Koźlak (wiatrak)
Z Wikipedii
Koźlak, wiatrak kozłowy – najstarszy i najprymitywniejszy typ wiatraka europejskiego. Pojawił się w XII w. gdzieś w Belgii, lub północnej Francji, jednak jego przodków należy szukać w VII w. w Chinach i Persji. Tzw. kozioł stanowił specjalną podstawę, podtrzymującą słup (sztembr) stanowiący pionową oś, wokół której obracano całą konstrukcję wiatraka wraz z mechanizmem po to aby jego śmigła zwane też skrzydłami mogły przyjąć odpowiednie położenie w stosunku do napędzającego je wiatru. Zamiast drewnianego kozła, zwłaszcza od XIX w., stosowano też bardziej wytrzymałe konstrukcje murowane z cegły lub kamienia a później i betonu. Do obracania wiatraka służył drąg drewniany dł. 8-9 m (tzw. łogon lub dyszel) przytwierdzony jednym końcem do belek izbicowych wewnątrz wiatraka drugim oparty na odpowiedniej podpórce. Na jego zewnętrznym końcu znajdował się łańcuch przyczepiony do kołowrotu. Kiedy łogon zbliżał się do kołowrotu, przerywano nastawianie, odwijano łańcuch i przenoszono kołowrót na wcześniej przygotowane stanowiska, mogące utrzymać kołowrót w miejscu podczas pracy. Czasami zamiast kołowrotu używano koni. Skrzydła napędzane siłą wiatru najczęściej poruszały urządzenia do przemiału zbóż na mąkę. Regulację prędkości obrotowej uzyskiwano zdejmując (aby zmniejszyć prędkość) lub dokładając (aby zwiększyć prędkość) na skrzydłach klepki. Koźlak był w stanie w ciągu 120 do 150 wietrznych dni roku zemleć od 60 do 90 ton ziarna.
Cały budynek zbudowany był z drewna, a z zewnątrz najczęściej pokrywany gontem. Wiatrak kozłowy posiadał trzy kondygnacje – dolna była zajęta przez stabilizującą konstrukcję kozła, dwie wyższe były przeznaczone do produkcji mąki (górna zawierała kamienie młyńskie). Gontowe ściany początkowo nie sięgały prawie do samej ziemi (ze względu na koszt i ciężar) i odsłaniały widoczny z daleka kozioł. Zapewne dał on początek bajkom o "chatce na kurzej łapce". W opowieściach być może chodziło o zniechęcenie dzieci od zbliżania się do wiatraka. Jego skrzydła były przyczyną wielu śmiertelnych wypadków.
Koźlaki pojawiły się na ziemiach polskich już w XIV w. (najwcześniej w Wielkopolsce i Kujawach). W wieku XV stały się w Polsce szeroko stosowane, do XX w. były w użyciu praktycznym bez większych zmian konstrukcyjnych. Obecnie najwięcej jest ich w okolicach Leszna.
Miejscowości, w których można obejrzeć koźlaki to m.in. Leszno - 2 koźlaki, Brodnia, Bieżyń (zniszczony), Buszkowice (województwo dolnośląskie), Jerka, Lednogóra, Leśniów Wielki, Łagowo (zniszczony), Osieczna 3 koźlaki, Rydzyna, Śmigiel - 2 koźlaki, Dąbcze, Świerczyna, Pawłowice (pozostałość), Święciechowa, Wilkowice (zniszczony), Bukówiec Górny, Tykocin, Chróścina, Mierzyn (powiat policki) koło Szczecina, Parysów.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Kosmiczny spacer astronautów z NASA |
|
Astronauci NASA zakończyli kolejny orbitalny spacer na zewnątrz.
|
| Unikatowy skarb z zatopionego statku w Polsce |
|
Srebrne monety odnalezione na dnie Oceanu Indyjskiego można kupić w Polsce. Skarbnica Narodowa wprowadza do sprzedaży 550 sztuk unikatowych monet bitych niemal 400 lat temu.
|
| Innowatorzy z Łodzi triumfują w Brukseli |
|
Cztery złote medale przywieźli naukowcy z Politechniki Łódzkiej (PŁ) z 57. Międzynarodowej Wystawy Wynalazków Brussels Innova, która zakończyła się w Brukseli. Łódzcy inżynierowie zaprezentowali na niej 8 rozwiązań, z których 4 zostały nagrodzone złotymi medalami. Wystawie towarzyszyły liczne prezentacje, odczyty i seminaria związane tematyką innowacyjności, ochrony własności intelektualnej, ochrony środowiska i odnawialnych źródeł energii.
|
| Posąg konia z brązu sprzed 1600 lat! |
|
Archeolodzy badający grobowiec sprzed 1600 lat w Chinach odnaleźli posąg z brązu przedstawiający konia naturalnej wielkości - donosi chiński serwis internetowy CCTV.
|
| Nauka języków egzotycznych to hobby? |
|
Osoby uczące się języków chińskiego, japońskiego lub arabskiego traktują naukę głównie jako rodzaj ciekawego hobby - wynika z ankiety przeprowadzonej wśród kursantów ESKK. W odróżnieniu od języków europejskich motyw zarobkowy nie ma tu większego znaczenia, liczy się pasja.
|