Z Wikipedii

Orchońska inskrypcja w mieście Kyzył, Tuwa.

Pismo orchońskie lub orchońsko-jenisejskie, zwane też runami tureckimi lub kök türk, względnie pismem starotureckim, od jednego z ludów tureckich, Gokturków (Niebieskich Turków), jest najwcześniejszym alfabetem tureckim. Ze względu na charakterystyczne, kanciaste kształty zaliczane jest do pism runopodobnych, nie ma jednak z runami germańskimi nic wspólnego. Pierwsze znane napisy datowane są na VIII w. n.e. i pochodzą z terenów nad rzeką Orchon (północna Mongolia) i dolnego Jeniseju (IX w.). Napisy typu orchońskiego zostały odkryte w 1889 roku przez Nikołaja Jadrinceva. Opublikowane przez Wasilija Radłova, zostały odcyfrowane przez duńskiego filologa Wilhelma Thomsena w 1893 roku. Uważa się, że alfabet orchoński mógł wywodzić się z pisma sogdyjskiego. Przez krótki czas po rozpadzie wschodniego kaganatu tureckiego, kök türk uzywany był w Kaganacie Ujgurskim. W ciągu IX-X w. został zastąpiony alfabetem ujgurskim.

[edytuj] Odmiany

• dońska
• jenisejska
• kubanska (znad rzeki Kubań)
• orchońska
• tałaska

[edytuj] Inskrypcje

Najbardziej znane pomniki z napisami orchońskimi powstały dla upamiętnienia chanów Niebieskich Turków:

• Tonjukuka (~720 n.e.)
• Kultegina (732 n.e.)
• Bilge Kagana (735 n.e.)

[edytuj] Wybrana bibliografia

• David Diringer, Alfabet, czyli klucz do dziejów ludzkości, Warszawa 1972
• György Kara, Aramaic Scripts for Altaic Languages. In Daniels and *Bright, eds., The World's Writing Systems, 1996.
• Kyzlasov I.L, Runiczeskie pis'mennosti evrazijskich stepej, Moskwa 1994

[edytuj] Zobacz też

• języki tureckie
• Kaganat wschodni
• ludy tureckie
• Vilhelm Thomsen

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Orkhon Alphabet page from Omniglot
• http://www.turkicworld.org/
• http://www.tonyukuk.net/tongiris.htm

p • d • e

Pisma świata

Alfabetyczne: Arabskie  • Aramejskie  • Braille'a  • Cyrylica  • Dewanagari  • Etiopskie  • Fenickie  • Głagolica  • Gockie  • Greckie  • Gruzińskie  • Hebrajskie  • Łacińskie  • Moon  • Ormiańskie  • Rowasz  • Runiczne  • Tifinagh
Sylabowe: Bopomofo  • Czirokeskie  • Dewanagari  • Gurmukhi  • Hangyl  • Hiragana  • Kanadyjskie  • Katakana  • Laotańskie  • Sojombo  • Tajskie  • Tamilskie  • Tybetańskie
Obrazkowe: Hieroglify  • Pismo pierwotne
Chińskie: Pismo chińskie (tradycyjne i uproszczone)  • Hancha  • Kanji
Zobacz też: Alfabet  • Systemy pisma CJK  • Alfabet flagowy  • Alfabet Morse'a