Kozacy
Z Wikipedii
Kozacy, dawniej też Kazacy (rosyjski Каза́ки Kazaky, ukraiński Коза́ки Kozaky z tatarskiego Kazak) – nazwa odnosząca się do grupy ludności o charakterze wieloetnicznym z dominującym substratem ruskim, zamieszkującej stepy położone na południe od księstw ruskich, określająca później także rodzaj osadnictwa wojskowego na zasiedlanych pogranicznych ziemiach Rosji i Rzeczypospolitej.
Kozacy dzielą się na: dunajskich, zaporoskich (hetmańskich), dońskich, kubańskich, terskich, astrachańskich, uralskich (jaickich), siemirieczeńskich, orenburskich, syberyjskich, bajkalskich, amurskich i ussuryjskich. Istniały także inne grupy kozackie, m.in.: bużańska, czarnomorska, azowska, które jednak nigdy nie były zorganizowane na sposób wojskowy.
Obecnie Kozacy zamieszkują przede wszystkim Rosję i są uważani za strażników tradycji ruskich. Dzięki staraniom rosyjskich wojskowych, zwłaszcza Aleksandra Lebiedzia Kozactwo zaznało odrodzenia na ziemiach rosyjskich. Zostały m.in. utworzone wojskowe szkoły kozackie np. w Nowoczerkasku i Krasnojarsku, nawiązujące do tradycji carskiej Rosji.
Ukraińscy Kozacy zaporoscy przestali istnieć w XIX wieku.
Spis treści |
[edytuj] Pochodzenie nazwy
Kozak lub Kazak, jest słowo pochodzenia tatarskiego i wykłada się jakoby chudy pachołek, zdobyczy sobie szukając, nikomu poddany, za pieniądze komu chce służy. W pierwotnej kozaczyźnie żywioł tatarski silnie przemagał, dopiero z czasem ruskiemu ustąpił; wszelkie nazwy starszeństwa (ataman, asawuła, itd.), broni, ubioru, koni, żywności, urządzeń (np. kureń), były u Kozaków tatarskie[1].
Słowo "kozak" zostało po raz pierwszy zanotowane w łacińsko-persko-kipczackim rękopisie Codex Cumanicus spisanym w Kaffie pod koniec XIII wieku. W kodeksie oznaczało ono stróża, wartownika. W roku 1308 wspomina się również "kozaków", ale już jako rozbójników. W wielu językach tureckich słowo to oznaczało najemników, żołnierzy, stepowych rozbójników, a szerzej - wygnańców, bezdomnych, awanturników. Kozaków-zbójników odnotowano w Polsce pierwszy raz w roku 1388, zapisano również, że uchodzili za mahometan. Jan Długosz pierwszy raz określił ich tatarską nazwą zbiegów i zbójów. W najstarszych spisach u większości Kozaków występują nazwiska tatarskie. Aż do końca XVI wieku "kozactwo" oznaczało zajęcie, a nie status społeczny.
[edytuj] Zarys historii Kozactwa
Za protoplastów Kozaków uznaje się czasem na pół osiadły, słowiański lud Brodników lub Berładników, zamieszkujący w XII i XIII wieku tereny pomiędzy dolnym biegiem Dunaju i Dniestru, nie podporządkowany władzy kniaziów ruskich, ani chanów połowieckich[potrzebne źródło].
[edytuj] Kozacy zaporoscy
Pod datą 1492 wymienia się po raz pierwszy kozaków-chrześcijan. Kozacy naddnieprzańscy i naddniestrzańscy rekrutujący się głównie z Kijowa, Niemirowa, Winnicy, Baru, zwani byli także przez współczesnych Niżowcami (tzw. Kozacy chrześcijańscy). W miarę upływu czasu stworzyli oni społeczność stosującą system demokracji wojennej. Głównie zaliczali się do nich uciekinierzy z Litwy, Rusi Moskiewskiej, Mołdawii, Wołoszczyzny oraz Korony, którzy w XV w. zasiedlili słabo zamieszkane do tej pory ziemie zwane Dzikimi Polami. W rezultacie unii lubelskiej Dzikie Pola stały się częścią Korony.
Kozacy chrześcijańscy to ludność, która napływała w rejony naddnieprzańskie od XVI w., uciekając przed niesprawiedliwościami panującego porządku społeczno-politycznego Rzeczypospolitej, a więc chłopi pańszczyźniani uciekający przed daninami, drobni przestępcy, słudzy uciekający przed gnębiącymi ich panami oraz ludzie fałszywie osądzeni. W pierwszej połowie XVI wieku szybko zorganizowani przez starostę trembowelskiego Prittwitcza w społeczność o silnym charakterze wojskowym, co było spowodowane potrzebą obrony przed Tatarami. Zajmowali się handlem, rybołówstwem, hodowlą i wojaczką. Podejmowali na czajkach wyprawy łupieżcze do imperium Osmańskiego.
Po okresie rządów Chmielnickiego Sicz Zaporoska zwana była przez historyków drugą Rzecząpospolitą lub hetmańszczyzną. Zorganizowana była na wzór Rzeczypospolitej, z hetmanem - niby-królem (pochodzącym z wyboru), z generalnym pisarzem - niby-kanclerzem, ze starszyzną plemienną - niby-urzędami koronnymi i ziemskimi, z radą kozacką - niby-sejmem walnym, z Kozakami samymi, uchodzącymi za szlachtę zwykłą i szaraczkową, oraz z czernią, czyli zwykłym ludem. Kozacy rządzili się w swoich miastach prawem magdeburskim przyniesionym z Polski, natomiast własne prawo zwyczajowe zostało skodyfikowane na podstawie statutów litewskich oraz w niewielkim stopniu prawa magdeburskiego.
Od XVI do XVII doszło do serii powstań kozackich przeciwko Koronie. Pierwsze w latach 1591-1593 pod wodzą Krzysztofa Kosińskiego. Drugim 1595-1597 dowodził Semen Nalewajko Oba powstania zakończyły się klęską. Najważniejsze powstanie pod przewodnictwem Bohdana Chmielnickiego, doprowadziło do ugody perejesławskiej (1654) pomiędzy Kozakami zaporoskimi i Moskwą oraz zajęcia lewobrzeżnej Ukrainy z Kijowem przez Rosję.
Sicz Zaporoska została zlikwidowana przez carycę Rosji Katarzynę II w roku 1775, po zwycięskiej wojnie z Turcją. Tytuł hetmana wojsk kozackich przysługiwał od tamtej pory panującej rodzinie carskiej. Starszyzna kozacka została zrównana w prawach ze szlachtą rosyjską (tzw. dworiaństwem), a wolnych Kozaków zrównano w prawach z chłopami rosyjskimi (kriepostniki).
[edytuj] Kozacy dońscy
Kozacy dońscy byli najliczniejszą grupą Kozaków w Imperium Rosyjskim. Są także najliczniejszą grupą Kozaków we współczesnej Rosji. Otrzymali do zasiedlenia autonomiczny region, zwany Krajem Wojska Dońskiego, znajdujący się na terenie części dzisiejszych obwodów: rostowskiego, wołgogradzkiego i woroneskiego oraz Kałmucji w Rosji, a także obwodów łuhańskiego i donieckiego na Ukrainie. Nazwa tych Kozaków, pochodzi od rzeki Don, przepływającej przez ich terytorium. Stolicą Kraju Dońskiego były najpierw Razdory, a później Nowoczerkask.
[edytuj] Armie kozackie w wojskach Imperium Rosyjskiego (1913)
- Armia Dońska: 60 pułków jazdy, 72 wolnych sotni;
- Armia Kubańska: 37 pułków jazdy, 37 wolnych sotni, 22 bataliony piechoty;
- Armia Orenburgska: 18 pułków jazdy, 40 wolnych sotni;
- Armia Terecka: 12 pułków jazdy, 3 wolne sotnie, 2 bataliony piechoty;
- Armia Uralska: 9 pułków jazdy, 4 wolne sotnie;
- Armia Syberyjska: 9 pułków jazdy;
- Armia Transbajkalska: 9 pułków jazdy;
- Armia Siemirieczeńska: 3 pułki jazdy, 7 wolnych sotni;
- Armia Astrachańska: 3 pułki jazdy;
- Armia Amurska: 2 pułki jazdy, 5 wolnych sotni;
- Razem: 162 pułki jazdy, 171 wolnych sotni, 24 bataliony piechoty. (wg. Denikina, zob. niżej)
[edytuj] Rekonstrukcje kozackich sztuk walki
Patrz dział sztuki walki:
[edytuj] Zobacz też
- Lista hetmanów kozackich
- Sicz Zaporoska
- kozacy astrachańscy
- kozacy dońscy
- kozacy kubańscy
- kozacy zaporoscy
- kozacy rejestrowi
- kozacy siemirieczeńscy
- Piotr Krasnow
- Helmuth von Pannwitz
- Bernhard von Prittwitz
- Hajdamacy
- Kozacy otomańscy
- Pismo Kozaków zaporoskich do sułtana Mehmeda IV
- Kozacy piszą list do sułtana (obraz)
[edytuj] Bibliografia
- General A. I. Denikin, The Russian Turmoil, London 1924
| Huragan Gustaw pustoszy Zatokę Meksykańską |
 Już co najmniej 72 osoby zginęły na Karaibach po przejściu huraganu Gustaw, który wciąż rośnie w siłę. Obecnie jest w okolicach Jamajki, a w sobotę ma przemieścić się nad Zatokę Meksykańską. Gdy już spustoszy platformy naftowe, niemal dokładnie w trzecią rocznicę tragedii Nowego Orleanu, spowodowanej przez huragan Katrina, Gustaw ma uderzyć w okolice delty Missisipi.
|
| Prezydent Kaczyński studził zapędy Bałtów |
 - To pan prezydent łagodził ostre stanowisko Litwy, Łotwy i Estonii - powiedział Piotr Kownacki, szef Kancelarii Prezydenta dziennikowi.pl. Z ujawnionego przez niego przebiegu misji bałtyckiej Lecha Kaczyńskiego wynika, że to przywódcy Litwy, Łotwy i Estonii chcieli ostrych sankcji wobec Rosji.
|
| Putin próbuje skłócić Zachód |
 Rosja ostrzegła Europę, żeby ta nie przyjmowała służalczej roli wobec Stanów Zjednoczonych. - Jeżeli państwa europejskie chcą służyć interesom zagranicznym Stanów Zjednoczonych to - w mojej opinii - nic na tym nie zyskają - powiedział szef rosyjskiego rządu Władimir Putin w wywiadzie dla niemieckiej stacji telewizyjnej ARD.
|
| USA zniosą sankcje wobec Białorusi? |
 Waszyngton może już wkrótce rozważyć zniesienie sankcji wobec Mińska, jeśli ten podejmie kroki ku politycznym zmianom - napisała w piątek agencja Associated Press. Probierzem mają być wybory parlamentarne, zaplanowane na 28 września.
|
| 11 mln fałszywych euro w piwnicy |
 Fałszywe banknoty o wartości 11 mln euro skonfiskowała kolumbijska policja - poinformowała europejska agencja policyjna Europol. To najwyższa suma podrobionych euro, jaką kiedykolwiek przechwycono poza granicami Europy.
|