Odwodnienie - Google

Odwodnienie

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
 Nadmierna utrata płynów
ICD-10
E86
Pielęgniarki pojące pacjenta chorego na cholerę.
Pielęgniarki pojące pacjenta chorego na cholerę.

Odwodnienie - stan, w którym zawartość wody w organizmie spada poniżej wartości niezbędnej do jego prawidłowego funkcjonowania. Stan odwodnienia zagraża życiu pacjenta, jest szczególnie niebezpieczny dla niemowląt, małych dzieci oraz ludzi starszych[1]. Do najczęściej spotykanych przyczyn odwodnienia organizmu należą: biegunka, wymioty, przyjmowanie niedostatecznej ilości płynów podczas choroby przebiegającej z podwyższoną temperaturą ciała, niewyrównanie strat wody poniesionych w czasie intensywnego uprawiania sportu oraz picie zbyt małej ilości wody przez pacjentów zażywających leki diuretyczne[2]. Bez wody człowiek może przeżyć od 4 do maksymalnie 7 dni. Długotrwałe odwodnienie prowadzi do utraty siły, osłabienia odporności organizmu, utraty świadomości, uszkodzenia organów wewnętrznych, a następnie śmierci. Leczenie odwodnienia polega na podawaniu pacjentowi dodatkowej ilości wody w celu uzupełnienia strat oraz drobnych słonych przekąsek, np. precelków[3]. Odwodnieniu mogą towarzyszyć zaburzenia gospodarki elektrolitowej i zmiany w molalności surowicy, w takich przypadkach konieczne jest szybkie skonsultowanie się z lekarzem[4]. W aptekach dostępne są mieszanki nawadniające, które po rozpuszczeniu w wodzie podaje się do picia, aby wyrównać niedobory wody i soli mineralnych.

W warunkach ekstremalnych dla opóźnienia odwodnienia należy pić własny mocz[5].

Spis treści

[edytuj] Przyczyny

Do odwodnienia organizmu może dojść w wyniku:

  • przyjmowania zbyt małej ilości wody w stosunku do zapotrzebowania organizmu, np. w niedożywieniu, podczas postu, w przypadku odmawiania przez pacjenta przyjmowania płynów
  • spożywania dużej ilości środków o działaniu odwadniającym, np. alkoholu
  • spożywania zbyt dużej ilości soli kuchennej, co prowadzi do hipernatremii
  • stosowania diety małosolnej lub bezsolnej, prowadzącej do hiponatremii
  • szybkiego ubytku masy ciała podczas kuracji odchudzającej [6]
  • gorączki
  • biegunki, np. w przebiegu chorób zakaźnych tj. cholera, żółta febra i stanów zapalnych przewodu pokarmowego na tle bakteryjnym lub wirusowym
  • wymiotów, które często towarzyszą różnym jednostkom chorobowym
  • utraty znacznej ilości krwi, np. w wyniku urazu, co może prowadzić do rozwinięcia się wstrząsu hipowolemicznego
  • hipotonii, np. wywołanej urazem
  • hiperglikemii i glikozurii w przebiegu cukrzycy
  • stosowania metamfetaminy i innych środków stymulujących
  • oparzeń większych powierzchni ciała, co może prowadzić do rozwinięcia się wstrząsu hipowolemicznego
  • hipertermii, czyli przegrzania organizmu
  • wstrząsu anafilaktycznego
  • narażenia organizmu na długotrwałe przebywanie w ekstremalnych warunkach zewnętrznych, szczególnie w gorącym klimacie, np. na pustyni, ale także wysoko w górach lub podczas wypraw survival
  • długotrwałej i intensywnej pracy fizycznej bez dostarczenia organizmowi odpowiedniej ilości wody na pokrycie strat w wyniku pocenia, dotyczy szczególnie pracy w gorącym i/lub wilgotnym otoczeniu
  • długotrwałego przebywania w suchym powietrzu, np. w wysoko latających samolotach, budynkach z klimatyzacją

[edytuj] Objawy

W normalnych warunkach fizjologicznych człowiek traci wodę podczas oddychania, wydalania moczu oraz wraz z potem. Jeżeli ubytek wody z organizmu nie zostanie uzupełniony, np. poprzez picie, to dochodzi do odwodnienia. Początkowa faza odwodnienia organizmu przebiega bezobjawowo. W miarę zwiększania się stopnia odwodnienia pojawiają się liczne symptomy. Objawy odwodnienia organizmu:

ubytek wody do 2% masy ciała pacjenta
  • uczucie silnego pragnienia
  • utrata masy ciała (można stwierdzić poprzez zważenie pacjenta)
ubytek wody 2 - 4% masy ciała pacjenta
ubytek wody 5 - 6% masy ciała pacjenta
ubytek wody 10 - 15% masy ciała pacjenta
ubytek wody > 15% masy ciała pacjenta

Nieleczone odwodnienie prowadzi do zgonu pacjenta. Śmierć w wyniku odwodnienia organizmu może nastąpić w ciągu 3 dni, a nawet szybciej w przypadku upalnej pogody. Bez wody organizm ludzki jest w stanie przeżyć nie dłużej jak 5 - 6 dni[2]. Prawidłowy bilans wodny w organizmie jest regulowany odczuwaniem pragnienia. U osób po 50. roku życia odczuwanie pragnienia ulega zmniejszeniu i zmniejsza się dalej w miarę upływu lat. Wiele osób w podeszłym wieku cierpi na objawy wynikające z odwodnienia organizmu[9]. Podczas letnich upałów postępujące odwodnienie organizmu oraz hipertermia stają się często przyczyną śmierci starszych osób[10].

Stan odwodnienia u niemowląt i małych dzieci rozpoznaje się po następujących objawach:

  • suchy język i/lub usta
  • niewiele lub brak łez podczas płaczu
  • rozdrażnienie lub apatia
  • brak mokrych pieluszek przez 3 godziny i więcej
  • zmniejszenie napięcia skóry (ujęta w dwa palce skóra brzucha i puszczona nie powraca natychmiast na swoje miejsce)
  • zapadnięte oczy, policzki, brzuch lub ciemiączko[1].

Dziecko silnie odwodnione jest osłabione (nie krzyczy lub głos jest chrapliwy, często nie potrafi samodzielnie pić), senne, apatyczne, wiotkie i ma zaburzenia świadomości [11].

[edytuj] Rodzaje odwodnienia

Odwodnieniu, jak i przewodnieniu, często towarzyszą zaburzenia gospodarki elektrolitowej i zmiany molalności surowicy. W takich przypadkach konieczna jest interwencja lekarska i wyrównanie zaburzeń wodno-elektrolitowych. U pacjenta wykonuje się oznaczenia elektrolitów we krwi, np. stężenie sodu w surowicy[4]. W zależności od molalności płynów ustrojowych wyróżniamy 3 rodzaje odwodnienia:

[edytuj] Leczenie odwodnienia

Postępowanie w leczeniu odwodnienia obejmuje w zależności od stanu pacjenta:

  • podawanie wody do picia
  • zatrzymanie ubytku płynów z organizmu
  • stosowanie doustnej terapii nawadniającej (ang. Oral Rehydration Salts, skrót ORS), której głównymi składnikami są: woda, chlorek sodu, chlorek potasu, cytrynian sodu i glukoza w odpowiednich proporcjach ilościowych[12]
  • picie chudego mleka, szczególnie zalecane po ćwiczeniach sportowych, zamiast tzw. sport drinków izotonicznych[13]
  • infuzję dożylną wody i elektrolitów we właściwej proporcji w celu wyrównania zaburzeń wodno-elektrolitowych
  • monitorowanie stężenia elektrolitów w osoczu pacjenta podczas terapii dożylnej
  • umieszczenie pacjenta na oddziale intensywnej terapii

W stanie odwodnienia organizmu nie zaleca się picia alkoholu, ani wody morskiej oraz spożywania suchych pokarmów! Wskazane jest podawanie pokarmów płynnych oraz niewielkich słonych przekąsek węglowodanowych (precle, krakersy, chipsy) w celu uzupełnienia strat sodu, do których dochodzi głównie podczas intensywnego wysiłku fizycznego, aby zapobiec obniżeniu stężenia sodu we krwi. Nie zaleca się połykania tabletek z solą kuchenną, ze względu na łatwą możliwość przedawkowania. Spożywanie słonych pokarmów praktycznie wyklucza taką możliwość, gdyż pobudzają one pragnienie[3].

Osoby intensywnie uprawiające sport powinny zwrócić uwagę na fakt, że badania naukowe nie potwierdziły skuteczności glicerolu (w postaci 4 i 10% roztworów) w zapobieganiu odwodnienia, ani nie wykazały pozytywnego wpływu na procesy termoregulacyjne. Zauważono natomiast niekorzystny wpływ glicerolu na poziom hormonu wazopresyny w organizmie (podniesienie poziomu ADH jest jednym z mechanizmów odpowiedzialnych za rozwój hiponatremii) oraz większą częstość występowania zaburzeń żołądkowo - jelitowych w porównaniu do grupy kontrolnej[14]. W medycynie roztwory gliceryny o smaku cytrynowym Solutio Glyceroli citri, w postaci nasączonych gazików na patyczkach, są stosowane do pędzlowania jamy ustnej celem nawilżenia w stanach objawiających się zmniejszonym wydzielaniem śliny.

[edytuj] Zapobieganie odwodnieniu

Objętość wody potrzebna do pokrycia dziennego zapotrzebowania organizmu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania (homeostazy) zależy od wielu czynników, m.in.

Normy dziennego zapotrzebowania organizmu na wodę podawane w opracowaniach naukowych i popularnonaukowych wykazują rozbieżności.

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca następujące normy dziennego spożycia wody:

W zalecanych normach WHO nie uwzględnia ilości wody dostarczonej do organizmu wraz z pokarmem ze względu na znaczące różnice zależne od diety i kultury, w związku z czym powyższe dane mogą znacznie przewyższać indywidualne zapotrzebowanie na wodę do picia.

  • dla dorosłych mężczyzn w normalnych warunkach 2,9 l i 4,5 l w przypadku wykonywania pracy fizycznej w wysokiej temperaturze otoczenia
  • dla dorosłych kobiet w normalnych warunkach 2,2 l i 4,5 l w przypadku wykonywania pracy fizycznej w wysokiej temperaturze otoczenia
  • dla kobiet ciężarnych 4,8 l
  • dla kobiet karmiących piersią 5,5 l [15].

Doc. dr hab. med. Janina Danuta Piotrowska-Jastrzębska zaleca kobietom ciężarnym wypijanie 1,5 l wody dziennie w pierwszych miesiącach ciąży oraz ograniczenie spożycia wody w diecie do 1 - 1,2 l na dobę w ostatnim trymestrze ciąży, natomiast matkom karmiącym piersią zaleca przyjmować każdego dnia 1,5 - 2 litrów płynów. Kobiety w ciąży oraz karmiące piersią powinny zwracać szczególną uwagę nie tylko na objętość płynów przyjmowanych każdego dnia w diecie, ale również na ich jakość i nie powinny przyjmować napojów gazowanych, mocnej kawy i herbaty oraz napojów zawierających alkohol. Zalecana jest niegazowana woda, mleko (½ l dziennie) oraz soki warzywno-owocowe (maksymalnie ½ l na dobę)[16].

Inne organizacje zajmujące się promowaniem zdrowego stylu życia mówią o wypijaniu przynajmniej 1,5 l płynów dziennie w przypadku osób dorosłych[17]. Według innych materiałów źródłowych dorośli powinni wypijać około 1,5 - 2 l płynów dziennie. Razem z wodą zawartą w spożywanym pokarmie dorosła osoba powinna przyjmować 3 - 3,5 l wody na dobę. W przybliżeniu 1/3 zapotrzebowania organizmu na wodę jest pokrywana przez wodę zawartą w stałych pokarmach, np. warzywa zawierają prawie 95% wody, jabłka 84%, chleb razowy 42%, ziemniaki 77%, a ser żółty 38%[18].

Zdaniem prof. dr hab. n. med. Świętosława Ziemlańskiego z Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie: "Obecnie przyjmuje się, że minimalna ilość wody, jaka powinna być dostarczana ustrojowi, aby zapobiec występowaniu zmian patologicznych, wynosi 1 litr wody na dobę. Ale podczas upałów nawet człowiek o małej aktywności fizycznej powinien pić minimum 3 litry wody na dobę, gdyż w przeciwnym razie dochodzi do wyraźnych objawów jej niedoboru"[19] .

Emerytowany profesor fizjologii w Dartmouth Medical School - Heinz Valtin[20] krytykuje model ciągłego picia dużych ilości wody, a amerykańskie zalecenie wypijania 2 litrów wody dziennie traktuje jako modę i obsesję. Nadmierna ilość wody może być szkodliwa dla organizmu i prowadzić do obrzęków, a nawet "zatrucia wodnego". Odnotowano przypadki zgonu z powodu przepicia wodą. Pojenie dużymi ilościami wody było stosowane jako tortura w średniowieczu (toca). Badania naukowe nie potwierdziły, aby zdrowi ludzie, którzy prowadzą siedzący tryb życia i żyją w klimacie umiarkowanym musieli wypijać aż 2 litry wody na dobę. Profesor sugeruje zindywidualizowanie dziennych norm zapotrzebowania na wodę[9].

W ramach prowadzenia zdrowego stylu życia zaleca się pokrywanie zapotrzebowania na wodę napojami, które nie zawierają kalorii i nie powodują erozji szkliwa na zębach, do których należą:

  • woda z kranu (w niektórych krajach konieczne jest gotowanie wody przed konsumpcją)
  • woda mineralna
  • woda źródlana
  • herbata bez cukru
  • odtłuszczone mleko
  • kawa (prawdziwa lub zbożowa) bez cukru

Piwo, soki owocowe i lemoniady dostarczają kalorie do organizmu[21]. Ponadto słodzone napoje gazowane oraz soki powodują rozpuszczanie szkliwa na zębach ze względu na zawartość kwasów organicznych, sprzyjając rozwojowi próchnicy [22].

W ramach zapobiegania odwodnieniu organizmu podczas letnich i upalnych dni wegetarianie proponują stosowanie specjalnej diety[23]. W porze lata zalecają ograniczenie spożycia mięsa, serów, jaj i soli kuchennej (żywności o charakterze yang), natomiast propagują konsumowanie produktów "wychładzających", do których należą:

Według wegetarian sól kuchenną można zastąpić solą sezamową gomasio, która pełni jednocześnie rolę przyprawy do potraw. Wegetarianie ostrzegają, aby w upalne dni nie pić napojów lodowatych i zimnych, lecz chłodne i lekko ciepłe. Do picia polecają zieloną herbatę, kwas chlebowy, herbaty z prażonych zbóż i kawę zbożową[23].


Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Zapobieganie odwodnieniu w przebiegu biegunki
  2. ↑ 2,0 2,1 Why is Dehydration so Dangerous? (en)
  3. ↑ 3,0 3,1 Salt and the ultraendurance athlete (en)
  4. ↑ 4,0 4,1 E. Franek i F. Kokot "Endokrynologia - przewodnienie i odwodnienie"
  5. ↑ Discovery Channel, O krok od śmierci, praktyczne rady, punkt 7
  6. ↑ Dehydration Symptoms - Benefits of Drinking Water - Signs of Fluid Imbalance (en)
  7. ↑ Woda dla zdrowia
  8. ↑ Odwodnienie
  9. ↑ 9,0 9,1 Woda w organizmie
  10. ↑ Why do older patients die in a heatwave? (en)
  11. ↑ Odwodnienie - specjalista radzi
  12. ↑ Unicef Rehydration Project
  13. ↑ Magere melk rehydrateert beter dan sportdrank (nl)
  14. ↑ Physiological responses to glycerol ingestion during exercise (en)
  15. ↑ Water requirements in adults
  16. ↑ Dieta kobiety ciężarnej i matki karmiącej piersią
  17. ↑ Ik Kies Bewust (nl)
  18. ↑ Woda: wstęp, funkcje, źródła, zapotrzebowanie, ciekawostki
  19. ↑ Rola równowagi wodno-mineralnej w organizmie
  20. ↑ Heinz Valtin (en)
  21. ↑ Drinken: hoeveel en wat is het best? (nl)
  22. ↑ Feiten over frisdrank
  23. ↑ 23,0 23,1 23,2 Jak się nie dać upałom?

[edytuj] Zobacz też



KP: L. Kaczyński poskramiał kraje nadbałtyckie
- To prezydent łagodził ostre stanowisko Litwy, Łotwy i Estonii - mówi dziennikowi.pl Piotr Kownacki, szef Kancelarii Prezydenta. Wcześniej informowano, że to przywódcy państw nadbałtyckich jak i prezydent USA hamowali zapędy prezydenta Polski.
"Gruzini to byli zawsze najwięksi kumple Rosjan"
- Gruzini to byli zawsze najwięksi kumple Rosjan. Zawsze mieli najwięcej pieniędzy, autorytetu i panienek - uważa Aleksander Gudzowaty. O rosyjsko-gruzińskim konflikcie, problemach polskiej energetyki i próbach zniszczenia jego firmy jeden z najbogatszych Polaków opowiadał w programie Konrada Piaseckiego "Piaskiem po oczach" w TVN24.
Do Polski przyjeżdża prezydent Portugalii
W poniedziałek późnym popołudniem do Warszawy przyjedzie prezydent Portugalii Anibal Cavaco Silva z małżonką. Oficjalna część trzydniowej wizyty rozpocznie się jednak we wtorek. Prezydencka para odwiedzi Warszawę i Kraków.
Szef UKIE: rola UE nie może się ograniczyć do roli widza
Szef UKIE Mikołaj Dowgielewicz uważa, że rola Unii Europejskiej w międzynarodowym kryzysie nie może ograniczać się do roli widza. Jak ocenił, UE powinna przedstawić "dojrzałą odpowiedź" na sytuację, która powstała w wyniku konfliktu w Gruzji.
"To była bardzo potrzebna pikieta"
Flagi NSZZ "Solidarność", ogłuszające gwizdy, okrzyki i transparenty nawołujące do reformy oświaty i spełnienia obietnic - tak manifestowali przed siedzibą MEN nauczyciele w ramach ogólnopolskiego protestu "Solidarności".
Linki: Strona gwna