Z Wikipedii

Potyczka z Tatarami, obraz Maksymiliana Gierymskiego z 1867

Taniec tatarski (mal. Juliusz Kossak)

Tatarzy litewscy z epoki napoleońskiej

Grupa żołnierzy Pułku Jazdy Tatarskiej 1919 rok.

Bohoniki - cmentarz muzułmański.

Tatarzy polscy – termin rozpowszechniony w okresie międzywojennym, określający Tatarów mieszkających na dawnych terenach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Niezbyt precyzyjny, gdyż większość Tatarów mieszkała na Litwie i do końca I wojny światowej mówiono o nich Tatarzy litewscy.

Od końca XIV w. Tatarzy osiedlali się w Wielkim Księstwie Litewskim (głównie w okolicach Wilna, Trok, Grodna i Kowna), a od XVII w. także w Koronie (gł. na Wołyniu i Podolu, a u schyłku wieku na Suwalszczyźnie). Nazywano ich Lipkami lub Muślimami.

Najczęściej byli to uchodźcy polityczni należący do starszyzny tatarskiej ze Złotej Ordy i Krymu, przyjmowani szczególnie chętnie przez księcia Witolda i osadzani na ziemi jako ludność zobowiązana do służby wojskowej (na ogół w odrębnych chorągwiach tatarskich), o statusie zbliżonym do szlacheckiego.

Otrzymywane przez Tatarów liczne przywileje zapewniły im zachowanie odrębnej organizacji i religii – znaczniejsze rody otrzymywały herby i nadania ziemskie. Wraz ze starszyzną przybywali na Litwę Tatarzy nie należący do rodów wojskowych, znajdując zatrudnienie w rolnictwie i rzemiośle.

W II poł. XVII i XVIII w. szlachta tatarska w znacznym stopniu się spolonizowała, zaś Tatarzy w miastach ulegli wpływom białoruskim. W 1673 r. w wyniku prześladowań ze strony Kościoła katolickiego^{[potrzebne źródło]} oraz negowania ich szlachectwa, część Tatarów polsko-litewskich przeszła na stronę armii sułtana Mehmeda IV, jednak wkrótce większość z nich ponownie przeszła na stronę polsko-litewską. W okresie międzywojennym w granicach Polski żyło ok. 5,5 tysiąca Tatarów (województwo wileńskie, nowogródzkie i białostockie).

Tatarzy zachowali odrębność wyznaniową, tradycję pochodzenia i obyczaje, działał Związek Kulturalno-Oświatowy Tatarów RP, Tatarskie Muzeum Narodowe w Wilnie, Tatarskie Archiwum Narodowe. W czasie II wojny światowej Tatarzy ponieśli dotkliwe straty, szczególnie wśród inteligencji.

Po wojnie w granicach Polski pozostały 2 wsie tatarskie w dzisiejszym województwie podlaskim (Bohoniki i Kruszyniany), ponadto Tatarzy żyją rozproszeni w Gdańsku, Białymstoku, Warszawie i Gorzowie Wielkopolskim – łącznie ok. 3 tys.

Od 28 grudnia 1925 działa Muzułmański Związek Religijny (z siedzibą w Białymstoku), a od 1992 Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej (z autonomicznymi oddziałami w Białymstoku i Gdańsku).

[edytuj] Znani potomkowie Lipka Tatarów

• Henryk Sienkiewicz - znany polski pisarz; jego ojciec pochodził od Tatarów, którzy osiedlili się na Litwie w XVI i XVII w.
• Bruno Abdank-Abakanowicz - matematyk, wynalazca i elekrotechnik;pochodził ze szlacheckiej rodziny o tatarskim rodowodzie.
• Magdalena Abakanowicz - artystka;pochodzi ze szlacheckiej rodziny o tatarskim rodowodzie.
• Charles Bronson - aktor amerykański; jego ojciec był potomkiem Lipka Tatarów zamieszkałych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
• Aleksander Romanowicz - generał kawalerii w armii rosyjskiej i polskiej.

[edytuj] Bibliografia

• Stanisław Kryczyński. Tatarzy litewscy: próba monografii historyczno-etnograficznej, 1938
• Jan Tyszkiewicz. Tatarzy na Litwie i w Polsce. Studia z dziejów XIII-XVIII w., Warszawa 1989, ISBN 83-01-08894-X
• Jan Tyszkiewicz. Z dziejów Tatarów polskich: 1794-1944, Pułtusk 2002, ISBN 83-88067-81-8
• Anna Parzymies (redakcja): Muzułmanie w Europie. Wydawnictwo Akademickie DIALOG, lipiec 2005, s. 578. ISBN 83-89899-08-6. 

[edytuj] Zobacz też

• 1 Pułk Tatarski
• 2 Pułk Tatarski
• Jan Murza Tarak Buczacki

[edytuj] Linki zewnętrzne

• "Związek Tatarów RP"
• Muzułmański Związek Religijny w RP
• Szlachta tatarska
• Projekt: Tatarska Jurta
• Tatarzy Polscy
• "Tatarzy"