Pisz
Z Wikipedii
Współrzędne: 53°37' N 21°48' E
| Pisz | |||
|
|||
| Województwo | warmińsko-mazurskie | ||
| Powiat | piski | ||
| Gmina - rodzaj |
Pisz miejsko-wiejska |
||
| Założono | 1367 | ||
| Prawa miejskie | 1645 | ||
| Burmistrz | Jan Alicki | ||
| Powierzchnia | 10,04 km² | ||
| Położenie | 53° 37' N 21° 48' E |
||
| Liczba mieszkańców (2006) - liczba ludności - gęstość |
19 393 1924 os./km² |
||
| Strefa numeracyjna (do 2005) |
87 | ||
| Kod pocztowy | 12-200 | ||
| Tablice rejestracyjne | NPI | ||
|
Położenie na mapie Polski
  Pisz
|
|||
| TERC10 (TERYT) |
6283716034 | ||
| Miasta partnerskie |  Niemcy Schleswig-Flensburg |
||
|
UrzÄ…d miejski3
ul. Gizewiusza 512-200 Pisz tel. 87 423-52-10; faks 87 423-54-29 |
|||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
| Strona internetowa miasta | |||
Pisz (dawniej Jańsbork albo Jansbork, niem. Johannisburg) - miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pisz, położone w południowo-wschodniej części Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, nad jeziorem Roś i nad wypływającą z niego rzeką Pisą. Miasto otacza Puszcza Piska. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. suwalskiego.
Według danych z 31 grudnia 2006, miasto liczyło 19 393 mieszkańców.
Gmina Pisz jest największą obszarowo gminą w Polsce – 635 km². Około 2/3 jeziora Śniardwy leży w jej granicach.
Spis treści |
[edytuj] Historia
- ok. 1160 r. - informacja o Galindach w pracy geografa z Aleksandrii Klaudiusza Ptolemeusza
- 1254 - Papież Innocenty IV nadał Galindię we władanie książętom mazowieckim
- 1255 - Książę kujawski Kazimierz zrzekł się Galindii na rzecz Zakonu krzyżackiego
- 1343 - częściowe wytyczenie granicy z Mazowszem
- 1344/1345 – wzniesienie zamku obronnego na prawym brzegu rzeki Pisy,
- 1361 – oblężenie i spalenie zamku przez księcia litewskiego Kiejstuta,
- 1366 – ponowny szturm i zburzenie zamku przez Litwinów,
- 1367 – Komtur bałgijski Ulryk Fricke nadał prawa bartne osadzie przy zamku Johannisburg
- 1379 - Ziemię Piską odwiedził Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Winrich von Kniprode
- 1422 – początek planowego osadnictwa na terenie powiatu piskiego,
- 1449 – Potwierdzone istnienie kościoła i szkoły, budowa mostu zwodzonego na Pisie,
- 1451 – pobyt w Piszu wielkiego mistrza Ludwika von Erlichshausena; nieudana próba lokacji miasta
- 1455 – powstanie chłopskie podczas wojny trzynastoletniej, zajęcie zamku piskiego przez powstańców
- 1519-1521 – ostatnia wojna polsko-krzyżacka; zajęcie zamku przez oddział polski pod dowództwem Jerzego Talfusa,
- 1525 - Sekularyzacja Zakonu Krzyżackiego; początki luteranizmu na Mazurach,
- 1639 – pobyt w Piszu króla polskiego Władysława IV,
- 1645 – Pisz otrzymał prawa miejskie nadane przez elektora Fryderyka Wilhelma,
- 1656-57 – częściowe zniszczenie ziemi piskiej przez Tatarów w okresie potopu szwedzkiego,
- 1658 - osiedlenie arian na Ziemi Piskiej,
- 1665 – synod ariański w Kotle,
- 1694 - pożar Pisza,
- 1697-98 - rozbudowa zamku
- 1698 – konferencja na zamku piskim króla Augusta II i elektora brandenburskiego Fryderyka I Hohenzollerna. Podczas "wielkich łowów" towarzyszących wizycie padły ostatnie żubry w Puszczy Piskiej,
- 1709-11 – epidemia dżumy (w Piszu zostało przy życiu 14 mieszkańców),
- 1709 i 1734 – pobyt w Piszu króla Stanisława Leszczyńskiego,
- 1794 – działania wojenne związane z powstaniem kościuszkowskim,
- 1798 - rozpoczęto prace przy uspławnianiu rzeki Pisy
- 1803 – rozwiązanie parafii ariańskiej w Kosinowie,
- 1805 – powstanie zakładu hutniczego przerobu rudy darniowej w Wądołku (działał do 1889 r.),
- 1806-13 przemarsze wojsk francuskich i rosyjskich w epoce napoleońskiej,
- 1809-1814 – okres wojen napoleońskich (ograbienie miasta i okolic),
- 1813 – pobyt w Piszu cara Aleksandra I,
- 1814 – uruchomienie żeglugi z Pisza do Rynu i Gdańska,
- 1818 - Pisz został siedzibą powiatu,
- 1830 – organizowanie się ochotniczych oddziałów wojskowych na terenie ziemi piskiej wspierających powstanie listopadowe w Polsce,
- 1843 – odbudowa zniszczonego kościoła w Piszu,
- 1856 – powstanie w Piszu straży pożarnej,
- 1863 – udział mieszkańców ziemi piskiej w powstaniu styczniowym,
- 1884-1885 - połączenie kolejowe Pisza z Olsztynem i Ełkiem,
- 1900 – budowa ratusza,
- 1901 - w parafii piskiej mieszkało 5000 Polaków i 3800 Niemców,
- 1903 – oddanie do użytku cegielni silikatowej,
- 1905 - budowa linii kolejowej Pisz - Orzysz,
- 1907 – założenie wodociągu i gazowni,
- 1908 – otwarcie szpitala powiatowego; budowa linii kolejowej Pisz - Dłutowo,
- 1913 – powstanie rzeźni miejskiej,
- 1914 i 1915 - dwukrotna okupacja Pisza przez Rosjan podczas I wojny światowej,
- 1920 - plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu,
- 1925 – zbudowanie podstacji elektrowni,
- 1933 – przeprowadzenie generalnego remontu kościoła pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela,
- 24/25 I 1945 – zajęcie Pisza przez żołnierzy Armii Czerwonej z 307 dywizji piechoty dowodzonej przez generała majora B. Dołmatowa; zniszczenie zabudowy miasta w niemal 70%
- 1945 przyłączenie miasta do Polski, wysiedlenie ludności uznanej za niepolską
- 1945
- przeniesienie siedziby starostwa z Białej Piskiej do Pisza,
- otwarcie szkoły podstawowej,
- uruchomienie elektrowni i poczty,
- powołanie Urzędu Ziemskiego,
- powołanie spisu powszechnego (w powiecie mieszkało 700 osób),
- powstał PSS "Osadnik w Piszu",
- 1946 - powołano Powiatową Radę Narodową,
- 1948 - uruchomiono Piskie Zakłady Przemysłu Sklejek,
- 1960 - oddano do użytku budynek Domu Kultury w Piszu,
- 1969 - powstało Muzeum Ziemi Piskiej,
- 1975 - na skutek reformy administracyjnej w Polsce powiat Pisz został zlikwidowany,
- 1988 - w Turnieju Miast Pisz przegrał ze Słubicami,
- 1989 - pierwsze demokratyczne wybory do samorządu gminnego. Burmistrzem Pisza zostaje Andrzej Wróblewski. W następnych latach (do 2002) urząd ten piastuje Janusz Puchalski,
- 1995 - ukazał się pierwszy numer nowej edycji czasopisma popularno - naukowego "Znad Pisy",
- 1998 - podpisanie porozumienia o partnerstwie między Piszem a powiatem Schleswig-Flensburg;
- 1999 - po reformie administracyjnej ponowne powołanie starostwa powiatowego. Starostą zostaje Marek Konopka,
- 2000 - Radosław Sobczak z Pisza zakwalifikował się jako jedyny Polak do finału Konkursu Chopinowskiego,
- 2002 - 4 lipca nad Puszczą Piską przechodzi największy w historii huragan. W samym tylko Nadleśnictwie Pisz w ciągu 15 minut uszkodzonych zostaje 12 tys. ha lasów,
- 2002 - wybory samorzÄ…dowe: burmistrzem zostaje Andrzej Szymborski, a starostÄ… Zbigniew WÅ‚odkowski,
- 2004 - uruchomienie ekologicznej ciepłowni dla miasta Pisz. Jest to największa tego rodzaju ciepłownia w Polsce, która wykorzystuje tylko odnawialne źródła energii - biomasę. Inwestycja współfinansowana przez EkoFundusz.
Do znanych osób urodzonych w Piszu należą Jerzy Pisański (XVIII w.), uczony, autor pierwszej historii Prus, i Gustaw Gizewiusz (XIX w.), działacz mazurski, autor głośnej pracy "Polska kwestia językowa w Prusach", współredaktor dwóch gazet wychodzących w języku polskim na Mazurach.
[edytuj] Zabytki
Pisz nie obfituje w zabytki. Częste pożary i wojny, które nawiedzały miasto, zmiotły z powierzchni ziemi budowle wzniesione w dawnych wiekach.
Najstarszym zabytkiem jest wieża kościoła pod wezwaniem św. Jana; odbudowana po pożarze z 1694 roku przetrwała w mało zmienionej formie. Na uwagę zasługują ściany z ryglówki wzniesione w 1737 roku.
Wieża jest murowana i otynkowana; składa się z trzech kondygnacji z otworem wejściowym na osi, zamykającym się półkoliście. Dach wieży, namiotowy, przechodzi w latarnię ośmioboczną. Na niej znajduje się zegar, a od 1739 roku krzyż. Hełm wieży pochodzi z czasów późniejszych. Sam kościół, wzniesiony w ostatnich latach XVII wieku, został przebudowany w 1843 roku.
We wnętrzu kościoła zachował się ołtarz główny z okresu późnego renesansu, odnowiony w 1696 roku oraz barokowa ambona pochodząca z 1701 roku. Z XVII wieku pochodzą: krucyfiks drewniany, polichromowany, polichromowany pelikan oraz chrzcielnica.
W mieście obejrzeć można ślady po byłym zamku krzyżackim przy ul. Gizewiusza. Z dawnej zabudowy miejskiej zachowały się trzy domy w stylu barokowym: parterowy przy ulicy Rybackiej 8 oraz piętrowe przy Lipowej 5 i 22 (stara numeracja). Dom przy ulicy Rybackiej pochodzi z XVIII wieku, a domy przy ulicy Lipowej z XIX wieku. Wszystkie są murowane, otynkowane, założone na planie prostokąta, dwudzielne.
Zabytkowe domy przy ulicy Rybackiej oznaczone numerami: 9, 12, 13, 15, 16, 17, 18 i 30 pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku. Wszystkie są parterowe, murowane, tynkowane, założone na planie prostokąta.
Przy placu Daszyńskiego, z bogatej niegdyś secesyjnej zabudowy miasta pozostały jedynie dwa zabytkowe budynki (nr 8 i 14). Do rejestru zabytków wpisano neogotycki ratusz i stojący obok budynek w tym samym stylu. Wzniesiono je w 1900 roku za pieniądze pochodzące z kontrybucji po wygranej wojnie z Francją w 1871 roku. Mieści się w nim między innymi Muzeum Ziemi Piskiej, Starostwo Powiatowe i Urząd Stanu Cywilnego.
Na zapleczu ratusza znajduje się neogotycka baszta. Obok na skwerku wystawiona została tzw. Kamienna Baba – pamiątka pozostawiona przez Prusów, a odnaleziona w pobliskich Wejsunach w 1872 r. Obelisk z różowawego głazu (140 cm wys.), z niewyraźnie zarysowaną twarzą, przedstawia prawdopodobnie jakiegoś staropruskiego boga. Niedaleko placu Daszyńskiego znajduje się kościół ewangelicko-augsburski.
[edytuj] Kościoły
Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:
p.w. św. Jana Chrzciciela p.w. Matki Miłosierdzia Ostrobramskiej p.w. św. Józefa Oblubieńca p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa
[edytuj] Sport
W mieście swą siedzibę ma klub piłkarski Mazur Pisz. Aktualnie występuje w klasie okręgowej, w I grupie warmińsko-mazurskiej.
- Pełna nazwa: Klub Sportowy Mazur Pisz
- Rok założenia: 1951
- Barwy: zielono-niebiesko-czerwone
- Adres: ul. Mickiewicza 2, 12-200 Pisz
- Stadion: Stadion Miejski w Piszu
- pojemność: 2 000
- oświetlenie: brak
- wymiary boiska: 103 m x 67 m
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Strona internetowa miasta Pisz
- Piski Portal Internetowy
- Dawny Pisz i okolice
- Nieoficjalna strona piskiego klubu koszykówki TSK "Roś" Pisz
- Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
Miasta powiatowe:
Bartoszyce • Braniewo • Działdowo • Elbląg • Ełk • Giżycko • Gołdap • Iława • Kętrzyn • Lidzbark Warmiński • Mrągowo • Nidzica • Nowe Miasto Lubawskie • Olecko • Olsztyn • Ostróda • Pisz • Szczytno • Węgorzewo
Miasta gminne:
Barczewo • Biała Piska • Biskupiec • Bisztynek • Dobre Miasto • Frombork • Górowo Iławeckie • Jeziorany • Kisielice • Korsze • Lidzbark • Lubawa • Mikołajki • Miłakowo • Miłomłyn • Młynary • Morąg • Olsztynek • Orneta • Orzysz • Pasłęk • Pasym • Pieniężno • Reszel • Ruciane-Nida • Ryn • Sępopol • Susz • Tolkmicko • Zalewo
Miasta: Biała Piska • Orzysz • Pisz • Ruciane-Nida
Gminy miejsko-wiejskie: Biała Piska • Orzysz • Pisz • Ruciane-Nida
| Sony wycofuje laptopy grożące poparzeniem |
|
Wada fabryczna związana z przegrzewaniem się obwodów jest powodem wycofania 73 tys. notebooków Vaio.
|
| Czarny procesor od AMD |
|
Mowa o trzyrdzeniowym procesorze Phenom z serii Black Edition.
|
| ATI Radeon HD 4670 już jest |
|
Niemiecki detalista Komplett.nl jako pierwszy umieścił na swojej stronie internetowej opis kart graficznych Radeon HD 4670. Ceny rozpoczynają się od 67 euro.
|
| Intel się spóźni |
|
Procesory Nehalem ze zintegrowanymi układami graficznymi pojawią się później niż początkowo twierdził Intel.
|
| Urządzenia przenośne używane w 85 proc. firm |
|
Ankieta przeprowadzona przez Fujitsu Siemens Computers i TNS/Infratest pokazała, że 85% przedsiębiorstw w Europie używa urządzeń przenośnych w codziennej pracy.
|