Karpaty - Google

Karpaty

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy Karpat, gór w środkowej Europie. Zobacz też: Karpaty (góry księżycowe), Karpaty - wieś.
Zdjęcie satelitarne łuku Karpat (NASA)
Zdjęcie satelitarne łuku Karpat (NASA)
Zdjęcie rumuńskich i ukraińskich Karpat z lotu ptaka
Zdjęcie rumuńskich i ukraińskich Karpat z lotu ptaka
Portal
Portal:
Karpaty

Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. Карпати, czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy i Rumunii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.

Spis treści

[edytuj] Nazwa

Nazwa Karpaty pochodzi najprawdopodobniej od nazwy dackiego plemiena Karpian, żyjących w pierwszym tysiącleciu naszej ery na terenie Karpat Wschodnich, wymienia ją Ptolemeusz w II wieku n.e. (w postaci Karpates Oros). Być może nazwa ta wywodzi się od indoeuropejskiego słowa korpata, które oznacza góra lub skała. W XIII- i XIV-wiecznych oficjalnych dokumentach węgierskich pojawia się pod nazwą Thorchal bądź Tarczal lub rzadziej jako Montes Nivium. W Polsce po raz pierwszy użył nazwy Karpaty Stanisław Staszic w XIX wieku w dziele O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski (1815).

[edytuj] Geografia

Karpaty wchodzą w skład alpejskiego systemu górskiego. Zajmują one powierzchnię 190 tys. km² i tym samym stanowią drugi po Alpach łańcuch górski Europy. W granicach Polski powierzchnia Karpat wynosi około 19 600 km², co stanowi około 6,3% powierzchni kraju.

Od Alp oddzielone są w okolicach Bratysławy doliną Dunaju. Stąd ciągną się blisko 1500-kilometrowym łukiem, który odgina się w kierunku północno-wschodnim, otaczając Kotlinę Panońską i Wyżynę Transylwańską. Od Gór Wschodnioserbskich oddzielone są ponownie doliną Dunaju (w okolicach rumuńskiego miasta Orşova) – odcinek ten nosi nazwę Żelaznych Wrót. Brama Morawska w Czechach oddziela Karpaty od Sudetów.

Szerokość łańcucha karpackiego jest zróżnicowana i wynosi od 100 do 500 km. Największa szerokość odpowiada najwyższym szczytom – Gerlachowi (2655 m n.p.m.) w Tatrach słowackich oraz Moldoveanu (2543 m n.p.m.) w Karpatach Południowych.

Karpaty nie stanowią jednego nieprzerwanego łańcucha górskiego, ale raczej składają się z wielu wyróżniających się pod względem geologicznym i orograficznym pasm górskich. Różnorodność krajobrazów jest porównywalna z Alpami. Jednocześnie góry te rzadko osiągają wysokości powyżej 2500 m n.p.m., dlatego nie można tu znaleźć tak wyraźnej polodowcowej rzeźby wysokogórskiej. W Karpatach nie zalega wieczny śnieg.

Mogielica, Beskid Wyspowy
Mogielica, Beskid Wyspowy
Rohacze (Tatry Zachodnie)
Rohacze (Tatry Zachodnie)
Trzy Korony (Pieniny)
Trzy Korony (Pieniny)
Tatry -widok z Pienin
Tatry -widok z Pienin
Howerla, Czarnohora
Howerla, Czarnohora
Góry Bucegi
Góry Bucegi
Tatry Wysokie
Tatry Wysokie

Łańcuch Karpat zajmuje odpowiednio:

  1. na Słowacji 61% powierzchni kraju,
  2. w Rumunii 48,8% powierzchni kraju,
  3. w Czechach 16% powierzchni kraju,
  4. na Węgrzech 9,7% powierzchni kraju,
  5. w Polsce 6,2% powierzchni kraju,
  6. na Ukrainie 3,6% powierzchni kraju,
  7. w Austrii 0,6% powierzchni kraju.

Inaczej wygląda stosunek powierzchni ogólnej Karpat, mianowicie:

  1. Karpaty rumuńskie zajmują 55,5% powierzchni ogólnej Karpat,
  2. Karpaty słowackie zajmują 14,3% powierzchni ogólnej Karpat,
  3. Karpaty ukraińskie zajmują 10,3% powierzchni ogólnej Karpat,
  4. Karpaty polskie zajmują 9,3% powierzchni ogólnej Karpat,
  5. Karpaty czeskie zajmują 6% powierzchni ogólnej Karpat,
  6. Karpaty węgierskie zajmują 4,3% powierzchni ogólnej Karpat,
  7. Karpaty austriackie zajmują 0,2% powierzchni ogólnej Karpat.

[edytuj] Ludność

Tereny Karpat zamieszkuje obecnie około 15,2 mln ludzi. Karpaty Południowe i Wschodnie są rzadziej zaludnione od Karpat Zachodnich, ale i tam miejscami występują duże skupiska ludności. U podnóży Karpat leżą miasta Bratysława, Budapeszt, Kraków, Lwów, Czerniowce, Bukareszt i Belgrad.

[edytuj] Podział Karpat

Zobacz więcej w osobnym artykule: Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat.

W podstawowym podziale Karpat wyróżnia się następujące części:

[edytuj] Ważniejsze przełęcze

Ważne przełęcze w Karpatach to m.in.:

[edytuj] Ważniejsze rzeki

Przełom Dunajca w Pieninach
Przełom Dunajca w Pieninach

Karpaty stanowią dział wodny między zlewiskiem Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Na terenie Karpat początek swój mają liczne rzeki, m.in.:

[edytuj] Fauna

[edytuj] Flora

[edytuj] Przejścia Karpat

Ze względu na długość łańcucha oraz fakt, że leży on na obszarze kilku krajów, przejście całej jego długości jest trudne. Fakt, iż droga wzdłuż Karpat prowadzi grzbietami i dolinami wydłuża ją do ponad 2000 km. Od lat 60. XX wieku podejmowano jednak próby pokonania całego łańcucha w ciągu jednej wyprawy co ostatecznie udało się w roku 1980. Od tego czasu Łuk Karpat pokonało 6 wypraw:

  1. Wyprawa studentów SKPB: Andrzej Wielocha (kierownik), Piotr Kurowski, Jerzy Montusiewicz, Zdzisław Pecul, Wiesław Tomaszewski, rok 1980. Pierwsze przejście Karpat.
  2. Lubos Calpas, Pavel Mach, Svetozar Krno, 1984 rok. Pierwsza i jedyna odnotowana wyprawa słowacka.
  3. Nicholas Crane i różni towarzysze, 1992. Crane pokonał Karpaty jako część podróży przez góry całej Europy, na trasie Przylądek Finisterre - Stambuł.
  4. Paweł Kilen, Michał Kukuła, Michał Zieliński, rok 2002.
  5. Łukasz Supergan, rok 2004. Pierwsze samotne przejście Karpat. [1]
  6. Joanna Mikołajczak i Bartosz Malinowski, rok 2007.[2]
Commons
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Karpaty

[edytuj] Bibliografia

  • Wojciech Juszczyk, Jan Swianiewicz, Andrzej Wielocha "Z historii SKPB 1957-1982" – SKPB, Warszawa 1982
  • Jerzy Kondracki Karpaty, WSiP, Warszawa 1989
  • Jerzy Kondracki Geografia regionalna Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
  • Andrzej Wielocha O nazwie "Karpaty", w: Płaj. Almanach karpacki, nr 28 (wiosna 2004), ISBN 1230-5898
p • d • e
Podział Karpat

Karpaty Zachodnie: Wewnętrzne Karpaty Zachodnie • Centralne Karpaty Zachodnie • Zewnętrzne Karpaty Zachodnie

Karpaty Wschodnie: Wewnętrzne Karpaty Wschodnie • Zewnętrzne Karpaty Wschodnie

Karpaty Południowe • Góry Zachodniorumuńskie • Wyżyna Transylwańska • Karpaty Zewnętrzne

 

Kontuzja reprezentanta Austrii
Markus Weissenberger, który znalazł się w kadrze Austrii na finały piłkarskich mistrzostw Europy, doznał kontuzji w ostatniej kolejce Bundesligi.
Żewłakow jednym z bohaterów Pucharu Grecji
Piłkarze Olympiakosu Pireus po raz 23. w historii wywalczyli Puchar Grecji. W finale pokonali oni Aris Saloniki 2:0 (1:0), a jednym z bohaterów został reprezentant Polski Michał Żewłakow.
Kapitan kadry: nasza gra jest coraz lepsza
Polscy siatkarze, którzy walczą o awans w grupie F do mistrzostw Europy 2009 po meczu z Estonią przyznali, że wcale nie było łatwo zwyciężyć w sobotę w Olsztynie Estonię (3:0).
Historyczny sukces Politechniki Koszalin
Piłkarki ręczne AZS Politechnika Koszalin po raz pierwszy w historii klubu wywalczyły Puchar Polski.
Siódmiak i Jurecki spadli z Bundesligi
TuS N-Luebbecke opuszcza Bundesligę piłkarzy ręcznych. Ekipa Artura Siódmiaka i Michała Jureckiego zaznała goryczy degradacji, mimo, że w ostatniej ligowej kolejce pokonała Fuechse Berlin 30:26.
Linki: Strona gwna