Z Wikipedii

Malowidło naskalne Buddy

Mnisi tybetańscy

Zadrukowane modlitwami i mantrami flagi modlitewne (tyb. lungta, dosłownie „wietrzny koń")

Buddyzm tybetański, określany bywał też jako lamaizm (choć nazwa ta bywa odbierana jako pejoratywna i jest merytorycznie niesłuszna) – jedna z odmian buddyzmu, która rozwinęła się na terenie Tybetu. Buddyzm Tybetański odnosi się do tzw. trzech "pojazdów" buddyzmu tj. do Hinajany, Mahajany, Wadżrajany. Jest jednak najsilniej zakorzeniony w tradycji Wadżrajany ("diamentowej drogi"). Stąd dzisiaj często te dwa pojęcia się utożsamia, niesłusznie, gdyż istnieją szkoły buddyzmu japońskiego (szingon) także należące do Wadżrajany, a w średniowieczu szkoły Wadżrajany funkcjonowały rozwijały się również na terenie Indii, Sri Lanki, Azji Centralnej, Indochin oraz Indonezji.

[edytuj] Szkoły

W ramach buddyzmu tybetańskiego wyróżnia się cztery główne szkoły:

• Ningma (Ningmapa, Stara SzkoÅ‚a)
• Kagyu (Kagyupa, Karma Kagyu, Karma Kamtzang) – na czele stoi Karmapa. Obecnie istnieje dwóch konkurencyjnych Karmapów, przez co szkoÅ‚a przeżywa napiÄ™cia wewnÄ™trzne.
• Sakja (Sakjapa) – na jej czele stoi j.Å›w. Sakja Trizin
• Gelug (Gelugpa) – na jej czele stoi Ganden Tri rinpocze, a przynależy do niej j.Å›w. Dalajlama

Wyróżnia się też dodatkowo piątą szkołę:

• Bon – to tradycja o korzeniach przedbuddyjskich, formalnie nie majÄ…ca rodowodu w Wadżrajanie (ani w ogóle w tradycjach zapoczÄ…tkowanych przez BuddÄ™ Siakjamuniego), ale dziÅ› uznawana za jednÄ… z tradycji buddyzmu tybetaÅ„skiego.

Buddyzm tybetański ma swoistą specyfikę wśród rozmaitych odłamów buddyzmu. Jako jedyny np. używa młynków modlitewnych.

[edytuj] Buddyzm tantryczny a buddyzm tybetański

Tradycje buddyjskie rozwijały się częściowo niezależnie, a częściowo wzajemnie się przenikały. Różnice doktrynalne między dzisiaj istniejącymi odłamami i szkołami buddyzmu wynikają często bardziej z różnej historii rozwoju niż z pierwotnego podziału. W szczególności zaś buddyzm tantryczny rozwinął się w pełni znacznie później niż tradycje Sthaviravady i mahajany. Powstał on na terenie Indii a pomiędzy VIII i XI wiekiem dotarł do Tybetu. Stąd dzisiaj często spotykamy się z utożsamianiem buddyzmu tantrycznego z buddyzmem tybetańskim. Często też jest on pomijany jako oddzielna tradycja, i włączany całkowicie do tradycji mahajany, co należy uznać za pewne uproszczenie. Tym bardziej, że szkoły powszechnie uznawane za silnie związane z tradycją mahajany rzadko kultywują nauki tantryczne.

[edytuj] Nauki o naturze rzeczywistości w buddyzmie tybetańskim

Buddyzm tybetański oprócz dogłębnych praktyk bezpośrednio prowadzących do doświadczania natury rzeczywistości i natury umysłu zawiera również wiele tradycji teorii na temat świata i umysłu. Nauki te, przeważnie pochodzenia indyjskiego, rozwinięto w Tybecie na przestrzeni ponad tysiąca lat, tworząc również nowe doktryny, np. poglądy Szentong i Gelug Prasangika. Ogólnie buddyzm tybetański wyróżnia następujące tradycje nauk o naturze rzeczywistości:

1. Wajbaszika
2. Sautrantika
3. Czittamatra
4. Madhjamika

Tradycje te można traktować jako kolejne etapy w stopniowych medytacjach na tzw. "pustość" (Siunjata) oraz odniesienie do nauk o naturze Buddy. Teorie te ponadto wspomagają takie praktyki jak Mahamudra, Dzogczen i Tantry Jogi Najwyższej. Poszczególne doktryny nie wykluczają siebie nawzajem, ale się uzupełniają. Tradycje Wajbaszika i Sautrantika odnoszą się do nauk Hinajany, a Czittamatra i Madhjamika do nauk Mahajany.

[edytuj] Osiem wielkich systemów praktyk Buddyzmu tybetańskiego

Zgodnie z uczonym Wielkim Jamgon Kongtrulem (1813-1899)^[1], który zebrał w pięciu wielkich zbiorach nauki tradycji Ningmy i Sarmy, wyróżnia się 8 wielkich systemów praktyk Tybetu, które stosuje się w zależności od poszczególnych szkół:

1. praktyki tantr wewnętrznych starożytnej tradycji Ningma pochodzące z 5 linii przekazu Kama i linii Term
2. unikalne praktyki nieistniejącej już oddzielnie tradycji Kadam przekazane od Dżoło Dzie Atiszii
3. praktyki Lamdre "Ścieżki i Jej Owocu" przekazane od mahasiddhy Virupy
4. praktyki przekazane w tradycji Kagju przez Marpę Tłumacza głównie od mahasiddhów Naropy i Maitripy
5. praktyki Szangpa Kagju przekazane od mahasiddhini Nigumy
6. praktyki linii Shije "Uspokojenia" (ang. Pacification) oraz linii Chöd "Odcięcia" (ang. Cutting), jako unikalnego odłamu linii Shije, przekazane od mahasiddhy Pha Dampa Sangye
7. praktyki Jordruk, sześcio częściowej Wadżra Jogi, związanej z tantrą Kalaczakra pochodzące od mahasiddhy Kalaczakrapady
8. praktyki "Podejścia i Zrealizowania Trzech Wadżr" (ang. the Approach and Accomplishment of the Three Vajras), które zawierają podejście sześciu częściowej Wadżra Jogi w nawiązaniu do zrealizowania Trzech Wadżr ciała, mowy i umysłu, pochodzące od mahasiddhy Orgyen Pala.

[edytuj] Trzech wielkich reformatorów Buddyzmu w Tybecie

Ze względu na wkład w rozwój Buddyzmu w Tybecie rozróżnia się trzech wielkich reformatorów Buddyzmu tybetańskiego: Sakja Panditę (1182-1251), Longczenpę (1308-1364) i Tsongkhapę (1357-1419). Mistrzów tych uznaje się tradycyjnie jako wielkich uczonych i czci niczym emanacje Mandziuśriego.

[edytuj] Buddyzm tybetański w Polsce

Od 1996 r. we wsi Darnków na Dolnym Śląsku funkcjonuje ośrodek Związku Buddyjskiego Khordong w Polsce i centrum odosobnień rozwijające tradycje Dziangter i Khordong. Od 1997 roku corocznie odbywa się tam ceremonia ofiarowania lampek maślanych, podczas której 111 111 lampek płonie w intencji pokoju na świecie^[2].

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Glosariusz buddyjski
• Diamentowa droga
• Hinajana w buddyzmie tybetaÅ„skim

[edytuj] Literatura

• Lama Ole Nydahl, O naturze rzeczy. Współczesne wprowadzenie do buddyzmu, wydawnictwo JACEK SANTORSKI, 2008
• Dalajlama Tenzin Giaco, Åšwiat buddyzmu tybetaÅ„skiego, Wydawnictwo MUDRA, [2002]
• John Powers, Introduction to Tibetian Buddhism, (tÅ‚um. polskie: Wprowadzenie do Buddyzmu TybetaÅ„skiego, Wydawnictwo A, Kraków 1999
• Marek Kalmus, Tybet. Legenda i rzeczywistość, Wydawnictwo Baran i SuszczyÅ„ski, Warszawa 1999
• Lati Rinpocze, Hopkins Jeffrey, Åšmierć, stan poÅ›redni i odrodzenie w buddyzmie tybetaÅ„skim, Wydawnictwo A 1999

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Buddyjski ZwiÄ…zek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu
• CyberSangha – portal buddyjski
• Gelug Polska
• ZwiÄ…zek Buddyjski Tradycji Karma Kamtzang
• Tsering: Buddyjski Serwis Internetowy (Padmasambhava, Nyingma, Ngak Phang)
• Tradycje buddyjskie
• Buddyzm Szambali
• ZwiÄ…zek Garuda
• Drukpa Polska

Obama prezydentem? "Prawie na pewno"

- Obama prawie na pewno zostanie prezydentem USA i będziemy mieli przed sobą bardzo trudny i bardzo, w cudzysłowie, ciekawy okres - tak amerykanista, profesor Zbigniew Lewicki komentował wyścig do fotela prezydenta, po kolejnym starciu kandydatów.

Rosyjscy nacjonaliści w obronie Jaruzelskiego

"Ręce precz od Jaruzelskiego" - pod tym hasłem odbędzie się środowa pikieta rosyjskich nacjonalistów przed budynkiem polskiej ambasady w Moskwie. Działacze Euroazjatyckiego Związku Młodzieży uważają, że sąd nad generałem jest zapowiedzią "NATO-wskiej i amerykańskiej agresji przeciwko Rosji".

Wcześniejsze wybory tuż, tuż

Ukraina staje przed ostatnią szansą, by uniknąć przedterminowych wyborów. Prezydent Wiktor Juszczenko rozpoczął w środę konsultacje z przywódcami klubów parlamentarnych. To ostatni krok przed podjęciem decyzji o przyszłości obecnej Rady Najwyższej.

Katastrofa lotnicza pod Mount Everest

18 osób zginęło podczas nieudanego lądowania niewielkiego samolotu pasażerskiego na lotnisku u stóp Himalajów w Nepalu. Większość spośród ofiar to niemieccy turyści - podają lokalne media.

McCain-Obama: jak ratować Amerykę z kryzysu?

Jak wyjść z ekonomicznego kryzysu i jaką cenę zapłacą za niego Amerykanie? Drugą w tej kampanii prezydenckiej debatę Johna McCaina i Baracka Obamy zdominowała tematyka gospodarcza. Nie zabrakło też pytań o politykę zagraniczną przyszłego gospodarza Białego Domu.