Lipa
Z Wikipedii
| Lipa | |
 Morfologia (lipa drobnolistna) |
|
| Systematyka wg Reveala | |
| Domena | jądrowce |
| Królestwo | rośliny |
| Podkrólestwo | naczyniowe |
| Nadgromada | nasienne |
| Gromada | okrytonasienne |
| Klasa | Rosopsida |
| Rząd | ślazowce |
| Rodzina | lipowate |
| Rodzaj | lipa |
| Nazwa systematyczna | |
| Tilia L. | |
 Galeria zdjęć i grafik |
|
Lipa (Tilia) - rodzaj długowiecznych drzew należący do rodziny lipowatych. Rosną w umiarkowanej strefie półkuli północnej. Zalicza się do niego ok. 30 gatunków.
Spis treści |
[edytuj] Charakterystyka
Zwykle okazałe drzewa zrzucające liście na zimę.
- Pień
- Czasami z odrostami u podstawy, stosunkowo krótki, przeważnie prosty, u starszych okazów bardzo gruby.
- Kora
- Ciemnoszara lub szarobrunatna, z biegnącymi wzdłuż spękaniami i sieciowato rozgałęzionymi listewkami, jednak niezbyt grubo i głęboko rzeźbiona. Pączki z dwoma lub trzema łuskami mogą być bardzo różnej wielkości, podłużnie owalne, z przodu zaokrąglone.
- Liście
- Pojedyncze, skrętoległe, sercowate, u nasady często lekko asymetryczne. Brzegi karbowano-piłkowane.
- Kwiaty
- Obupłciowe, żółte lub białe, zebrane w baldachogrona lub dwuramienne wierzchotki. Do osadki kwiatostanu przyrośnięta jest podłużna podsadka. Płatków korony i działek kielicha po 5, słupek 1, pręciki liczne. U części gatunków występują płonne pręciki, tzw. prątniczki. Kwiaty są zwykle pachnące i miododajne.
- Owoc
- 1-3 nasienny orzeszek.
[edytuj] Systematyka
- Pozycja w systemie Reveala
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Malvanae Takht., rząd ślazowce (Malvales Dumort.), podrząd Tiliineae Rchb., rodzina lipowate (Tiliaceae Juss.), podrodzina Tilioideae Arn., plemię Tilieae Bartl., podplemię Tiliinae A, Dumont., rodzaj lipa (Tila L.)[1].
- Gatunki flory Polski
- lipa drobnolistna (Tilia cordata Mill.),
- lipa srebrzysta (Tilia tomentosa Moench) - gatunek uprawiany
- lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos Scop.)
- Inne gatunki (wybór)
- lipa krymska (Tilia x euchlora) - mieszaniec lipy drobnolistnej oraz Tilia dasystyla,
- lipa amerykańska (Tilia americana),
[edytuj] Zastosowanie
- Rośliny ozdobne - często sadzone w parkach, jako drzewa alejowe, przy kościołach.
- Drewno cenne, miękkie, łatwe w obróbce, stosowane w rzeźbiarstwie, snycerstwie, do wyrobu instrumentów muzycznych.
- Cenna roślina miododajna.
- Drewno lipy było uznawane przez Indian Ameryki Północnej za najlepsze drewno do ługowania ( procesu moczenia niektórych roślin w roztworze popiołu drzewa liściastego w celu wytrącenia szkodliwych substancji ).
- Roślina lecznicza:
- Surowiec zielarski : Kwiatostan (lipa drobnolistna i lipa szerokolistna), do leczenia dawniej używano nie tylko kwiatów lecz również kory i liści. Kwiatostan zawiera ponad 20 flawonoidów, fitosterole, terpeny, garbniki, pektyny, olejek eteryczny, kwasy organiczne, sole mineralne, witaminę C i PP.
- Działanie: Napar z kwiatów lipy działa napotnie i przeciwgorączkowo, moczopędnie, sokopędnie, uspokajająco oraz przeciwskurczowo. Łagodzi także kaszel.
[edytuj] Ciekawostki
- Najstarsza lipa rośnie w wsi Cielętniki (gmina Dąbrowa Zielona, woj. śląskie). Ma 525 lat, obwód pnia ok. 10 m, wysokość ok. 35 m (2000 r.).
- Pyłek lipy srebrzystej (Tilia tomentosa Moench) jest toksyczny dla trzmieli; spotyka się wiele martwych trzmieli pod drzewami tego gatunku.
[edytuj] Przesądy
- W prawiekach, kiedy miejscem praktyk religijnych były święte gaje, lipy uchodziły za najulubieńsze drzewo tajemniczych bóstw. Ślady uwielbienia lipy przetrwały do dziś w nazwach niektórych miejscowości – Święta Lipa, Świętolipie, Święte Lipy... a wieś Święta Lipka (na granicy Warmii i Mazur, nad jeziorem Dejnowo) jeszcze długo po przyjęciu chrześcijaństwa słynęła jako przybytek pogańskich bogów.
- Kiedy Bóg dał dziecię, sadzono koło domu młodą lipkę, wierząc w tajemniczy związek między siłą życiową a przydatnością tego drzewa. Sadzono lipę w dniu urodzin, ale nie wolno było nawet wykopać dołka pod drzewko, zanim nie rozbrzmiał pierwszy krzyk dziecka, bo dołek mógł okazać się złowróżbny.
- Dziwne, że trumny nie odstraszały zabobonnych od wytwarzania z lipowego drewna kołysek dla niemowląt. Nigdzie nie ma śladu złowróżbnego skojarzenia lipowej kołyski ze zgonem dziecka. Przeciwnie – w żadnej innej kolebce dziecko nie spało tak dobrze i nie chowało się tak zdrowo, jak właśnie w lipowej.
- Kropidło do święconej wody osadzano na lipowych trzonkach, bo podobno w drzewo to rzadko uderzał piorun, który jest ponoć wyładowaniem nie żadnej elektryczności, ale gniewu Bożego.
[edytuj] Lipa w literaturze
- Najcudowniejszą z naszych lip, opisał Jan Kochanowski we fraszce Na lipę:
-
- Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie!
- Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie,
- Choć się nawyssej wzbije...
-
-
-
- ...
-
-
-
- Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają
- Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają
-
-
-
- ...
-
-
-
- A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie,
- Że człowiekowi łacno słodki sen przypadnie
- Juliusz Słowacki w swej „Podróży na Wschód”, myśląc z tęsknotą o Polsce, wyznaje:
-
- Lubiłem lipę, co nad sławnym Janem
- Cień rozstrzelony zbierała pod siebie
- I co roku miodu obdarzała dzbanem
- Niewymyślnego żądzach i w potrzebie
- Co były drugim poetów mieszkaniem
- Głośna słowików, szpaków narzekaniem
- A tak pisała Maria Konopnicka, znakomita znawczyni chłopskich obyczajów:
-
- Kołysz mi się kołysz,
- Kołysko lipowa!
- Niechaj cię, Jasieńcu,
- Pan Jezus zachowa! –
Przypisy
- ↑ Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Tilia wg Reveala
[edytuj] Bibliografia
- Bugała W. 1991. Drzewa i krzewy dla terenów zieleni. PWRiL, Warszawa. ISBN 83-09-00013-8
- W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
- Anna Mazerant-Leszkowska: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
| "On jak śpi, to kłamie" – PO nie rozmawia z "zakłamanym hipokrytą" |
|
- Jak śmie ten zakłamany obłudnik Napieralski mówić o chęci wręczeniu mediom publicznym legitymacji partyjnych przez PO – oburzał się w TVN24 Stefan Niesiołowski. Wicemarszałek Sejmu ostro krytykuje szefa SLD i nie chce z nim już rozmawiać, gdyż po ostatnich wypowiedziach uważa go za "zakłamanego obłudnika".
|
| Odnalazł się zaginiony dwulatek |
|
Odnalazł się dwulatek, który zgubił się w polu tytoniu w miejscowości Zegartowice (Świętokrzyskie) poinformował PAP rzecznik świętokrzyskiej policji komisarz Krzysztof Skorek.
|
| Dwuletnie dziecko zaginęło na polu tytoniu |
|
Dwuletniego chłopca, który zaginął w miejscowości Zegartowice (Świętokrzyskie), poszukują strażacy, policjanci i rodzina.
|
| "Postępowanie przeciw Palikotowi jest zasadne" |
|
Według prokuratora krajowego Marka Staszaka, wszczęcie przez prokuraturę postępowania w sprawie znieważenia prezydenta przez Janusza Palikota było zasadne. - Nie podobała mi się wypowiedź Palikota - mówił Staszak w radiu TOK FM.
|
| Nowe alarmy przeciwpowodziowe |
|
W związku z przemieszczaniem się fali wezbraniowej na Sanie pomiędzy Przemyślem a ujściem rzeki do Wisły oraz w związku ze spadkiem wód na Wisłoce i Wisłoku ogłoszono alarmy powodziowe dla sześciu nowych powiatów, a odwołano dla pięciu.
|