Z Wikipedii

Lampa EL84

Lampa elektronowa – jeden z wielu elektronicznych elementów aktywnych, historycznie pierwszy. Jest to szklana (najczęściej) bańka z dwiema lub więcej elektrodami wzajemnie na siebie oddziaływającymi, z wypompowanym powietrzem (lampa próżniowa), lub odpowiednim gazem pod niewielkim ciśnieniem (lampa gazowana). Lampy elektronowe służą do wzmacniania, generacji, przekształcania itp. sygnałów elektrycznych, prostowania prądu.

[edytuj] Historia

Trioda Lee De Foresta z 1906

Pierwszą lampę elektronową zbudował w roku 1904 John Ambrose Fleming – była to dioda. Pierwszą lampę wzmacniającą triodę opracował w cztery lata później Lee De Forest. W Polsce produkcję pierwszych lamp (triod) rozpoczęła warszawska firma Radjopol 1 grudnia 1921 r.

Obecnie w większości zastosowań konstrukcje lampowe zostały zastąpione rozwiązaniami wykorzystującymi tranzystory lub układy scalone. Konstrukcje lampowe spotyka się w urządzeniach zabytkowych oraz w sprzęcie najwyższej klasy, gdzie parametry układów scalonych lub tranzystorowych są niewystarczające. Najwyższej klasy wzmacniacze Hi-End wykorzystują obecnie wciąż rozwiązania lampowe (np. EL84, 6550, EL34, 6L6, KT88, 300B,ECC83). Lampy stosuje się także do wzmacniania bardzo słabych sygnałów na granicy szumu np. w radarach, radioteleskopach czy łączności radiowej z sondami kosmicznymi (poziom szumu na poziomie -200dB w najlepszych konstrukcjach, nieosiągalny w układach półprzewodnikowych) oraz w urządzeniach skrajnie wielkiej mocy (np. stacje nadawcze). Lampy stosowane są także chętnie w sprzęcie studyjnym, estradowym, klasycznych syntezatorach (np. Mooga), wzmacniaczach gitarowych (np. EL34 lub 6L6 w "piecach" Marshalla). Lampy są też używane w urządzeniach wojskowych z uwagi na niską wrażliwość na impuls elektromagnetyczny.

[edytuj] Podstawowe wady lamp

• ograniczony czas pracy (zazwyczaj kilka tysiÄ™cy godzin, choć czÄ™sto znacznie mniej)
• niska wytrzymaÅ‚ość mechaniczna (szklana baÅ„ka, delikatne siatki)
• duże wymiary
• wydzielanie dużych iloÅ›ci ciepÅ‚a
• duża wrażliwość na warunki pracy (wstrzÄ…sy)
• wysoka cena
• konieczność rozgrzania lamp przed efektywnÄ… pracÄ… (czasem kilka minut)
• wysokie napiÄ™cie pracy obwodów anodowych (kilkaset V)
• duża awaryjność

[edytuj] Podstawowe zalety lamp

• znacznie lepsza charakterystyka znieksztaÅ‚ceÅ„ (parzyste harmoniczne) niż w ukÅ‚adach tranzystorowych
• znacznie lepsze znoszenie skrajnych przeciążeÅ„
• kilka rzÄ™dów wielkoÅ›ci lepszy odstÄ™p sygnaÅ‚u od szumu niż w krzemie
• lepsza dynamika
• przy zastosowaniach audio – dźwiÄ™k odbierany subiektywnie dużo cieplejszy, czystszy i bardziej przestrzenny; audiofile mówiÄ… o charakterystycznym lampowym basie – bardzo niski, bardzo miÄ™kki, bardzo dynamiczny i doskonale kontrolowany, choć te okreÅ›lenia sÄ… trudne do przeÅ‚ożenia na konkretne parametry techniczne
• duża prostota konstrukcji pozwalajÄ…cych na uzyskanie doskonaÅ‚ych parametrów
• niska wrażliwość na impuls elektromagnetyczny

Obecnie lampy produkowane są m.in. na Słowacji, w Rosji, w Chinach, w Niemczech i w USA. Część obecnie wytwarzanych konstrukcji bazuje na lampach z lat 40. i 50., a ich parametry są zadowalające.

[edytuj] Podział lamp elektronowych

Ze względu na zawartość bańki, lampy elektronowe można podzielić na próżniowe i gazowane.

Podział ze względu na zastosowanie obejmuje lampy detekcyjne, prostownicze, wzmacniające generacyjne, mieszające i inne, rzadziej spotykane.

Najpopularniejszy jest podział na ze względu na konstrukcję:

Lampy elektronowe próżniowe

• próżniowe
  • dioda
  • trioda
  • tetroda
  • pentoda
  • heksoda
  • heptoda
  • oktoda
  • ennoda
  • wapotron
  • magiczne oko
  • lampa obrazowa
    • kineskop
    • lampa oscyloskopowa
  • mikrofalowe
    • klistron
    • klistron refleksowy
    • magnetron
    • lampa z falÄ… bieżącÄ…
  • fotodioda próżniowa (fotokomórka)
  • fotopowielacz
  • wzmacniacz obrazu (noktowizor)

Lampy gazowane: miniaturowy tyratron typu 2D21 obok wielkiego tyratronu firmy General Electric, stosowanego w radarach

• gazowane
  • fotodioda gazowana
  • gazotron
  • tyratron
  • ignitron
  • jarzeniówka stabilizacyjna (stabiliwolt)

Były też lampy o bardzo specyficznej funkcji – np. dekatron – lampa licząca, czy lampa pamiętająca, albo zintegrowany wzmacniacz elektryczny wysokiej częstotliwości, detektor i wzmacniacz akustyczny (małej częstotliwości) z trzema triodami, dwoma kondensatorami i pięcioma rezystorami wewnątrz bańki – lampa typu 3NF skonstruowana przez Manfreda von Ardenne'a w 1926, pretendująca do miana pierwszego w dziejach układu scalonego, a stanowiąca zasadniczo kompletny odbiornik radiowy.

[edytuj] Zobacz też

• system oznaczeÅ„ lamp
• siatka (elektroda)
• tranzystor
• elektronika

[edytuj] Linki zewnętrzne

• wzmacniacze lampowe
• współczesne wzmacniacze HI-END
• współczesne wzmacniacze HI-END
• urzÄ…dzenia lampowe
• katalog współczesnych lamp
• sklep z lampami
• lampowa dolina
• katalog
• lampa 3NF

Zobacz kategoriÄ™ na Wikimedia Commons:
Lampa elektronowa

Przykłady ciekawych, nowoczesnych urządzeń lampowych:

• [1] lampowy odtwarzacz DVD 5+1 klasy Hi-End
• [2] lampowy odtwarzacz HDCD (przetwornik Burr Brown i ukÅ‚ad PMD-100) klasy Hi-End
• [3] lampowy tuner AM/FM z RDS klasy Hi-End
• [4] lampowe radia samochodowe