów. Karol May należy dzięki temu do grona najpopularniejszych i najlepiej sprzedających się pisarzy niemieckich do czasów obecnych.

[edytuj] Twórczość

Głównymi bohaterami powieści, których akcja toczy się na Dzikim Zachodzie jest Old Shatterhand oraz Apacz Winnetou.

Do najbardziej znanych utworów tego cyklu należą:

  • Winnetou (1893, w Polsce 1910)
  • Old Surehand (1894-1896, w Polsce 1910)
  • Skarb w Srebrnym Jeziorze (Der Schatz im Silbersee; 1894, w Polsce 1925)
  • Szatan i Judasz
  • Boże Narodzenie
  • Syn Łowcy Niedźwiedzi (znany również pod tytułem: Old Shatterhand)
  • Upiór z Llano Estacado

Główni bohaterowie utworów o akcji toczącej się na Bliskim Wschodzie to Kara ben Nemzi oraz jego służący i przyjaciel Halef. Najbardziej popularne powieści z tej serii tworzą tzw. "Cykl arabski", będący ciągiem jednych przygód. Oto tytuły wchodzące w skład tego cyklu:

  • Przez pustynię
  • Przez dziki Kurdystan
  • Z Bagdadu do Stambułu
  • W wąwozach Bałkanów
  • Przez krainę Skipetarów
  • Szut

Inne cykle wschodnie to: "W kraju Mahdiego" (t. I-III) oraz "W kraju Srebrnego Lwa" (t. I-IV), na który składają się następujące tytuły (trzy pierwsze części polskiego wydania odpowiadają dwóm pierwszym tomom cyklu w oryginale):

  • Lew krwawej zemsty
  • W lochach Babilonu
  • Twierdza w górach
  • W kraju Srebrnego Lwa
  • Skamieniała modlitwa

a także tworzące jedną całość:

  • W podziemiach Mekki
  • Most śmierci (kontynuacja W podziemiach Mekki, napisana przez Franza Kandolfa)

Inne utwory podróżniczo-przygodowe Karola Maya, to powieści rozgrywające się w Ameryce Południowej:

  • Nad Rio de La Plata
  • W Kordylierach
  • Testament Inków

na Dalekim Wschodzie (Chiny):

  • Błękitno-purpurowy Matuzalem

w Afryce:

  • Karawana niewolników

Słynna jest również seria Ród Rodrigandów (przeróbka wydawnictwa Karl May Verlag oparta na cyklu Maya pt. Leśna Różyczka). Seria została wydana w Polsce w 9 tomach (17 częściach), w latach 1988-1991 (KAW Szczecin, seria: "Biblioteka Podróży, Przygody i Sensacji", ISBN 83-030-2397-7; oprac. Krystyna Goldbergowa, Teresa Jasiunas):

Po II wojnie światowej utwory Karola Maya w Niemieckiej Republice Demokratycznej nie były wydawane ze względu na promowanie jego twórczości przez reżim hitlerowski.

Począwszy od 1910 r., aż do II wojny światowej Karol May był w Polsce bardzo popularny; postacie z jego powieści były powszechnie znanymi "idolami" młodzieży. W czasach Polski Ludowej ukazywały się tylko "Winnetou", "Old Surehand", "Skarb w Srebrnym Jeziorze" oraz "W Kordylierach". Dopiero w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych wydano w Polsce większość jego utworów - niestety, nowe tytuły tłumaczone były z niemieckich przeróbek Karl May Verlag, a przedwojenne wznowienia - skrócone. Wydawnictwami były przeważnie małe, prywatne spółki, przez co książki zawierały niesamowitą ilość błędów. Takie wydania bardzo wypaczyły obraz pisarza w Polsce, dlatego polscy fani Maya wciąż czekają na porządną edycję jego książek, opartą na autentycznych, prawdziwych tekstach.

Na podstawie powieści Karola Maya stworzono (głównie w latach sześćdziesiątych) cykl filmów o przygodach Winnetou. Główne role grali w nich Pierre Brice jako Winnetou, Lex Barker jako Old Shatterhand oraz Stewart Granger jako Old Surehand.

[edytuj] Bibliografia

  • Norbert Honsza, Wojciech Kunicki Karol May – anatomia sukcesu

[edytuj] Linki zewnętrzne

Commons
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Karl May

Unikalny cmentarz ugrofiński
Archeolodzy odkryli w okolicach miasta Suzdal w Rosji unikalne miejsce pochówku członków plemienia Ugrofinów, pochodzące z początków I tysiąclecia n.e. - donosi serwis internetowy icRussia.
Soczewki kontaktowe z elektroniką
Opracowano prototyp nowoczesnych soczewek kontaktowych, w których wnętrzu zatopiony jest układ elektroniczny oraz diody LED. Jest to przysłowiowy "kamień milowy" dla dziedziny nauki, która zajmuje się miniaturyzacją układów scalonych, donosi "LaserFocusWorld".
Groźny detoks
Pewna Brytyjka doznała uszkodzeń mózgu po poddaniu się tzw. diecie "detoks", która wymagała picia dużych ilości płynów.
Pod lodami Arktyki 90 mld baryłek ropy
90 mld baryłek ropy i ilość gazu równa całym znanym jego zasobom w Rosji - na tyle oceniają amerykańscy eksperci rządowi zasoby Arktyki. Ich szacunki opisał w czwartek "Financial Times".
Twoje piersi tego nie lubią!
Kobiety, które noszą źle dobrane biustonosze, niszczą sobie piersi - alarmują naukowcy.
Linki: Strona gwna