Z Wikipedii

Kwas azotowy
Struktury rezonansowe kwasu azotowego
Ogólne informacje
Nomenklatura systematyczna (IUPAC):
kwas azotowy(V)
Inne nazwy	kwas azotowy
Wzór sumaryczny	HNO3
SMILES	O[N+](=O)[O-]
Masa molowa	63,012 g/mol
WyglÄ…d	bezbarwna, przejrzysta ciecz
Identyfikacja
Numer CAS	7697-37-2
PubChem	944
Niebezpieczeństwa
Klasyfikacja UE	Treść oznaczeń: C - silnie żrący O - silny utleniacz
Zwroty ryzyka	8-35
Zwroty bezpieczeństwa	(S1/2), S23, S26, S36, S45
Numer RTECS	QU5775000
Podobne zwiÄ…zki
Inne aniony	Azotan sodu Azotan potasu
Podobne zwiÄ…zki	Kwas azotowy(III) Tlenek azotu(V)
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków standardowych (25°C, 1000 hPa)

Kwas azotowy(V) HNO₃ - nieorganiczny zwiÄ…zek chemiczny, jest jednym z kwasów tlenowych.

[edytuj] Otrzymywanie

Kwas azotowy(V) można otrzymać, łącząc tlenek kwasowy z wodą:

N₂O₅ + H₂O → 2HNO₃

Jest to jednak tylko teoretyczny proces, nie mający praktycznego sensu. Na skalę przemysłową kwas azotowy otrzymuje się w reakcji katalitycznego utleniania amoniaku (w temperaturze 900°C w obecności platyny i rodu) według równania:

4NH₃ + 5O₂ → 4NO + 6H₂O

Tak uzyskany tlenek azotu(II) utlenia siÄ™ do tlenku azotu(IV):

2NO + O₂ → 2NO₂

Następnie tlenek azotu(IV) rozpuszczony w wodzie ulega dysproporcjowaniu wg równania:

2NO₂ + H₂O → HNO₃ + HNO₂

W reakcji powstaje kwas azotowy(V) i kwas azotowy(III). Ten ostatni jest nietrwały i ulega dalszemu dysproporcjowaniu według równania:

3HNO₂ → HNO₃ + 2NO + H₂O

Powstały tlenek azotu(II) jest ponownie utleniany i wykorzystywany w procesie. Tę metodę otrzymywania kwasu azotowego z tlenku azotu opracował Ignacy Mościcki.

[edytuj] Właściwości

Stężony kwas azotowy dymi - można zaobserwować wydzielanie brunatnego tlenku azotu(IV) - rozkłada się zgodnie z równaniem:

4HNO₃ ↔ 4NO₂ + O₂ + 2H₂O;

GÄ™stość stężonego 65% kwasu azotowego wynosi 1,40 g/cm³, temperatura wrzenia ok. 120°C, a temperatura topnienia ok. -32°C. Jest mocnym kwasem - ulega caÅ‚kowitej dysocjacji po dodaniu minimalnej iloÅ›ci wody. Kwas azotowy(V) i jego sole sÄ… bardzo silnymi utleniaczami - dlatego gwaÅ‚townie reaguje nawet z metalami nie wypierajÄ…cymi wodoru (np. miedź lub srebro). Utlenia także pewne niemetale:

S + 2HNO₃ → H₂SO₄ + 2NO

3C + 4HNO₃ → 3CO₂ + 4NO + 2H₂O

Zaś niektóre, jak np. glin i żelazo ulegają pasywacji po zetknięciu z tym kwasem.
Przebieg reakcji miedzi z kwasem azotowym (V) przedstawiajÄ… równania :

(przy kwasie stężonym) Cu + 4HNO₃ → Cu(NO₃)₂ + 2NO₂ + 2H₂O

(przy kwasie rozcieÅ„czonym) 3Cu + 8HNO₃ → 3Cu(NO₃)₂ + 2NO + 4H₂O

Powstający w reakcji ze stężonym kwasem tlenek azotu(IV) jest silnie trującym gazem, o bardzo intensywnym, nieprzyjemnym zapachu i brunatnym zabarwieniu.

W mieszaninie z kwasem chlorowodorowym (w stosunku 1:3 kwas azotowy(V) do chlorowodorowego) tworzy wodę królewską, roztwarzającą prawie wszystkie metale.

[edytuj] Zastosowanie

W handlu najczęściej spotyka się 55% roztwór kwasu azotowego (azeotrop).

• z kwasu azotowego(V) otrzymuje siÄ™ ważne, Å‚atwo rozpuszczalne sole azotany, estry (np. nitrogliceryna), a także zwiÄ…zki nitrowe (np. trinitrotoluen). Wszystkie te zwiÄ…zki sÄ… utleniaczami i majÄ… tendencjÄ™ do gwaÅ‚townego, mniej lub bardziej wybuchowego rozkÅ‚adu.
• kwas azotowy jest konieczny do reakcji ksantoproteinowej - czyli reakcji charakterystycznej biaÅ‚ek.
• HNO₃ jest wykorzystywany w przemyÅ›le farmaceutycznym;
• do oczyszczania powierzchni metali
• można go użyć także do wytworzenia RDX
• w warunkach amatorskich nadaje siÄ™ do wytrawiania obwodów drukowanych (nie pozostawia uciążliwych zanieczyszczeÅ„, jakie powstajÄ… przy wytrawianiu chlorkiem żelazowym, poza tym trawienie kwasem azotowym jest dużo szybsze);
• skÅ‚adnik paliw rakietowych

Kwas azotowy stosuje się jako utleniacz paliw, również hipergolowych. Zwykle w postaci czerwonego dymiącego kwasu azotowego (otrzymanego po dodaniu 13-15% czterotlenku azotu do białego dymiącego kwasu azotowego) z dodatkiem, np. 0,6% fluorowodoru, w celu zmniejszenia działania korozyjnego; używane m.in. w rakietach radzieckich systemów przeciwlotniczych S-75 i S-200

Uwaga: Opisane substraty lub produkty są żrące, parzące i szkodliwe, a eksperymenty z nimi mogą skończyć się poważnymi uszkodzeniami lub poparzeniami ciała, a w skrajnych przypadkach nawet śmiercią!

Obama w Berlinie: nowe, globalne partnerstwo

Podczas swojego pobytu w Berlinie Barack Obama wygłosił przemówienie, w którym wezwał Europę do współpracy ze Stanami Zjednoczonymi. Demokratyczny kandydat do prezydenckiego fotela nawoływał do podjęcia wspólnych działań w celu pokonania terroryzmu.

UmierajÄ… dzieci zamykane w samochodach

Karygodna beztroska ojca stała się przyczyną tragedii na południu Francji. Mężczyzna zapomniał o swojej małej córce i zostawił ją w samochodzie. Po kilku godzinach spędzonych w pozostawionym w pełnym słońcu aucie dziecko zmarło. To drugie dziecko, które padło ofiarą upałów i beztroskich rodziców.

Dwie śmiertelne ofiary powodzi

Dwie osoby utonęły podczas powodzi, która po ulewnych deszczach nawiedziła wschodnią Słowację - poinformował w czwartek szef jednostki strażackiej w Starej Lubowni.

Serbscy ambasadorowie wrócą do Unii Europejskiej

Rząd w Belgradzie zdecydował o powrocie do krajów Unii Europejskiej ambasadorów, odwołanych stamtąd po uznaniu przez ich rządy niepodległości Kosowa - poinformował minister spraw zagranicznych Serbii Vuk Jeremić. Dyplomaci opuścili europejskie stolice po tym, gdy państwa UE poparły niepodległość Kosowa.

Czterech Holendrów zginęło w Alpach

W czwartek w rejonie Mont Blanc w Alpach zginęło czterech holenderskich alpinistów. Do wypadku doszło po włoskiej stronie masywu.

Linki: Strona g³ówna