Z Wikipedii

Karol Emanuel III

Karol Emanuel III

Karol Emanuel III (27 kwietnia 1701 - 20 lutego 1773) - książę Sabaudii i król Sardynii w latach 1730-1773.

Urodził się w Turynie jako syn Wiktora Amadeusza II i jego pierwszej żony - Marii Anny Orleańskiej (córki Filipa I, księcia Orleanu, i jego pierwszej żony Henrietty Anny Stuart).

3 września 1730 ojciec Karola Emanuela abdykował na jego korzyść. Wiktor Amadeusz nie kochał swojego syna i dlatego nie otrzymał on odpowiedniego wykształcenia. Zdobył jednak świetne wykształcenie wojskowe. Po jakimś czasie spędzonym w swojej rezydencji, w Chambéry, Wiktor Amadeusz zaczął ponownie wtrącać się do rządów. W lecie 1731, po wyleczeniu z jakiejś lekkiej choroby umysłowej, Wiktor Amadeusz powrócił na tron. Oskarżył swojego syna o niekompetencję i zamieszkał w Moncalieri. Karol Emanuel rozkazał jednak Radzie Koronnej aresztować króla, żeby przeszkodzić mu w zaatakowaniu Mediolanu, co spowodowałoby inwazję Piedmontu. Stary król został zamknięty w zamku Rivoli, gdzie później zmarł, nie szkodząc już swojemu synowi.

[edytuj] Pierwsze konflikty

W czasie wojny o polską sukcesję Karol Emanuel opowiedział się po stronie Stanisława Leszczyńskiego, wspieranego również przez Francję. Był również zamieszany w wojnę o austriacką sukcesję, w której poparł Marię Teresę Habsburg, dzięki pomocy finansowej ze strony Anglii.

[edytuj] Wojna

Karol Emanuel III budował zręby swej polityki zagranicznej na sojuszu z Austriakami. Poparł cesarzową Marię Teresę gdy wybuchła wojna o austriacką sukcesję (1741-1748). Dlatego żołnierze połączonych armii austriacko-sardyńskiej określani byli jako "Austrosardzi", podczas gdy ich wrogowie byli to "Gallispanie" (armia francusko ("galijsko") - hiszpańska).

Karol musiał stawić czoło francusko-hiszpańskiej inwazji na Sabaudię. Kiedy wroga armia wkroczyła do Piedmontu, w 1744 Karol Emanuel we własnej osobie bronił Cuneo przed oblegającymi Francuzami i Hiszpanami. W 1745 z około 20 000 ludźmi pobił dwie armie liczące razem około 60 000 ludzi. Ważne warownie, takie jak Alessandria, Asti i Casale padły. W 1746, po otrzymaniu pomocy od Austrii, udało mu się odbić z powrotem dwie pierwsze z nich. W 1747, w bitwie pod Assietta odniósł ogromne zwycięstwo nad wojskami francuskimi, i tym samym jego ziemie zostały ocalone. Front wojenny przeniósł się do Niderlandów.

Rezultaty pokoju w w Akwizgranie (1748) pokazały również jego talent negocjatora. Odzyskał prowincję nicejską i sabaudzką, otrzymał Vigevano oraz ziemie w Pianura Padana.

Od lat pięćdziesiątych XVIII wieku, aż do wojen rewolucyjnych pod koniec stulecia sytuacja polityczna w Italii była spacyfikowana. Bitna i znakomicie wyposażona i wyćwiczona na wzór pruski-fryderycjański armia sardyńska po 1748 służyła już (przed rewolucją) tylko do parady.

[edytuj] Pokojowy król

Nie chciał uczestniczyć w wojnie 7-letniej (1756-1783), wolał bowiem zająć się potrzebnymi reformami administracyjnymi, utrzymywaniem dobrze zdyscyplinowaną armię i umacnianiem warowni. Aby usprawnić biedną, otrzymaną dopiero, Sardynię, ufundował uniwersytety w Sassari i Cagliari.

Wielkim osiągnięciem Karola Emanuela III była dokonana w 1770 roku kodyfikacja prawa. Jej autorem był zarówno sam król jak i jego pierwszy minister hrabia Giambattista Lorenzo Bogino (1701-1784). Razem zlikwidowali resztki poddaństwa chłopów i założyli w Turynie Akademię Nauk. Reformy były podejmowane w duchu częściowo Oświecenia, a częściowo typowego absolutyzmu klasycznego.

Zmarł w Turynie, w 1773. Został pochowany w bazylice w Superga.

[edytuj] Żony i potomstwo

• Anna Krystyna Ludwika Bawarska (1704-1723), z rodziny Wittelsbachów. ZmarÅ‚a kilka dni po urodzeniu syna: Wiktora Amadeusza (1723-1725).

Pierwsze 4 dzieci Karola Emanuela i Polikseny Krystyny Hesse-Rheinfels, w 1730 roku

• Poliksena (lub Felicja) Krystyna Hessen-Rheinfels (1706-1735), z która miaÅ‚ 6 dzieci:

1. Wiktora Amadeusza III (1726-1796),
2. EleonorÄ™ MariÄ™ TeresÄ™ (1728-1781),
3. MariÄ™ LuisÄ™ GabriellÄ™, zakonnicÄ™ (1729-1767),
4. MariÄ™ FelicjÄ™ (1730-1801),
5. Emanuela Filiberta, księcia Aosty (1731-1735),
6. Karola Franciszka Romualda, księcia Chablais (1733).

• Elżbieta Teresa LotaryÅ„ska (1711-1741), mÅ‚odsza siostra Franciszka I LotaryÅ„skiego, z którÄ… miaÅ‚ 3 dzieci:

1. Karola Franciszka Marię Augusta, księcia Aosty (1738-1745),
2. MariÄ™ WiktoriÄ™ MargeritÄ™ (1740-1742).
3. Benedykta Marię Maurycego (1741-1808), księcia Chablais i markiza Ivrea, męża Marii Anny Sabaudzkiej (1757-1824), córki swojego starszego przyrodniego brata Wiktora Amadeusza.

[edytuj] Źródła

• Emanuel Rostworowski, Historia powszechna - wiek XVIII,Warszawa 1984 PWN.
• Geoffrey Symcox, Victor Amadeus II. , Absolutism in the Savoyard State 1675-1730, London : Thames & Hudson 1983.
• Józef Andrzej Gierowski, Historia WÅ‚och, Ossolineum, WrocÅ‚aw 2003 ISBN 83-04-04674-1.
• Domenico Carutti, Storia del regno di Carlo Emanuele III, Torino, 1959.
• Giuseppe Silingardi, Ludovico Antonio Muratori e i re sabaudi Vittorio Amedeo II e Carlo Emanuele III. 1872, Torino.
• Michele Ruggiero, Storia della Valle di Susa. Pinerolo, Alzani Editore, 1996. ISBN 88-8170-032-8

p â€¢ d â€¢ e

Królowie Sardynii

Wiktor Amadeusz II | Karol Emanuel III | Wiktor Amadeusz III | Karol Emanuel IV | Wiktor Emanuel I | Karol Feliks | Karol Albert | Wiktor Emanuel II