Z Wikipedii

Maria Goeppert-Mayer

Maria Göppert-Mayer lub Maria Goeppert-Mayer (ur. 28 czerwca 1906 w Katowicach, zm. 20 lutego 1972 w San Diego, Kalifornia) – fizyk amerykański pochodzenia niemieckiego, laureatka Nagrody Nobla 1963.

Pochodziła z zasłużonej dla Śląska rodziny uczonych. Ojciec, lekarz i profesor pediatrii Friedrich Goeppert, przyczynił się do zwalczenia epidemii zapalenia opon mózgowych w Katowicach w 1905 i odkrył nowatorską metodę walki z tą chorobą, jej dziadkiem był profesor prawa Heinrich Robert Goeppert (1838-1882) a pradziadkiem profesor botaniki Heinrich Göppert, twórca Muzeum Botanicznego we Wrocławiu, natomiast pra-pradziadkiem profesor farmacji.

Rodzice Fryderyk Göppert i Maria Wolf pobrali się 19 września 1901 r. Maria Göppert-Mayer urodziła się 28 czerwca w Katowicach w domu przy ulicy Młyńskiej 5. Została ochrzczona w czynnym po dziś dzień ewangelickim kościele Zmartwychwstania Pańskiego, w tym samym w którym jej rodzice wzięli ślub.

W 1910 przeniosła się z rodzicami do Getyngi, gdzie jej ojciec na Georg-August Universität otrzymuje odpowiednik dzisiejszej habilitacji oraz stanowisko profesora. Dla jej rodziców było jasne, iż będzie po maturze 1924 studiować na tym renomowanym uniwersytecie, co w owym czasie nie było dla kobiet czymś codziennym. Najpierw chciała zostać matematykiem, jednak po trzech latach zmieniła kierunek na fizykę.

W 1930 zrobiła doktorat z fizyki kwantowej. Jakie znaczenie miała wtedy Getynga świadczy fakt, że przy jej Rigorosum byli obecni trzej nobliści: jej promotor, Max Born, James Franck i Adolf Otto Reinhold Windaus. Po wyjściu za mąż za Josepha Edwarda Mayera (1904-1983), który następnie został prezydentem amerykańskiego towarzystwa fizycznego, wyjechała 1930 do USA gdzie urodziła dwoje dzieci – Marię Ann Wentzel i Petera Conrada.

W latach (1931-1939) wykładała bezpłatnie (w czasach światowego kryzysu gospodarczego nie było środków na jej pensje), na Johns Hopkins University potem (1939-1946) na Columbia University. W latach 30. współpracowała ściśle z Karlem Herzfeldem a w czasie II wojny światowej brała udział w pracy nad bombą atomową w ramach Projektu Manhattan. Od 1946 była profesorem Enrico Fermi Institute of Nuclear Studies przy Uniwersytecie w Chicago, a od 1960 profesorem Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley.

Zajmowała się przede wszystkim teorią jądra atomowego. Wraz z Hansem Jensenem opracowała model powłokowy jądra atomu, za co została wyróżniona Nagrodą Nobla w 1963. Wraz z nią wyróżnieni zostali Jensen oraz – niezależnie – Eugene Wigner.

Była autorką m.in.:

• Statistical Mechanics (1940, z mężem)
• The Elementary Theory of Nuclear Shell Structure (1951, z Jensenem)

Chociaż opuściła Śląsk w trzecim roku życia i nigdy już tam nie powróciła, zajmowała się m.in. pomocą dla śląskich uchodźców w USA po II wojnie światowej oraz wspierała organizację Górnoślązaków w Pensylwanii – World Association of Upper Silesians. W 1967 gościła w Warszawie w związku z obchodami 100-lecia urodzin Marii Skłodowskiej-Curie. Zapytana wtedy przez sekretarza naukowego PAN prof. Henryka Jabłońskiego czy ma jakieś szczególne życzenia, odparła bez namysłu chcę zobaczyć Katowice. Zmarła na atak serca i została pochowana na cmentarzu El Camino Memorial Park w San Diego.

Amerykańskie towarzystwo fizyczne utworzyło po jej śmierci wyróżnienie nazwane jej imieniem, którym premiuje się młode pracowniczki naukowe fizyki na początku ich kariery. Wiąże się z nim nie tylko uznanie, lecz również pieniądze na badania i wsparcie w przyszłej pracy naukowej.

Imię Marii Goeppert-Mayer nosi m.in. jedna z sal wykładowych Wydziału Fizyki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach; została także uczczona skromną tablicą pamiątkową na ścianie katowickiego domu, w którym się urodziła.

[edytuj] Źródła

• Wulf von Bonin, Erich Bagge, Robert Herrlinger, Laureaci nagrody Nobla. Chemia, fizyka, medycyna, Warszawa 1969.
• Beata Tarnowska (red.), Nagrody Nobla. Leksykon PWN, Warszawa 2000.
• Piotr Greiner, NobliÅ›ci z Górnego ÅšlÄ…ska, WrocÅ‚aw 1999.

[edytuj] Zobacz też

• Nagroda Nobla (polonica)

[edytuj] Linki zewnętrzne

• sylwetka uczonej z podkreÅ›leniem zwiÄ…zków z Katowicami (z fotografiÄ…)

p â€¢ d â€¢ e

Laureaci Nagrody Nobla z fizyki

1901: Röntgen • 1902: Lorentz, Zeeman • 1903: Becquerel, P.Curie, M. Curie • 1904: Rayleigh • 1905: Lenard • 1906: Thomson • 1907: Michelson • 1908: Lippmann • 1909: Marconi, Braun • 1910: van der Waals • 1911: Wien • 1912: Dalén • 1913: Kamerlingh-Onnes • 1914: von Laue • 1915: W.L.Bragg, W.H.Bragg • 1917: Barkla • 1918: Planck • 1919: Stark • 1920: Guillaume • 1921: Einstein • 1922: N.Bohr • 1923: Millikan • 1924: Siegbahn • 1925: Franck, Hertz • 1926: Perrin • 1927: Compton, Wilson • 1928: Richardson • 1929: de Broglie • 1930: Raman • 1932: Heisenberg • 1933: Schrödinger, Dirac • 1935: Chadwick • 1936: Hess, Anderson • 1937: Davisson, Thomson • 1938: Fermi • 1939: Lawrence • 1943: Stern • 1944: Rabi • 1945: Pauli • 1946: Bridgman • 1947: Appleton • 1948: Blackett • 1949: Yukawa • 1950: Powell • 1951: Cockcroft, Walton • 1952: Bloch, Purcell • 1953: Zernike • 1954: Born, Bothe • 1955: Lamb, Kusch • 1956: Shockley, Bardeen, Brattain • 1957: Yang, T.D.Lee • 1958: Czerenkow, Frank, Tamm • 1959: Segrè, Chamberlain • 1960: Glaser • 1961: Hofstadter, Mössbauer • 1962: Landau • 1963: Wigner, Goeppert-Mayer, Jensen • 1964: Townes, Basow, Prochorow • 1965: Tomonaga, Schwinger, Feynman • 1966: Kastler • 1967: Bethe • 1968: Alvarez • 1969: Gell-Mann • 1970: Alfvén, Néel • 1971: Gabor • 1972: Bardeen, Cooper, Schrieffer • 1973: Esaki, Giaever, Josephson • 1974: Ryle, Hewish • 1975: A.Bohr, Mottelson, Rainwater • 1976: Richter, Ting • 1977: Anderson, Mott, van Vleck • 1978: Kapica, Penzias, Wilson • 1979: Glashow, Salam, Weinberg • 1980: Cronin, Fitch • 1981: Bloembergen, Schawlow, Siegbahn • 1982: Wilson • 1983: Chandrasekhar, Fowler • 1984: Rubbia, van der Meer • 1985: von Klitzing • 1986: Ruska, Binnig, Rohrer • 1987: Bednorz, Müller • 1988: Lederman, Schwartz, Steinberger • 1989: Ramsey, Dehmelt, Paul • 1990: Friedman, Kendall, Taylor • 1991: de Gennes • 1992: Charpak • 1993: Hulse, Taylor • 1994: Brockhouse, Shull • 1995: Perl, Reines • 1996: D.Lee, Osheroff, Richardson • 1997: Chu, Cohen-Tannoudji, Phillips • 1998: Laughlin, Störmer, Tsui • 1999: 't Hooft, Veltman • 2000: AÅ‚fiorow, Kroemer, Kilby • 2001: Cornell, Ketterle, Wieman • 2002: Davis Jr., Koshiba, Giacconi • 2003: Abrikosow, Ginzburg, Leggett • 2004: Gross, Politzer, Wilczek • 2005: Glauber, Hall, Hänsch • 2006: Mather, Smoot • 2007: Fert, Grünberg

 

Irak kupi F-16

36 myśliwców F-16 planuje kupić od Amerykanów rząd Irak - poinformował dziennik "Wall Street Journal". W lipcu Bagdad zawarł kontrakt na kupno broni o wartości ponad 10 mld dolarów.

Dziesiątki ofiar wybuchów w chińskich kopalniach

Kolejne tragiczne wypadki w chińskich kopalniach. 27 górników zginęło w wyniku wybuchu metanu w kopalni na północnym-wschodzie Chin. Niedługo potem, kolejnych 10 ofiar zebrała katastrofa w kopalni w Syczuanie, w środkowej części kraju.

Amerykanie bombardujÄ… Pakistan

Pięć osób zginęło, a kilka zostało poważnie rannych amerykańskim ataku rakietowym na pograniczu Pakistanu z Afganistanem. To już druga amerykańska akcja w Północnym Waziristanie.

Juszczenko oskarża Tymoszenko o konszachty z Moskwą

Ostre słowa Wiktora Juszczenki. W wywiadzie dla "Financial Times" prezydent Ukrainy sugeruje, że premier Julia Tymoszenko, zrywając koalicję z jego partią, działa w porozumieniu z Moskwą.

"Polska straciła wpływy w Kijowie"

- Z kryzysu na Ukrainie najbardziej cieszy siÄ™ Rosja – stwierdziÅ‚ w TVN24 Henryk Wujec. WedÅ‚ug niego Polska straciÅ‚a możliwość wpÅ‚ywu na decyzje Kijowa i może dziaÅ‚ać tylko w ramach UE.