Naturalne planowanie rodziny - Google

Naturalne planowanie rodziny

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Naturalne planowanie rodziny (NPR) – metody oparte na znajomości i wykorzystywaniu naturalnego, cyklicznego rytmu płodności. Naturalne planowanie rodziny pozwala określić fazy płodności i dzięki temu pomóc w świadomym planowaniu bądź odłożeniu momentu poczęcia dziecka (w tym drugim przypadku pary stosujące NPR powstrzymują się od współżycia w potencjalnie płodnych dniach). Metody te mogą także pomóc w dokładnym określeniu dnia, w którym poczęło się dziecko.

NPR bywa nazywane metodą antykoncepcyjną (anti conceptio – przeciw poczęciu), chociaż według zwolenników metody NPR nie powinno być do nich zaliczane, jako że nie ingeruje w płodność przeciw poczęciu, lecz określa rytm płodności. Dlatego metody naturalne same w sobie są tylko i wyłącznie metodami diagnostycznymi, umożliwiającymi oznaczenie okresu płodnego kobiety. Różnią się zasadniczo od środków antykoncepcyjnych tym, że nie ingerują ani w bezpośrednio w płodność ani w przebieg cyklu.

Z reguły wybierają ją osoby, których światopogląd, przekonania religijne lub ekologiczne deklasyfikują środki antykoncepcyjne. NPR stanowi również alternatywę dla osób, które ze względów zdrowotnych nie mogą lub nie chcą stosować antykoncepcji hormonalnej.

Światowa Organizacja Zdrowia określa NPR mianem "metod określania płodności".

Spis treści

[edytuj] Stosowane metody w NPR

  • owulacyjna (Billingsa)
  • objawowo-termiczna
  • termiczna
  • laktacyjna niepłodności poporodowej

[edytuj] Metoda owulacji (Billingsów)

Śluz szyjkowy
Śluz szyjkowy
Zobacz więcej w osobnym artykule: Metoda Billingsów.

Metoda Billingsów (ocena śluzu szyjkowego) – metoda naturalnego planowania rodziny, często nieuznawana za metodę antykoncepcji, gdyż wymaga wstrzymania się od pożycia w fazie płodnej. Polega na rozpoznaniu początku i końca fazy płodności za pomocą konsystencji i wyglądu śluzu estrogennego (okołoowulacyjnego) i śluzu gestagennego (poowulacyjnego). W czasie poprzedzającym owulację i w jej trakcje śluz jest lepki i rozciągliwy – nazywamy go estrogennym. Bezpośrednio po miesiączce śluz jest suchy i gęsty – nazywamy go gestagennym. Abstynencja seksualna w okresie występowania śluzu estrogennego zmniejsza ryzyko ciąży do kilku punktów wskaźnika Pearla.

[edytuj] Metoda objawowo-termiczna

Zobacz więcej w osobnym artykule: Metody objawowo-termiczne.

Poszczególne odmiany tej metody, w zależności od autora i kraju, różnią się sposobem prowadzenia kart obserwacji cyklu, innymi liniami pomocniczymi i stosunkowo mało istotnymi różnicami w sformułowaniach kryteriów rozpoznawania faz płodności i niepłodności cyklu.

[edytuj] Metoda termiczna

Zobacz więcej w osobnym artykule: Metoda termiczna.

Metoda ta polega na dokonywaniu codziennych pomiarów temperatury ciała kobiety (pomiar podstawowej temperatury ciała – PTC), rano przez ok. 5 minut przed wstaniem z łóżka o tej samej porze, najlepiej tym samym termometrem, w pochwie, odbycie lub jamie ustnej i zapisywaniu otrzymywanych wyników.

[edytuj] Metoda laktacyjna niepłodności poporodowej

Metoda laktacyjna niepłodności poporodowej stosuje się wyłącznie w okresie poporodowym. W czasie karmienia piersią dziecko ssąc powoduje pobudzenie wydzielania oxytocyny i prolaktyny. Prolaktyna powoduje wydzielanie mleka oraz hamuje owulację. Aby metoda była w pełni efektywna muszą być spełnione następujące warunki:

-dziecko nie ma więcej niż 6 miesięcy

-nie wystąpiła jeszcze miesiączka

-dziecko jest karmione wyłącznie piersią czyli:

-karmienie "na żądanie", jednak nie rzadziej niż co 4 godziny w ciągu dnia i co 6 godzin w ciągu nocy bez dokarmiania dziecka

Jeśli powyższe warunki są spełnione to ryzyko zajścia w ciążę wynosi ok. 2 % czyli wskaźnik Pearla dla tej metody to 2.

[edytuj] Dziecko – zaplanowanie poczęcia i kontrola

Metody NPR pomagają w zaplanowaniu poczęcia jak i jego odłożeniu. Dwoje ludzi, wiedząc dokładnie kiedy występuje faza płodności, może zaplanować poczęcie dziecka poprzez współżycie w najlepszym do tego momencie. Wiedza na temat metod naturalnych umożliwia rozpoznania z bardzo dużym prawdopodobieństwem stwierdzenie, czy kobieta jest w ciąży już po 20 dniach od zapłodnienia. Pozwala to unikać wszystkiego, co jest szkodliwe dla rozwijającego się zarodka i płodu, co jest najważniejsze w pierwszych 8-12 tygodniach całego ludzkiego życia (patrz: psychologia rozwojowa)[potrzebne źródło]. Fakt poczęcia można sprawdzić, m.in. jeśli po 20 dniach od owulacji utrzymuje się nadal wysoka temperatura (po poczęciu ciałko żółte nie zanika, wobec tego duży poziom progesteronu warunkuje utrzymywanie się temperatury na wysokim poziomie), a partnerzy mogą być prawie pewni, że staną się rodzicami. Pozwala to na kontrolowanie stanu płodu w czasie pierwszych trzech miesięcy ciąży.

W pierwszym trymestrze ciąży, na skutek wysokiego poziomu progesteronu, podstawowa temperatura ciała powinna utrzymywać się na wysokim poziomie. Jeśli zatem kobieta obserwuje gwałtowny spadek temperatury, powinna zgłosić się do lekarza, gdyż w takiej sytuacji istnieje ryzyko poronienia. Szybka interwencja może uratować życie dziecka.

Dzięki dokonywanym wcześniej zapiskom przyszli rodzice są w stanie sami co do 1 doby określić moment poczęcia dziecka.

[edytuj] Zalety i wady NPR

[edytuj] Zalety NPR

  • poznanie naturalnego rytmu płodności, który ma istotne znaczenie we wczesnej diagnostyce chorób kobiecych,
  • metody nieszkodliwe dla zdrowia,
  • mogą być stosowane zarówno w celu zwiększenia prawdopodobieństwa poczęcia dziecka jak i odłożenia tej decyzji na późniejszy termin,
  • prawidłowe stosowanie metod NPR zwiększa własną wiedzę o funkcjonowaniu ludzkiej płodności,
  • w przypadku stosowania wg zaleceń metody mogą osiągać skuteczność porównywalną z najbardziej skutecznymi metodami antykoncepcji,
  • stosowanie metod NPR w związku pociąga za sobą zaangażowanie partnera, współpracę, komunikację i dzielenie odpowiedzialności w związku,
  • świadczenie usług w zakresie NPR nie wymaga medycznie wykwalifikowanego personelu,
  • pozwalają matce na kontrolowanie stanu zdrowia dziecka w pierwszych 3 miesiącach ciąży,
  • pozwalają na określenie czasu poczęcia dziecka jak i terminu porodu,
  • uczą samodyscypliny zarówno kobiety jak i mężczyzny, co może być przydatne w przypadku konieczności dłuższej abstynencji seksualnej (połóg, choroba),
  • ze względów moralnych NPR jest akceptowana przez większość kultur i religii.

[edytuj] Wady NPR

  • trudność w zaakceptowaniu stylu życia zgodnego z NPR (powstrzymywanie się w określonym czasie od aktywności seksualnej trwającej od 8 do 18 dni (w zależności od stosowanej metody), dominująca trudność to abstynencja seksualna – u mężczyzn 27%, u kobiet 8%[1],
  • możliwość zaburzenia objawów płodności na skutek takich czynników jak np. stres, choroba, zmiana klimatu, przemęczenie, spożycie alkoholu, krótki sen itp. co w efekcie bardzo utrudnia prawidłową interpretację przebiegu cyklu i wydłuża dodatkowo okres wstrzemięźliwości
  • wymaga okresu nauki trwającego przynajmniej przez 3 kolejne cykle i częstych w tym czasie kontaktów z nauczycielem NPR,
  • NPR musi być uczone przez kwalifikowanych nauczycieli,
  • niezbędna jest zgoda i aktywna współpraca kobiety i mężczyzny,
  • stosujący muszą regularnie przeprowadzać obserwacje i zapisywać objawy związane ze zmianami śluzu, szyjki, temperatury (czas to 5-10 min. dziennie),
  • w Polsce NPR łączony jest z Kościołem Katolickim, stąd pary o odmiennym światopoglądzie mogą negatywnie odczuwać silne powiązanie NPR-u z tym wyznaniem religijnym.
  • regularna analiza wydzielin z pochwy w celu określenia jakości śluzu oraz badanie samemu szyjki macicy może rodzić opory natury estetycznej

[edytuj] Mity dotyczące NPR

  • regularność miesiączki – współczesne metody NPR nie opierają się na regularności cyklu. Okresy płodności wyznacza się w nich na podstawie obserwacji objawów, odzwierciedlających aktualny stan hormonów w organizmie, a kobieta z kilkunastodniowym wyprzedzeniem może przewidzieć termin najbliższej miesiączki, nawet jeśli jej cykle są nieregularne,
  • trudna do nauczenia i skomplikowana – po maksymalnie 3 miesiącach nauki 93% osób potrafi korzystać samodzielnie z NPR. Badania WHO wykazały, że nawet kobiety nie umiejące pisać i czytać są w stanie nauczyć się poprawnie rozpoznawać swoją płodność. Z dobrym skutkiem NPR wprowadzane jest w krajach afrykańskich,
  • czasochłonność – NPR potrzebuje poświęcania 5-10 minut dziennie,
  • zawodność – obecnie dokonano wielu odkryć naukowych w dziedzinie fizjologii płodności człowieka. Badania wskazują, że metody naturalne (objawowo-termiczna, Billingsa, Roetzera) mają porównywalną, a nawet lepszą skuteczność od większości metod antykoncepcyjnych,
  • uciążliwość – obserwacja śluzu i odczuć w metodzie Billingsa nie wymaga żadnych specjalnych zabiegów,
  • to Kalendarzyk Małżeński – już w latach 70. XX wieku był on metodą przestarzałą, a sami jej twórcy w latach 30. przestrzegali przed czysto matematycznym jej zastosowaniem.
  • nie mogą stosować jej kobiety pracujące na zmiany – przydatne wyniki pomiaru temperatury można uzyskać także wtedy, kiedy temperaturę mierzy się codziennie zawsze o tej samej porze w ciągu dnia albo wieczorem. Należy uprzednio, siedząc lub leżąc, godzinę wypocząć albo mierzyć temperaturę po śnie trwającym przeciętnie około 3 godzin, co zwykle przypada w godz. popołudniowych, codziennie o tej samej porze, dopóki trwa praca nocą.
  • to metoda tylko dla katolików – jest to metoda określania płodności zalecana nie tylko (choć głównie) przez Kościół Katolicki, ale przez poważne autorytety, m.in. WHO[2] (ale nie jako metoda antykoncepcji). NPR mogą stosować pary różnych wyznań i o różnych poglądach, także jako uzupełnienie np. antykoncepcji mechanicznej.

[edytuj] Najczęstsze przyczyny zawodności metod NPR

  • Nieprawidłowy instruktaż, bądź jego niezrozumienie
  • Błędne obserwacje w pierwszej fazie cyklu
  • "Kalendarzykowe" podejście do metod NPR – zamiast stosowania konkretnej metody, opieranie się jedynie na znajomości poprzednich cykli
  • Brak konsultacji cykli z instruktorem na początku nauki,
  • Pobieżna znajomość metod NPR,
  • Możliwość przeoczenia pojawienia się śluzu po porodzie czyli powrotu płodności,
  • Nauka metod NPR na "oko",
  • Stosowanie metod NPR podczas okresu silnego stresu, stanów zapalnych przydatków, oraz "Szybkiego tempa życia", czy nawet częstych podróży,
  • Nieumiejętność odróżnienia wydzieliny chorobowej od fizjologicznej,
  • Brak zapisu objawów.

[edytuj] Organizacje które zalecają bądź wspierają NPR

  • Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) od 1966 roku zaleca promowanie NPR i włączenie nauczania go do wszystkich programów związanych ze zdrowiem i wychowaniem ale nie zalicza NPR do metod antykoncepcji a jedynie regulacji poczęć,
  • Klinika Położnictwa i Ginekologii Instytutu Matki i Dziecka,
  • Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Rodziny oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej,
  • Komitet Upowszechniania Karmienia Piersią,

Instytut Naturalnego Planowania Rodziny wg. Metody prof. Roetzera w Warszawie (INER)

[edytuj] Organizacje powołane do promowania NPR

  • Krajowy Zespół Promocji Naturalnego Planowania Rodziny powołany przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej,
  • Europejski Instytut Wychowania Prorodzinnego (Institut European d'Education Familiale – IEEF),
  • Międzynarodowa Federacja Popierania Życia Rodzinnego (IFFLP). Organizacja ta wspiera prace badawcze, ułatwia dzielenie się doświadczeniami w nauczaniu metod NPR, współpracuje z agencjami planowania rodziny i służbą zdrowia,
  • Stowarzyszenie “Liga Małżeństwo Małżeństwu” (w Polsce w 1992r),
  • Światowa Organizacja Owulacyjnej Metody Billingsa (WOOMB),
  • Instytut Naturalnej Regulacji Poczęć (Institut für Natürliche Empfängnis – Regelung-INER), obejmujące obszar języka niemieckiego (Niemcy, Austria, Szwajcaria, północne Włochy) (w Polsce w 1993r),
  • Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli NPR,
  • Towarzystwo Odpowiedzialnego Rodzicielstwa (TOR).

[edytuj] Stanowisko WHO wobec metod NPR

Światowa Organizacja Zdrowia na temat metod NPR wypowiada się m.in. w książce Naturalne Planowanie Rodziny – zasady świadczenia usług, która została wydana w Genewie w 1988 roku.

Wybrane fragmenty[3]:

  • Termin "naturalne planowanie rodziny" (NPR) jest określeniem używanym do opisania sposobu osiągnięcia lub odłożenia poczęcia opartego na obserwacji występujących w sposób naturalny oznak i objawów faz płodności i niepłodności w czasie cyklu miesiączkowego. Ludzie stosujący NPR dla odłożenia lub uniknięcia poczęcia dziecka powstrzymują się od współżycia w potencjalnie płodnych dniach. Tym, którzy chcą osiągnąć poczęcie dziecka, NPR pomaga określić fazę płodności i przez to zwiększa prawdopodobieństwo poczęcia dziecka.
  • Z punktu widzenia technik wyróżniamy metodę tylko temperaturową, objawową (Billingsów), objawowo-termiczną i kalendarzową (Ogino-Knausa) (metoda kalendarzowa nie jest obecnie uczona przez żadną organizację zajmującą się NPR – przyp. aut.[4]). Należy przy tym zauważyć, że NPR nie jest metodą antykoncepcji, ale raczej sposobem określenia fazy płodności. Powściągliwość seksualna w tym czasie jest sposobem zapobiegania poczęciu. Tymi metodami zainteresowani są ci ludzie, którzy z jakichkolwiek powodów nie chcą używać mechanicznych lub farmakologicznych środków antykoncepcyjnych.
  • Metody naturalnego planowania rodziny także mają wskaźnik zawodności metody między 1% a 5%, w zależności od stosowanej metod.
  • Matki karmiące i kobiety z nieregularnymi cyklami (np. w okresie premenopauzy lub po zaprzestaniu przyjmowania pigułki antykoncepcyjnej) są także w stanie nauczyć się i stosować współczesne metody, które w przeciwieństwie do metody kalendarzowej nie zależą od regularności cyklu.

Ponadto WHO określa w powyższym dokumencie wady i zalety NPR, które pokrywają się z w/w, określa, iż szanse skutecznego stosowania NPR przez partnerów wzrastają, im mocniejsza jest motywacja i im lepsze jest wzajemne zrozumienie i komunikacja w związku, oraz stwierdza, że poziom wykształcenia nie ma znaczenia dla możliwości nauczenia się metody naturalnej, czy wskazuje, że 93% kobiet w badanych 5 krajach reprezentujących szeroki zakres poziomów socjalnych, ekonomicznych i wykształcenia było w stanie prawidłowo określić fazy płodności i niepłodności w swoim pierwszym cyklu według metody owulacyjnej.

[edytuj] NPR a niektóre kultury i religie

[edytuj] Stary Testament

W Starym Testamencie można dostrzec analogię do metod NPR. Bóg Izraela uregulował wiele kwestii życia publicznego i prywatnego, w tym kontaktu między kobietą a mężczyzną. Mężczyzna nie mógł zbliżać się do kobiety przez okres krwawienia (to ok. 5-7 dni), jak i po nim przez kolejne 7 dni (wymóg oczyszczenia). Ponad to zauważyć należy, że Bóg błogosławił Izraelowi przez co obiecał Abrahamowi, a następnie jego synom potomstwo niczym gwiazdy na niebie (Rdz 22:16-17; 26:3-5).

Z badań wiadomo, że u kobiety owulacja następuje nie wcześniej niż 12 dnia, a najczęściej ok. 14 dnia. Wynikałoby z tego, że korzystając z prawa nadanego przez Boga Izraelici przestrzegający zaleceń mieli większe prawdopodobieństwo zwiększenia swojej populacji niż pozostałe narody w związku z tym, że w czasie menstruacji i 7 dni po obowiązywał czas abstynencji seksualnej, który kończył się wraz z nastąpieniem okresu płodnego u kobiety.

Również to prawo miało znaczenie higieniczne w przypadku problemów zdrowotnych, które chroniło kobietę przed współżyciem kiedy pojawiały się problemy z drogami rodnymi (Kpł 15:19,25).

[edytuj] Grupy ekologiczne[potrzebne źródło].

NPR wybierają grupy osób promujące zdrowy tryb życia w tym zdrowie rodziny i jej ekologiczne karmienie piersią. Są przeciwne ingerencji w ciało człowieka różnego rodzaju środków mechanicznych, a tym bardziej chemicznych, które obecnie są stosowane w celach antykoncepcji.

[edytuj] Organizacje Pro-life

Organizacje Pro-life zalecają metody NPR jako te, które uważają za najbliższe poszanowaniu godności życia ludzkiego.

[edytuj] Przeprowadzone badania nad skutecznością metod NPR

Skuteczność optymalna – Przy pełnym przestrzeganiu wszystkich zaleceń dotyczących stosowania danej metody

Skuteczność przy błędach – Przy niepełnym przestrzeganiu wszystkich zaleceń dotyczących stosowania danej metody

Źródła: Zawarte w Bibliografii.

Autor Rok Badana metoda Liczba badanych par Ilość przebadanych cykli Skuteczność optymalna w % Skuteczność przy błędach w % Skuteczność optymalna wg wskaźnika Pearla Skuteczność przy błędach wg wskaźnika Pearla
Vincent, Francja 1967 Termiczna (?) - 17500 - 99,93 - 0.07
Marshall 1968 Termiczna - 4739 98,80 93,40 1,20 6,60
Badania Uniwesytetu Fairfield 1970-1973 Obliczeniowo-termiczna 1022 14416(m-cy) 99,25 95,51 0,75 5,49
Joseph Roetzer 1973 Objawowo-termiczna 491 17026 - 99,8 - 0,20
St. Cloud, USA 1974 Owulacji 260 1832 - 99,40 - 0,60
M. Ball 1976 Owulacji - 1635 97,10 84,50(97,40?) 2,90 15,50(6,60?)
Parrenteau, Rice, Lanctot, Carreau 1976 Objawowo-termiczna - 3548 99,30 94,00 0,70 6,00
Kyu Ssn Cho-Urban 1976 Owulacji 465, 918 11064 98,39 98,04 1,61 1,96
Departament Zdrowia i Oświaty USA 1976-1978 Objawowo-termiczna ok. 627 - - 99,90 - 0,10
Departament Zdrowia i Oświaty USA 1976-1978 Objawowo-termiczna ok. 627 - - 94,33 - 5.67
Rice, Lanctot 1978 Objawowo-termiczna 1022 21736 99,10 93,5 0,90 7,50
Klaus 1979 Owulacji - 12283 98,70 80,00 1,30 20,00
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) 1981 Owulacji - 10215 97,80 79,40 2,20 20,60
Barbato i Bertolotti, Włochy 1987 Podwójnego wskaźnika - 8140 99,56 96,40 0,44 3,60
Joseph Roetzer, Austria 1987 Objawowo-termiczna - 17026 99,90 99,81 0,10 0,19
Frank, Herman 1988 Objawowo-termiczna - 2630 99,30 98,20 0,70 1,80
Gerhardt K. Doering, Niemcy - Termiczna - 48377 - 96,9 - 3,1
Xu, J.X., Zhang D.W, ChRL 1988-1990 Owulacyjna 688 11075 - 98,82 - 1,18
Franka Hermann,Freundl, Niemcy 1991 (?)-termiczna 255 3174 99,30 97,70 0,70 2,30
Rotzer, Austria 1993 Objawowo-termiczna - - 99,80 99,00 0,20 1,00
Nanjing, Anhui, Kunmin and Shanghai/Qian et al. ChRL 1996-1997 Owulacyjna 992 12(m-cy) - 99,50 - 0,05

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Badania – Szczepanowicz 1992, Bogusławska 1993
  2. ↑ World Health Organization, Natural Family Planning, Geneva, 1988
  3. ↑ World Health Organization, Natural Family Planning, Geneva, 1988
  4. ↑ http://www.szansaspotkania.net/index.php?page=2171

[edytuj] Bibliografia

  1. Allen L. Schirm and others, "Contraceptive Failure in the United States: The Impact of Social, Economic and Demographic Factors," Family Planning Perspectives 14:2 (March/April, 1982) 68-75.
  2. Bielawska-Baturowicz E., Kornas-Biela D., Z zagadnień psychologii prokreacyjnej, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 1992.
  3. Döring G.K., "The Reliability of Temperature Records as a Method of Contraception," (Über die Zuverlassigkeit der Temperaturmethode Zur Empfangnisverhutung) Deutsche medizinische Wochenschrift 92:23 (June 9, 1967), 1055-1061. Abstracted in 1968 Yearbook of Obstetrics and Gynecology, p. 354.
  4. Flynn A.M., Brooks M., A manual of natural family planing.; wyd.IV; UNWIN; 1990; Londyn.
  5. Fallace, C. and J., 1976. Family Planning Guide. Smithtown, New York. The Natural Family Planning Association of Long Island.
  6. Fijałkowski W., Rodzicielstwo w zgodzie z naturą, Fundacja „Głos dla życia”, Poznań 1999.
  7. Fijałkowski W., Ojcostwo na nowo odkryte, Bernardinum, Pelplin 1996.
  8. Fijałkowski W., Ekologia Rodziny, Rubikon, Kraków 2001.
  9. Guy, F. and M., 1979. Les Methodes d'Auto-observation. Grenoble. Institut de Recherche sur l'Enfant et le Couple.
  10. Hatcher Robert A. and others, Contaceptive Technology 1984-1985, (New York: Irvington) 1984.
  11. Jaffe Frederick S., "Commentary: Some Policy and Program Implications of 'Contraceptive Failure in the United States,'" Family Planning Perspectives 5:3 (Summer, 1983) 133-142. Delayers (spacers) are reported to have these pregnancy rates with the various methods: Pill, 7%; IUD, 15%; condoms, 21%; diaphragms, 25%; foam, 36%; douche, 47%.
  12. Johnston, J.A.; Roberts, D.B.; and Spencer, R.B., 1978. NFP Services and Methods in Australia: A Survey Evaluation. International Review of Natural Family Planning 2:143-154, 203-224, 328-353, and 3:20-53.
  13. Keefe, E.F., 1962. Self Observation of the Cervix to Distinguish Days of Possible Fertility. Bull. Sloane Hosp. for Women 8:129.
  14. Kippley, J. and S., 1979. The Art of Natural Family Planning. Cincinnati, Ohio. The Couple to Couple League.
  15. Kippley J. i S., Sztuka Naturalnego Planowania Rodziny, LMM, Piaseczno 2004.
  16. Leblanc and Harel, 1977, L'Action Familiale. Ile Maurice.
  17. Marshall, J., 1978. Natural Family Planning. London. Catholic Marriage Advisory Council.
  18. McCarthy, J.J.; Martin, M.C.; and Gildenhorn, M., 1977. The Sympto-Thermal Method. Washington, D.C., The Human Life Foundation of America and the Natural Family Planning Federation of America.
  19. Medina Jorge E., M.D., "Comparative evaluation of two methods of natural family planning in Colombia," Am J. Ob. and Gyn. 138:8 (Dec. 15, 1980) 1142-1147.
  20. Nofziger, M., 1979. A Cooperative Method of Natural Birth Control, 3d edition, Summertown, Tennessee, The Book Publishing Co.
  21. Obara M., Warenik-Szymankiewicz A., Słomko Z., Metody i środki planowania rodziny, w: Ginekologia: podręcznik dla lekarzy i studentów, red. Słomko Z., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1997;
  22. Pharand-Lapointe, M.; Kavanagh-Jazrawy, F.; Plante-Charron, C.; Parenteau-Carreau, S.; and Doyle, R., 1980. Planning your Family, the S. T. Way. Ottawa, Serena-Canada.
  23. Raith E., Frank P., Freundl D., Naturalne metody planowania rodziny, Springer PWN, Warszawa 1997
  24. Rice, J., and Lanctot, C.A., 1978. Results of a Recent Study of the Sympto-Thermal Method of Natural Family Planning. Linacre Quarterly 45:388.
  25. Rice, F.J.; Lanctot, C.A.; and Garcia-Devesa, 1977. The Effectiveness of the Sympto-Thermal Method of Natural Family Planning. Communication at First International Congress of IFFLP in Cali, Columbia, June 1977.
  26. Rice, F.J.; Lanctot, C.A., "Results of a Recent Study of the Sympto-Thermal Method of Natural Family Planning," Linacre Quarterly 45:4 (November, 1978), 388-391.
  27. Rötzer J., 1978. The Sympto-Thermal Method: Ten Years of Change. The Linacre Quarterly 45:358.
  28. Rötzer J., Sztuka Planowania Rodziny, Vocatio, Warszawa 2005.
  29. Szymański Z. red., Płodność i planowanie rodziny, Wyd. Pomorskiej Akademii Medycznej, Szczecin 2004.
  30. Thyma, P., 1978. The Double-Check-Method of Natural Family Planning. South Deerfield, Mass., Marriage Life Information.
  31. Troszyński M. red., Naturalne Planowanie Rodziny. Podręcznik dla nauczycieli naturalnego planowania rodziny, Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Naturalnego Planowania Rodziny, Warszawa 2006,
  32. Vollman, R.F., 1977. The Menstrual Cycle. Philadelphia/London/Toronto. Saunders.
  33. Wade Maclyn E., Phyllis McCarthy, et al., "A Randomized Prospective Study of the Use-Effectiveness of Two Methods of Natural Family Planning," Am J. Ob. and Gyn. 141:4(Oct 15, 1981) 368-376.
  34. World Health Organization, "A Prospective Multicentre Trial of the Ovulation Method of Natural Family Planning. II. The Effectiveness Phase," Fertility and Sterility 36:5 (November, 1981) 591-598.
  35. Vincent B. et al., Methode Thermique a et Contraception: Approaches medicale et psychosociologique (Paris: Masson, 1967) 52-73.
  36. Willis J., "Comparing Contraceptives," FDA Consumer 19:4 (May, 1985) 28-35.
  37. Mario Jaramillo-Gomez and Juan B. Londono, "Rhythm: A Hazardous Contraceptive Method," Demography 5:1 (1968) 433-438.
  38. The American College of Obstetricians and Gynecologists, Benefits, Risks & Effectiveness of Contraception, 1985.
  39. Bureau of Community Health Services, Natural Family Planning, DHEW Publication No. (HSA) 79-5621.
  40. Presented at 16th International Congress for the Family, Brighton, Eng. 1990
  41. Human Life Foundation Newsletter
  42. World Health Org. Geneva Feb., 1976
  43. www.catholicmind.com
  44. www.ccli.org
  45. www.boma-usa.org
  46. www.woomb.org
  47. www.familyplanning.net
  48. npr.pl
  49. www.embrion.pl/npr



Hiszpania: pięć bramek "Barcy", hat-trick 19-latka
W spotkaniu 38. kolejki hiszpańskiej Primera Divosion Real Murcia przegrał przed własną publicznością z FC Barceloną 3:5 (1:3).
MŚ: brązowy medal dla Finlandii
W spotkaniu o trzecie miejsce rozgrywanych w Kanadzie mistrzostw świata w hokeju na lodzie Finlandia pokonała Szwecję 4:0 (2:0, 0:0, 2:0).
Mityng Grand Prix IAAF w Dakarze
Najlepsze wyniki mityngu Grand Prix IAAF w Dakarze uzyskali w pchnięciu kulą Jamajczyk Dorian Scott - 20,52 i Niemka Nadine Kleinert - 19,51.
Olympique Lyon mistrzem Francji!
W spotkaniu 38. kolejki francuskiej Ligue 1 AJ Auxerre przegrało przed własną publicznością z Olympique Lyon 1:3 (0:2). Dzięki temu zwycięstwu podopieczni Alaina Perrina po raz siódmy z rzędu zdobyli tytuł mistrza Francji.
Liga hokeja na trawie: niespodziewana porażka Pocztowca
Hokeiści na trawie Grunwaldu Poznań awansowali do finału mistrzostw Polski. W drugim półfinale pomiędzy Pocztowcem Poznań a AZS AWF Poznań po dwóch spotkaniach jest remis 1-1.
Linki: Strona gwna