Z Wikipedii

Funkcjonariusze wojskowej formacji policji Kenpei w trakcie podróży pociągiem (zdjęcie z 1935 roku)

Kempeitai (jap. 憲兵隊, pol. Korpus Żołnierzy Prawa), japońska żandarmeria wojskowa, istniejąca w latach 1881-1945 jako elitarna jednostka w Japońskiej Cesarskiej Armii. Pełniła również funkcje tajnej policji politycznej oraz służby kontrwywiadu. Szczyt jej wpływów przypadał na okres II wojny światowej.

Porównywana jest niekiedy do nazistowskiej policji politycznej Gestapo (działalność tajno-policyjna) lub organizacji SS (straż w obozach jenieckich, podobnie jak formacja SS-Totenkopfverbände). Jednak w przeciwieństwie do Gestapo, Kempeitai nie posiadała w swej hierarchii postaci centralnej (takiej jak Heinrich Himmler dla SS i Gestapo) a także nie miały wpływu na charakter organizacji osobiste ambicje poszczególnych przywódców.

Stanowiła główne narzędzie terroru w samej Japonii jak i na obszarach okupowanych przez armię japońską, natomiast na obszarach zajmowanych przez marynarkę wojenną jej funkcje spełniała specjalna formacja żandarmerii podlegająca siłom morskim - Tokei-tai.

[edytuj] Początki Kempeitai

Generał Yasumasa Fukushima, jeden z twórców Kempeitai.

Kempeitai powstała 4 stycznia 1881 roku. Jednym z jej założycieli był Yasumasa Fukushima, będący członkiem znanej rodziny samurajskiej. Wzorowana była na żandarmerii francuskiej. Podlegała profosowi generalnemu żandarmerii, który zaś podlegał Biurze Administracji Wojskowej (Heimu Kyoku) w Ministerstwie Wojny (陸軍省 Rikugunshō), w zakresie obowiązków policyjnych przed Ministerstwem Spraw Wewnętrznych (内務省 Naimushō), a w zakresie wymiaru sprawiedliwości przed Ministerstwem Sprawiedliwości (司法省, Shihōshō, obecnie zwie się 法務省 Hōmushō).

Początkowo do zadań Kempeitai należało utrzymywanie porządku w armii, choć nigdy nie była to typowa żandarmeria. Tłumiła protesty wśród ludności wiejskiej, sprzeciwiającej się poborowi do wojska. Zajmowała się też zaopatrzeniem. Z czasem postawiono ją na straży porządku publicznego, wspierając przy tym tradycyjną policję w prefekturach. Kempeitai razem z Tokko (Tokubetsu Koto Keisatsu – Specjalną Wyższą Policją), nadzorowała ruchy studenckie, organizacje komunistyczne i pacyfistyczne. W czasie II wojny światowej Kempeitai zasłynęła jako główne narzędzie represji wobec jeńców wojennych oraz cywilów. W tym okresie liczyła ok. 36000 funkcjonariuszy.

W polityce i społeczeństwie japońskim od lat trzydziestych do końca II wojny światowej panowały nastroje szowinistyczne i mocarstwowe. Głoszenie poglądów odmiennych od państwowej ideologii spotykało się z brutalną odpowiedzią ze strony służb państwowych. Osoby podejrzewane o "popełnienie przestępstw politycznych" lub inne tego typu przewinienia były po zatrzymaniu poddawane torturom w celu wydobycia zeznań.

[edytuj] Szkolenie

Warunkiem przyjęcia do służby było przejście rygorystycznych egzaminów, kontrolujących sprawność fizyczną i inteligencję kandydata. Szkolenie oficerów trwało sześć lat natomiast w czasie wojny rok. Czas szkolenia podoficera w okresie pokoju trwał sześć miesięcy.

Oficerowie i szeregowi odbywali szkolenie w szkołach wojskowych lub policji albo w specjalnych jednostkach szkoleniowych. Główne szkoły znajdowały się w Tokio oraz w Keijo (obecny Seul) oraz w utworzonych podczas wojny ośrodkach w Singapurze i Manili. Od 1881 oficerowie żandarmerii byli zazwyczaj absolwentami Rikugun Shikan Gakko (Akademii Wojskowych) do, których trafiała się z Rikugun Yasen Gakko (szkół wojskowych) lub Rikugun Daigako (Akademii Sztabu Generalnego).

W 1938 utworzono w Kudan w Tokio Koho Kimmu Yoin Yoseijo (Ośrodek Szkolenia Służb Tyłowych), którym kierował generał porucznik Eiichi Kinishita. Funkcjonariusze Kempeitai zdobywali tam przygotowanie do pracy w wywiadzie. Szkolenie obejmowało szpiegostwo, posługiwanie się materiałami wybuchowymi, organizowanie dywersji, łamanie szyfrów oraz jazdę konną Organizowano specjalne kursy maskowania podczas, których kursantów wysyłano incognito do firm, by ci składali raporty na temat ich działalności.

[edytuj] Struktura dowodzenia

Na terytorium kontrolowanym przez którąś z armii japońskich (np. Armia Środkowych Chin lub 18 Armia) istniały kwatery główne Kempeitai na czele których stał dowódca w stopniu generała majora (shosho) lub pułkownika (taisa). Kwaterze podlegały jednostki polowe (2-3 na każdą armię), które składały się z dowódcy w stopniu podpułkownika (chusa), 22 oficerów polowych (sakan) oraz 352 funkcjonariuszy innych rang. Jednostka polowa była podzielona na 65-osobowe sekcje zwane buntai, którymi dowodził dowódca w stopniu kapitana (tai-i) lub porucznika (chu-i). Buntai podzielone były na wydziały (bunkentai) złożone z dowódcy: podporucznik (sho-i) lub starszy sierżant sztabowy (junshikan) oraz 20 osobowy personel. Każdemu wydziałowi podlegały oddziały policji (keimu-han), administracja (naikin-han) oraz oddział do zadań specjalnych (tokumu-han).

[edytuj] Uprawnienia do aresztowań

Książę Wu (1912-1945), z koreańskiej rodziny cesarskiej, w mundurze armii japońskiej. Witany jest przez jednego z oficerów Kempeitai, którego można rozpoznać po opasce na ramieniu.

Kempeitaista posiadał szerokie uprawnienia do zatrzymania każdego podejrzanego cywila, a nawet japońskiego wojskowego z wyższym od niego rangą (o 3 stopnie). Nietykalność osobista bez wyroku sądowego na wzór angielskiej ustawy Habeas Corpus nie obowiązywała. Osoby aresztowane z reguły były od razu uznane za winne, a proces przesłuchiwania odbywał się w tajemnicy. W warunkach frontowych funkcjonariusze Kempeitai orzekali bez sądu o winie żołnierzy oraz oficerów i od razu wykonywali wyrok.

Tortury były najczęstszą metodą wymuszenia zeznań.

[edytuj] Główne metody torturowania

• Tortura "ryżu": ofiarę pozostawiano przez kilka dni bez jedzenia, po czym zmuszają ją do zjedzenia surowego ryżu, a następnie wypicia dużej ilości wody. Nasączony wodą ryż pęczniał, powodując ogromny ból brzucha.

• Tortura "wodna": unieruchomionej leżącej ofierze wlewano do przez usta i nos wodę do płuc, dopóki torturowany nie straci przytomności. Czasami skakano mu bo brzuchu, aby wydalił wodę z powrotem. Zazwyczaj ofiarę cucono i powtarzano to tyle razy, ile uznano za potrzebne.

• Przypiekanie ciała: gaszenie na ciele ofiary papierosów lub cygar, stosowanie w tym celu również świece, rozpalone do czerwoności żelaza, płonący olej lub wrzącą wodę. Przypalano zazwyczaj najczulsze części ciała , jak nozdrza, bębenki w uszach, pępek, narządy płciowe.

• Rażenie prądem elektrycznym: prąd elektryczny przepuszczano przez najczulsze części ciała (podobne jak w przypiekaniu).

• Rozciąganie stawów kolanowych: po związaniu torturowanemu rąk do tyłu kazano mu uklęknąć i kładziono mu z tyłu na nogach, za stawami kolanowymi, pręt, którego średnica osiągała czasami trzy cale. Następnie przyciskano uda do dołu - czasami robiono to, skacząc na nie - co powodowało rozciąganie się stawów kolanowych. W wyniku tej tortury kości wychodziły za stawów, powodując gwałtowny ból.

• Zawieszanie: torturowanego wieszano za przeguby rąk, ramiona, nogi lub szyję tak by wyciągnąć kości ze stawów lub dławić go. Metodę tę łączono niekiedy z chłostą, której dokonywano w czasie zawieszania.

• Klęczenie na ostrych przedmiotach: ofierze kazano klęczeć godzinami najczęściej na krawędzi ociosanych bloków kamiennych. Gdy się poruszył, chłostano go.

• Wyrywanie paznokci: torturowanemu wyrywano paznokcie u palców rąk i nóg za pomocą szczypiec. Często stosowano również wbijanie za paznokcie małych drzazg bambusowych.

• Bandażowanie palców: pomiędzy palce u rąk wkładano kijki i palce razem z kijkami bandażowano. Następnie za pomocą kawałka sznurka bandaż zaciskano, co powodowało straszliwy ból. Kończyło się to jeśli nie połamaniem kości, to w każdym razie zgnieceniem palców i opuchlizną trwającą kilka dni.

[edytuj] Umundurowanie

Funkcjonariusze nosili standardowe wojskowe mundury w kolorze khaki (M1938) i czarne wojskowe buty. Na lewym przedramieniu mieli opaskę z dwoma ideogramami (憲 ken – "prawo" oraz 兵 hei – "żołnierz"), na ramieniu czarną naszywkę przypominającą w kształcie dużą literę "M". Tego typu naszywki oznaczały korpusy w armii np. czerwony – piechotę, żółty – artylerię itp. Często jednak występowali po cywilnemu z przypiętą do marynarki broszką w kształcie cesarskiej chryzantemy. Oficerowie nosili ze sobą katanę oraz rewolwer, zaś młodsi rangą funkcjonariusze bagnet oraz pistolet. Kaprale w obozie jenieckim wyposażeni byli w shinai (bambusowy miecz do kendo), służący do bicia więźniów.

[edytuj] Działalność wywiadowcza oraz kontrwywiadowcza

[edytuj] Japońskie służby specjalne

Po otwarciu się Japonii na świat w drugiej połowie XIX wieku, zaistniała potrzeba utworzenia służb wywiadowczych i kontrwywiadowczych. Wprawdzie wcześniej, za rządów szogunów szpiegostwem trudnili się min. ninja, to dopiero po upadku szogunatu i europeizacji kraju powstały prawdziwe struktury wywiadu. Wzorowano się głównie na niemieckich służbach specjalnych, częściowo również austriackich.

Sama Kempeitai była jedną z głównych japońskich służb wywiadu i kontrwywiadu. Podczas II wojny światowej w bezwzględny sposób zajmowała się zbieraniem informacji od tubylców oraz przesłuchiwaniem jeńców.

• Działalność szpiegowską oparto na kadrach himitsu kessha (tajnych stowarzyszeń), zwanych potocznie "towarzystwami patriotycznymi", takich jak Stowarzyszenie Czarnego Smoka, Stowarzyszenie Czarnego Oceanu, Wschodnioazjatyckie Towarzystwo Jedności Kulturalnej, Stowarzyszenie Odrodzenia Wielkiej Azji, czy Stowarzyszenie Białego Wilka. Towarzystwa patriotyczne posługiwały się olbrzymią liczbą szpiegów, dywersantów i sabotażystów. W latach 30. XX wieku było to około 30 tys. oficerów, ponad 40 tys. podoficerów oraz około pół miliona współpracowników nieetatowych. Nadawało to działalności Kempeitai charakter masowy. Bardziej ceniono liczbę współpracowników, niż ich jakość.

• Joho-Kikan (Organ Wywiadu Wojskowego): służba wywiadu wojskowego, powołany niedługo po utworzeniu w 1878 roku Sztabu Generalnego (Sanbō Honbu) będącą częścią Wydziału II Cesarskiego Sztabu Generalnego. W jej skład wchodziły sekcje: V (Stany Zjednoczone, Kanada, Ameryka Południowa, Europa) VI (Azja) oraz Tajna Sekcja (służby specjalne w ogóle) z generałem armii (Shosho) na czele.

• Tokumu-Bu (Wydział Specjalny), służba sił lądowych, luźno przez nią kontrolowana i otoczona najgłębszą tajemnicą (sama wzmianka o niej groziła aresztem). Jej funkcjonariusze rzadko nosili mundury. Gromadziła informacje, prowadziła działalność sabotażową, operacje zbliżone do niemieckiej "piątej kolumny" a nawet dopuszczała się skrytobójstw. Jednostki Tokomu-Bu posuwały się wraz za frontem , tworząc tzw. organizacje łącznikowe w Chinach, Indiach, Birmie i innych rejonach Azji południowo-wschodniej. Oficjalne występowała pod nazwą Renkraku-Bu (Wydział Łączności).

• Wydział III Sztabu Generalnego Marynarki Wojennej, organ wywiadu Sztabu Generalnego Cesarskiej Marynarki (Gunreibo Socho): służba wywiadu Cesarskiej Marynarki Wojennej. Oficer wywiadu Marynarki Wojennej Takeo Yoshikawa odegrał czołową rolę w dostarczaniu informacji, potrzebnych Japończykom do ataku na Pearl Harbor. W chwili wybuchu wojny z USA III Wydział składał się z 29 oficerów, zaś pod koniec wojny liczba ta wzrosła do 97. Mimo starań tej służby nie udało się złamać amerykańskich szyfrów.

• Tokei-tai (Tajna Policja Marynarki Wojennej): żandarmeria marynarki wojennej, pełniąca również funkcje służby bezpieczeństwa na obszarach zajmowanych przez marynarkę. Podlegającą Ministerstwu Marynarki Wojennej (Kaigunshou).

• Tokubetsu Kōtō Keisatsu (Specjalną Wyższą Policją), w skrócie Tokkō: służba bezpieczeństwa i kontrwywiadu, tajna policja podlegająca japońskiemu MSW (Naimushō). Posiadała szerokie uprawnienia do inwigilowania społeczeństwa japońskiego jak i obcokrajowców. Posługiwała się siatkami tajnych donosicieli zwanymi Tonarigumi (Stowarzyszenia Sąsiedzkie).

• Wydział Poglądów Biura Spraw Kryminalnych, cywilna policja polityczna utworzona w 1927 roku, tropiąca członków zdelegalizowanej Japońskiej Partii Komunistycznej.

• Lokalne służby: Tokumu-Kikan (Organizacja Służb Specjalnych – wywiad, kontrwywiad, propaganda i dywersja), utworzona przez Kenji Doiharę w marionetkowym państwie Mandżukuo. Podlegała bezpośrednio Cesarskiej Kwaterze Głównej (Daihonei). Na obszarze Azji Południowo-wschodniej działała niezależna agencja cywilna Hikari-Kikan (wywiad i działalność sabotażowa). Sporym problemem dla japońskiego wywiadu były "różnice rasowe", co zmuszało do korzystania z usług obcokrajowców, przeważnie kolaborantów.

[edytuj] Działalność kontrwywiadowcza

Japońska żandarmeria wojskowa pełniła również służbę kontrwywiadowczą. Śledziła wszelkie posunięcie cudzoziemców (nazywanych w języku japońskim gaikokujin), rzeczywistych jak i potencjalnych szpiegów. Pod jej czujną obserwacją byli zwłaszcza pracownicy placówek dyplomatycznych i dziennikarze. W tym celu współpracowała z innymi tego typu służbami, a w szczególności z Tokko. Niekiedy jednak dochodziło do konfliktów między Kempeitai a Tokko, np. podczas rozpracowywania tzw. tokijskiej siatki Richarda Sorge szpiegującej na rzecz ZSRR.

W warunkach polowych specjalne jednostki Kempeitai, w sile około tysiąca ludzi przydzielano do każdej armii jako formacje kontrwywiadu.

[edytuj] Działalność propagandowa

Zobacz więcej w osobnym artykule: Tokijska Róża.

Kempeitai rozpowszechniała propagandę, skierowaną zarówno do społeczeństwa japońskiego jak i do alianckich żołnierzy. Od obywateli oczekiwano czynnego udziału w wyłapywaniu zagranicznych szpiegów. Organizowano tzw. "dni wyłapywania szpiegów", ażeby zachęcić cywilów do współpracy. W tym celu rozwieszano specjalne plakaty informacyjne. Propaganda skierowana zaś do aliantów nawoływała do zawieszenia broni. Szczególną zasługę w tym miała Iva Toguri, zwana "tokijską różą". Była ona Amerykanką japońskiego pochodzenia czyli nisei, i tak jak wielu nisei współpracowała z Kempeitai. Prowadziła ona program "Godzina Zero" na antenie radia NHK, w którym nakłaniała Amerykanów do zawieszenia broni. Poza tym działalność propagandowa Kempeitai miała siać dezinformację wśród szeregów wroga.

[edytuj] Działalność Kempeitai na obszarach okupowanych

[edytuj] Nowy porządek w Azji

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kolaboracja pod okupacją japońską podczas II wojny światowej.

W okupowanych państwach Japońska Cesarska Armia, Japońska Cesarska Marynarka Wojenna i Kempeitai uczestniczyły w masowym ludobójstwie. Polityka ekspansjonizmu usprawiedliwiana była chęcią utworzenia bloku państw Azji, który stawiłby czoło europejskiemu kolonializmowi. W 1940 powstały plany utworzenia Wielkiej Strefy Wspólnego Dobrobytu Azji Wschodniej (jap. Dai-to-a Kyoeiken). Rekrutowano stamtąd ochotników do wojska i wywiadu spośród ludności lokalnej, a zwłaszcza z Korei oraz Mandżukuo (patrz niżej). Rekrutacja odbywała się na mocy ustaw z 1919 i 1937

Kempeitai pełniła służbę porządkową w nowo podbitych krajach, wydawała dokumenty podróżne, wspólnie z armią zwalczała ruch oporu, werbowała siłę roboczą, rekwirowała żywność i zaopatrzenie. Miała rozkaz rekwirowania wszystkich nadajników radiowych, gdyż obawiała się, że aliancka propaganda będzie szkodziła w polityce podporządkowania sobie rdzennej ludności azjatyckiej.

Morderstwa, gwałty czy grabieże jakich dopuszczali się żołnierze japońscy rzadko były potępiane przez żandarmerię wojskową. Żandarmi wielokrotnie sami uczestniczyła w tego typu incydentach. Jedynie na terenie, na którym lokalna ludność zgadzała się współpracować z okupantem, Kempeitai zapewniała im bezpieczeństwo.

[edytuj] Mandżukuo

Zobacz więcej w osobnym artykule: Mandżukuo.

Generał Hideki Tojo. W latach 1935-1937 był dowódcą Kempeitai w Armii Kwantuńskiej, a następnie szef jej sztabu. Premier Japonii w latach 1941-1944. Po wojnie stracony za zbrodnie wojenne

W podbitej w 1931 Mandżurii utworzono marionetkowe państwo zwane Mandżukuo (Kraj Mandżurów). Główną rolę w podboju Mandżukuo odegrała japońska Armia Kwantuńska, utworznona w 1907 roku na w celu ochrony należącego do Japonii odcinka kolei południowo mandżurskiej. Na czele państwa Japończycy postawili byłego cesarza z dynastii mandżurskiej – Pu Yi. W rzeczywistości realną władzę sprawaowała japońska administracja wojskowa. 1932 roku na terytorium Cesarstwa Mandzukuo stacjonowało 150 000 żołnierzy, 1800 funkcjonariuszy Kempeitai oraz 400 jej tajnych agentów. Kwatera główna Kempeitai w Mandżukuo mieściła w jej stolicy w Changchun. Kempeitai podlegało kilkanaście kolaboracyjnych i japońskich służb porządkowych min: policja piejska w Harbinie, japońska policja konsularna, mandżurska policja kryminalna (podlegająca władzom municyoalnym), policja kolejowa oraz mandżurska Państwowa Służba Wywiadwocza. Dla japońskiej żandarmerii wojskowej kraj ten był w dużaj mierze "poligonem", na którym mogli nabywać nowych umiejętności. Pomagali w umacnianiu japońskich interesów na terenie Mandżurii.

Do najważniejszych dowódców żandarmerii w Mandżukuo należy zaliczyć:

• Toranosuke Hashimoto, generał porucznik - szef Kempeitai w latach 1932-1934, późniejszy wiceminister wojny.

• Hideki Tojo, generał major - najbardziej znany dowódca Kempeitai w Mandżurii, pełnił tą funkcję w latach 1935-1937. Następnie szefem sztabu Armii Kwantuńskiej. W latach 1940-1941 ministre wojny, w 1941 został mianowany premierem Japonii.

• Shizuichi Tanaka, generał major - dowódca żandarmerii w latach 1937-1938, następnie w latach 1938-1940 dowódca Kempeitai w Tokio.

Na terytorium marionetkowego państwa Japończycy dopuszczali się licznych zabójstw, rabunków i gwałtów. Dodatkowe zyski czerpali min: z hazardu, utrzymywania domów publicznych, handelu opium a nawat kradzierzy zagranicznych towarów i wysyłania ich do Japonii. Kempeitai powszechnie trudniła się porywaniem dla okupu wpływowych obywateli Chin czy Rosji lub innych obcokrajowców przebywających w Mandżurii lub Chinach. Szczególnie głośna była sprawa porwania Simeona Kaspe. Był on synem Josepha Kaspe, wpływowego Żyda z Rosji, właściciela holtelu "Moderne" w Harbinie. Simeon Kaspe został porwany latem 1933 roku. Porywacze zarządali za jego uwolnienie okup w wysokości 100 000 dolarów. Josepha Kaspe, który był obywatelem Francji, idąc za radą konsula swojego kraju, odmówił zapłaty okupu. Śledztwo w tej sprawie prowadziła Kempeitai (to właśnie jej funkcjonariusze byli odpowiedzialni za porwanie młodego Kaspe). W grudniu odnaleziono jego ciało. W niewoli był maltretowany a w końcu zastrzelony. Miejscowa społeczność żydowska złożyła protest, jednak został zlekceważony. Sprwcy mimo, że zostali osadzeni więzieniu, jednak szybko zostali zwolnieni warunkowo.

[edytuj] Korea

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Historia Korei, Koreańczycy w służbie Japonii podczas II wojny światowej.

Żandarmeria w okupowanej przez Japończyków Korei

Korea została anektowana przez Cesarstwo Japońskie w 1910 roku. Władzę sprawował Generalny Gubernator Korei (朝鮮総督府, Chosen Sotoku Fu). Rząd kolonialny miał charakter czysto wojskowy. Władze okupacyjne za pomocą wojska oraz tajnej policji Tokkō bezwzględnie tłumiły ruch oporu, dopuszczając się przy tym licznych zbrodni na narodzie koreańskim.

Japońska żandarmeria stacjonowała w większych miastach. Utrzymywała tam porządek oraz wspierała organizacje oraz organy prasowe, mające na celu propagowania japońskiego stylu życia. Porządku pilnowała formacja żandarmerii zwana Kempei keisatsu. Zatrudniała również rodowitych Koreańczyków jako jednostko pomocnicze. Po stłumieniu przez wojsko zamieszek z marca 1919 roku, rozwiązano Kempei keisatsu, a w jej miejsce powołano cywilne formacje policyjne, wyłonione z Departamentu Policji (Keimukyoku). Mimo tych zmian Kempeitai zachowała swoją pozycję.

Okupanci prowadzili tam werbunek do Armii Cesarskiej i wojskowych jednostek pomocniczych spośród projapońskich Koreańczyków (w większości odbywało się to siłą). Koreańczycy mimo starań swych japońskich "panów" licznie dezerterowali. Wielu Koreańczyków zostało przydzielonych do Kempeitai. Odbywali oni szkolenie w Mandżurskiej Akademii Wojskowej w Mandżukuo. Byli poddawani surowemu traktowaniu, którego wynikiem było bezwzględność wobec więźniów obozów. Koreańczycy zwerbowani do Kempeitai nigdy nie awansowali wyżej niż so cho (sierżant sztabowy) i ogólnie byli traktowani niewiele lepiej od jeńców wojennych.

[edytuj] Filipiny

2 stycznia 1942 roku Cesarska Armia Japońska wraz z kempeitai wkroczyła do Manili. Stacjonująca tam oddziały kempeitai nazywano Filipińską Jednostką Kempeitai z siedzibą w Fort Santiago, w którym mieściło się również jej główne więzienie. Chociaż w całych Filipinach trzydzieści różnych wydziałów i oddziałów kempeitai, Filipińska Jednostka Kempeitai była jednostką centralną. Każdy oddział miał swój rejon operacyjny, kwaterę główna, dowódcę i podsekcje. Całością dowodził naczelny dowódca. W praktyce jednak wydziały poza Manilą podlegały przeważnie garnizonom armii.

Głównym celem kempeitai na Filipinach było: utrzymywanie dyscypliny wśród japońskich żołnierzy i cywilów, zbieranie informacji wywiadowczych, aresztowanie cywilów, którzy pogwałcili prawo wojskowe oraz wyłapywanie dezerterów. Zajmowała się również zwalczaniem ruchu oporu, niszczeniem antyjapońskiej propagandy a także zwalczaniem fałszerzy pieniędzy, lichwiarzy i oszustów.

Japończycy korzystali z niezwykle rozbudowanej siatki informatorów, zarówno miejscowych i zagranicznych (głównie pochodzących państw osi: Niemców, Hiszpanów i Włochów). Japońscy funkcjonariusze wywiadu wykonywali swoje misje w asyście tłumaczy (większość kempeitaistów nie znała języka angielskiego ani miejscowych dialektów).

[edytuj] Zbrodnie wojenne

[edytuj] Udział w czystkach ludności chińskiej w Singapurze (Masakra Sook Ching)

Tablica upamiętniająca rzeź Chińczyków w Singapurze w 1942 roku.

Po zdobyciu Singapuru 15 lutego 1942 przez armię Tomoyuki Yamashity, wojska okupacyjne rozpoczęły eksterminację chińskiej ludności miasta. Zamieszkujący Singapur Chińczycy popierali zarówno dalszy opór wojsk Czang Kaj-szeka w Chinach jak i Brytyjczyków, którzy prowadzili równie zażarte boje z armią japońską w Birmie. Z tego powodu Japończycy planowali pozbyć się 50.000 Chińczyków, uważanych za "elementy antyjapońskie".

Japońskie siły okupacyjne podzieliły wyspę na sektory: generał porucznik Nisimura, dowódca Dywizji Gwardii Cesarskiej otrzymał zadanie zadanie okupowania wschodniej części wyspy. Oddziały generała majora Kawamury, w skład których wchodziły 2. Polowa Jednostka Kempeitai, dwa bataliony piechoty, oraz pięć samodzielnych kompanii wartowniczych, same miasto Singapur i jego najbliższe okolice. Za północną i zachodnią część wyspy odpowiadał generał porucznik Matsui oraz generał porucznik Mutaguci.

Akcją dowodził podpułkownik Masanobu Tsuji. Podlegała mu Kempeitai, której siedziba mieściła się w komendzie policji w Tanjon Pagar. W nazywanej przez Japończyków operacji Wielka inspekcja (jap. 大検証, Daikenshō), sama Kempeitai wymordowała ponad 700 Chińczyków. Wspierały ją oddziały żandarmerii do zadań specjalnych (kempei), które pełniły funkcje wartownicze. Kryterium według których dobierano ludzi do likwidacji mogło być posiadanie tatuażu (Japończycy twierdzili, że oznacza to przynależność do jakiejś tajnej chińskiej organizacji). Lecz w rzeczywistości sami dobrze wiedzieli, że tatuaże nie mają nic wspólnego z przynależnością do jakiejkolwiek organizacji politycznej. Przesłuchiwania miały jedynie za zadanie zrobić wrażenie. Nie miały one szczególnego znaczenia, bo głównym celem całej tej akcji i tak była eksterminacja jak największej liczby Chińczyków. Egzekucje odbywały się przeważnie na plażach. Więźniów transportowano ciężarówkami na brzeg morza. Oto relacja Weng Peng-ina, jednego z ocalałych:

Kiedy zeszliśmy z ciężarówek, Japończycy powiązali nas piątkami a następnie popędzili na plażę. Kiedy doszliśmy tam zauważyliśmy, że na plaży leży kilka trupów. Wszyscy zabici byli Chińczykami. Po wejściu do wody poczułem, że krępujący mnie sznur poluzował się. Musieliśmy wejść ok. 200 jardów w morze. Gdy odeszliśmy na tą odległość, Japończycy zaczęli do nas strzelać z karabinów zwykłych i maszynowych. Udało mi się uwolnić ze sznurów i popłynąłem w kierunku Mate Ikan (...). O ile mim wiadomo, z całej mojej grupy udało się jeszcze tylko jednemu, był on ranny .^[1]

Ogółem w dniach od 18 lutego do 3 marca 1942 w tzw. "masakrach chińskich" w Singapurze śmierć poniosło ponad 5000 Chińczyków. W 1947 roku przed Brytyjskim Sądem Wojskowym postawiono oficerów kierujących akcją. Na śmierć skazano generała majora Kawamurę oraz jego z oficerów. Pozostałych skazano na karę dożywocia. Masanobu Tsuji uniknął kary, ukrywał się początkowo w Tajlandii, a później przez pewien czas w Chinach. Nigdy nie został postawiony przed sądem za zbrodnie w Singapurze. Po wojnie wyjechał do Wietnamu jako korespondent japońskiej gazety i tam ślad po nim zaginął.

[edytuj] Masakra w Kalagon

Od czerwca 1945 roku położenie sił japońskich w Birmie stało się krytyczne. Na tyłach wojsk japońskich w rejonie Tenasserim (obecnie Tanintharyi) pomiędzy Mulmejn a Lasem Dali, działały oddziały brytyjskich spadochroniarzy i miejscowe partyzantki. Chcąc zapobiec dalszym zbrojnym napadom na na japońskie posterunki, generał major Seiei Yamamoto, szef sztabu 33. armii, wydał rozkaz wysłania w ten rejon specjalnej ekspedycji. W skład niej wchodziły: 3. batalion 215. pułku i jednostka kempeitai. Celem operacji było zlikwidowanie brytyjskich spadochroniarzy oraz birmańskich bandytów.

7 lipca Japończycy zajęli wioskę Kalagon i spędzili wszystkich jej mieszkańców. Mężczyzn zamknięto w meczecie, kobiety i dzieci w pozostałych zabudowaniach. Następnie kempeitai wezwała kilku wieśniaków na przesłuchania. W celu wymuszenia zeznań mężczyzn poddano torturom, kobiety zaś bito i gwałcono. Japończykom to nie udało się uzyskać żądnych informacji o ruchu oporu i dowódca kempeitai rozkazał zniszczyć wioskę. Japończycy powiązali wszystkich mieszkańców po 5-10 osób i zaprowadzili do pobliskich studzien. Ofiarom zawiązano oczy, po czym zakłuto bagnetami. Ciała wrzucono do studzien, nie bacząc czy ofiary jeszcze żyją czy nie. Ogółem wymordowano ok. 600 ludzi. Później dowódcy i żołnierze japońscy stanęli przed Brytyjskim Sądem Wojskowym w Birmie.

[edytuj] Traktowanie jeńców wojennych

Egzekucja Sikhów z armii indyjskiej, którzy odmówili wstąpienia do oddziałów kolaboranckich

Na początku 1942 roku Stany Zjednoczone i Wielka Brytania oraz inne państwa będące w stanie wojny z Japonią, powiadomiły jej władze, że będą przestrzegać wszystkich postanowień konwencji genewskiej oraz oczekują od strony japońskiej tego samego. Szef japońskiego MSZ-etu Shigenori Tōgō złożył formalne zapewnienie, że mimo iż Cesarstwo nie jest związane postanowieniami konwencji genewskiej z 1929, to będzie przestrzegać praw międzynarodowych. W rzeczywistości do końca II wojny światowej, Japonia nie przestrzegała większości praw międzynarodowych dotyczących traktowania wziętych do niewoli żołnierzy.

Japońscy wojskowi w bezwzględny sposób traktowali jeńców wojennych. Pogarda okazywana żołnierzom sprzymierzonych była wynikiem systemu szkolenia oraz po części kultury w jakiej wychowywali się Japończycy. Uczono ich by nigdy nie uznawali klęski. Natomiast nieprzyjaciel, który trafiał do niewoli, był uważany przez Japończyków za pozbawionego honoru, a nawet człowieczeństwa. Zwłaszcza kempeitai, jako straż obozowa (patrz niżej) dopuszczała się szczególnego okrucieństwa. Odpowiadała za przesłuchiwania i karanie więźniów za nieposłuszeństwo. Jeńców poddawano torturom i innym szykanom. Często zmuszano ich do upokarzającego przemarszu przez miasta na oczach tłumów (np. w krajach anektowanych przez Japonię jak Korea czy Tajwan miało to charakter czysto pokazowy - chciano w ten sposób udowodnić wyższość armii japońskiej nad aliantami).

[edytuj] Egzekucje pilotów wojskowych

Wraz z narastającą liczbą nalotów bombowych na pozycje wojsk oraz miasta japońskie (zobacz: naloty na Tokio, rajd ppłk. Doolittle'a na Japonię) rosła brutalność wobec pilotów. Już przed wojną władze wojskowe podjęły starania zmierzające do nie ratyfikowania przez Japonię konwencji genewskiej z 1929 roku, dotyczącej traktowania jeńców wojennych. Przeciwnicy ratyfikacji konwencji genewskiej wysuwali argument, że jeśli załogi lotnicze będą wiedziały, że w przypadku strącenia zostaną potraktowani jak jeńcy wojenni, zgodnie z prawem międzynarodowym to przyczyni się to do podwojenia nalotów na Japonię.

Po nalocie bombowym na Tokio z kwietnia 1942, dowodzonym przez ppłk. Jamesa Doolittle'a, premier Hideki Tojo wydał specjalne polecenie by traktować wszystkich amerykańskich i brytyjskich pilotów bombowców za zbrodniarzy wojennych, a nie jeńców. Żołnierze Armii Cesarskiej oraz kempeitai mieli odtąd obowiązek schwytania i postawienia przed sądem każdego aresztowanego pilota, po czym miał zostać zabity. Dotyczyło to wszystkich lotników zatrzymanych w samej Japonii a także Mandżukuo, Chinach oraz innych obszarów walk. W lipcu 1942 piloci amerykańscy, przetrzymywani w Chinach, zostali postawieni przed sądem na rozkaz Shunroku Haty - głównodowodzącego Chińskiej Armii Ekspedycyjnej. Byli przesłuchiwani i torturowani przez kempeitai, przez co nie uczestniczyli w procesie. Trzech stracono a pięciu skazano na dożywocie. Z czasem przekonano się, że formalne procesy to strata czasu. Od maja 1945 lotników zabijano zaraz po schwytaniu. Egzekucja najczęściej polegała na ścięciu głowy kataną lub zakłuciu bagnetem.

[edytuj] Kontrola prostytucji

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kobiety do towarzystwa.

Większość domów publicznych w okupowanej Azji była kontrolowana przez Kempeitai. Czerpano z nich duże zyski. Prostytutki nazywano po japońsku Jugun ianfu czyli "wojskowe kobiety do towarzystwa" i były to głównie kobiety zmuszane siłą do nierządu. Wśród prostytutek azjatyckiego pochodzenia były też Europejki z podbitych kolonii (były one traktowane z szczególnym okrucieństwem). Kempeitai oraz kolaboranckie oddziały policji zajmowały się porywaniem dziewczyn do domów publicznych, zwanych ianjo. Domy publiczne zarządzane przez Japończyków były najczęściej przeznaczone dla oficerów armii japońskiej, którzy również chętnie wykorzystywali seksualnie Jugun ianfu.

[edytuj] Straż w obozach jenieckich oraz pomoc w prowadzeniu badań bakteriologicznych

[edytuj] Obozy jenieckie i obozy dla internowanych cywilów

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kolej Śmierci.

Niektórzy historycy porównują Kempeitai do SS, szczególnie widać podobieństwo do 3 Dywizji Pancernej SS "Totenkopf", gdyż również pełniła funkcję straży w obozach jenieckich. Japończycy tworzyli obozy dla jeńców wojennych oraz dla internowanej ludności cywilnej. Wojskowi nie uznawali żadnych konwencji międzynarodowych dotyczących humanitarnego traktowania jeńców. Złe warunki sanitarne, choroby, przymusowa praca oraz brutalność strażników przyczyniły się do śmierci tysięcy więźniów. Każda próby ucieczki była surowo karana: znęcano się i znieważano publicznie, zamykano w klitkach, poddawano torturom. Funkcjonariusz mógł nawet wymierzyć surową karę nie odwołując się przy tym do prawa wojennego, z karą śmierci włącznie. Tego typu praktyka nosiła nazwę kikosaku.

Szczególnie obawiano się przeniknięcia do obozów szkodliwych dla Japończyków informacji o ich niepowodzeniach w prowadzonej wojnie. Zakazano w obozach posiadania jakichkolwiek nadajników radiowych, grożono za to śmiercią. Dodatkowo utrzymywano jeńców w fałszywym przekonaniu, że zachodnie media kłamią.

Obozy były rezerwuarem taniej siły roboczej. Podobnie jak ludność okupowana, jeńcy wojenni byli zapędzani do niewolniczej pracy ku chwale Japonii. Pracowali w japońskich zakładach zbrojeniowych, przy budowaniu dróg, linii kolejowych i mostów dla potrzeb wojska (na przykład słynna "kolej śmierci" budowana w latach 1942-1943, łączącą Birmę z Tajlandią).

[edytuj] Program badań nad bronią biologiczną i chemiczną

Jednostka badawcza nr 731 w Harbinie była głównym centrum badań, w którym przeprowadzano eksperymenty na ludziach w celu produkcji broni biologicznej i chemicznej. Kempeitai odpowiadała za dostarczanie ludzi do eksperymentów.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Oddział 731.

Japonia jeszcze przed wybuchem II wojny światowej prowadziła badania nad bronią biologiczną i chemiczną. Do najbardziej znanych miejsc badań należał otworzony przez Shiro Ishii oddział 731 będącym filią oddziału w jednej z dzielnic miasta Harbin w Mandżurii. Przeprowadzano tam bestialskie eksperymenty na żywych ludziach. Celem badań, było uzyskanie broni masowego rażenia (zwłaszcza broni biologicznej). Przeprowadzano tam także wiwisekcje, aborcje oraz wywoływano celowe udary i zawały serca. Zadaniem Kempeitai był wybór jeńców nazywanych "maruta" ("kłody") do eksperymentów medycznych. W tym celu powstał specjalny Wydział Dostarczania Materiału Ludzkiego, którego członkami byli pracownicy Kempeitai.

[edytuj] Koniec Kempeitai

Wraz z kapitulacją Japonii w 1945 cesarskie siły zbrojne oraz podlegające im służby specjalne przestały istnieć. Wielu kempeitaistów oskarżonych o zbrodnie wojenne zostało postawionych przed lokalnymi trybunałami wojskowymi. Przed Międzynarodowym Trybunałem Do Spraw Dalekiego Wschodu postawiono członków rządu, takich jak generał Hideki Tojo, i wielu mu podobnych japońskich wojskowych mających powiązania z Kempeitai. Wielu z nich zostało straconych.

Część funkcjonariuszy po wojnie zdołała się ukryć przed alianckim wymiarem sprawiedliwości. Inni – podobnie jak żołnierze Cesarskiej Armii – wybrali współpracę z aliantami, biorąc udział w toczącej się od nowa wojnie domowej w Chinach oraz w tłumieniu antykolonialnych ruchów w Azji południowo-wschodniej. Niektórzy wykorzystując swoje dawne wpływy znaleźli zatrudnienie w japońskiej policji, wywiadzie, lub zajęli się polityką. Niektórzy wstąpili nawet w szeregi Jakuzy.

[edytuj] Kempeitai a Polska

Cesarstwo Japonii mimo iż było po stronie państw osi, to czynnie współpracowała z polskim ruchem oporu. Przyczyną współpracy japońskiego wywiadu (w tym Kempeitai) był fakt, iż Polska za swoich wrogów uznawała zarówno Trzecią Rzeszę jak i ZSRR i można było korzystać z jej informacji wywiadowczych przeciwko obu tym mocarstwom. Japończycy umożliwiali kurierom Polskiego Państwa Podziemnego poruszanie się po Europie autentycznymi paszportami dyplomatycznymi Cesarstwa Mandżukuo.

Jak napisał w swych "Wspomnieniach" szef wywiadu zagranicznego SS (Sicherheitsdienst) Walter Schellenberg:

Polska stanowiła dla [Japończyków] szczególnie interesujące pole działania, ponieważ można było ją wykorzystać do pracy wywiadowczej w dwóch kierunkach, przeciwko Niemcom i przeciwko Rosji.^[2]

[edytuj] Kempeitai w kulturze popularnej

• Hei tai yang 731 (ang. Men Behind the Sun), reżyseria: Tun Fei Mou (Hongkong, 1988) – straż w oddziale 731, tajnej japońskiej placówce badawczej, w której przeprowadzane były bestialskie eksperymenty z użyciem broni biologicznej. Opis na portalu FilmWeb

• VI Batalion (ang. The Great Raid), reżyseria: John Dahl (Australia, USA, 2005) – bezwzględna straż w obozie Cabanatuan, w którym przetrzymywano amerykańskich jeńców wojennych. Opis na portalu FilmWeb

• Listy z Iwo Jimy (ang. Letters from Iwo Jima) reżyseria: Clint Eastwood (USA, 2006) – byli funkcjonariusze Kempeitai, biorący udział w obronie wyspy. Opis na portalu FilmWeb

[edytuj] Źródła

• Lamont-Brown R., Kempeitai – japońska tajna policja. Wyd. Bellona, Warszawa 2004, ss. 127. ISBN 83-11-09814-X
• Lewicki S., Chryzantemy w Białym Domu. Wyd. MON, Warszawa 1976, ss. 118.
• Lewicki S., Pod znamiem Chryzantemy. Z dziejów wywiadu japońskiego w latach 1890-1945. Wyd. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1987, ss. 184. ISBN 83-202-0594-8
• Polmar N., Allen T. B., Księga szpiegów. Encyklopedia. Wyd. Magnum, Warszawa 2000, ss. 702. ISBN 83-85852-27-1
• Russell of Liverpool (Langley Russell E. F.,) Rycerze bushido. Krótka historia japońskich zbrodni wojennych. Wyd. Sensacje XX Wieku, Warszawa 2004, ss. 292. ISBN 83-913460-5-6

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Japonia
• Kodoha
• Japońska Cesarska Armia
• Oddział 731
• Wielka Wschodnioazjatycka Strefa Wspólnego Dobrobytu
• Kolaboracja pod okupacją japońską podczas II wojny światowej
• Richard Sorge
• Iva Toguri
• Żandarmeria

p • d • e

Służby specjalne Japonii

Obecne: Kōanchōsa-chō • Naikaku Jōhō Chōsashitsu • Keishicho-koanbu
Historyczne: Kempeitai • Tokkō • Tokei-tai
Tematy wspólne: Tonarigumi • Genyōsha • Kokuryūkai • Tenyukyo • Akashi Motojiro • Yasumasa Fukushima • Kenji Doihara • Takeo Yoshikawa • Velvalee Dickinson

 

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Kempeitai i japońskie obozy koncentracyjne - artykuł o Kempeitai na stronie Konflikty Zbrojne (pl)
• Axis intelligence units in WWII in Australia, etc. - działalność służb wywiadu Japonii oraz innych państw osi w Australii (en)